рацыяналіза́цыя

(ад лац. rationalis = разумны)

арганізацыя якой-н. дзейнасці найбольш мэтазгоднымі, рацыянальнымі спосабамі, удасканаленне, паляпшэнне чаго-н.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

intelligent [ɪnˈtelɪdʒənt] adj.

1. разу́мны, ке́млівы, дасці́пны

2. comput. інтэлектуа́льны;

intelligent systems інтэлектуа́льныя сістэ́мы

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

галава́сты, галава́ты разм. gróßköpfig;

(разумны) галава́сты чалаве́к Gróßkopf m -(e)s, -köpfe

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

разумне́й прысл., разумне́йшы (выш. ст. ад разумна, разумны) klüger; geschéiter, vernünftiger (разважлівей)

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

КАРПЕ́НКА-КА́РЫ (сапр. Табілевіч Іван Карпавіч; 29.9.1845, с. Вясёлаўка Кіраваградскай вобл., Украіна — 15.9.1907),

украінскі драматург, тэатр. дзеяч; адзін з заснавальнікаў рэаліст. нац. тэатра. Брат П.К.Саксаганскага. З 1865 акцёр-аматар, з 1883 у трупах М.​Старыцкага, М.​Крапіўніцкага, М.​Садоўскага. Друкаваўся з 1876. Аўтар п’ес (каля 20), у якіх з рэв.-дэмакр. пазіцый паказаў класавае расслаенне на вёсцы, цяжкае жыццё сялян, у т. л. драм «Бурлака» (1883), «Наймічка» (1885), «Абяздоленая» (1886), сатыр. камедый «Разумны і дурань», «Мартын Баруля» (абедзве 1886), «Сто тысяч» (1890), «Гаспадар» (1900), гіст. трагедыі «Сава Чалы» (1899) і інш. Выступаў як тэатр. крытык, перакладчык і публіцыст. Яго п’есы папулярныя на Беларусі з пач. 20 ст. У 1909 сяляне в. Кленікі Гродзенскай губ. ставілі яго камедыю «Разумны і дурань». Творы К.-К. найб. папулярызаваў У.​М.​Крыловіч.

Тв.:

Твори. Т. 1—3. Київ, 1985;

Рус. пер. — Пьесы. М., 1958.

Літ.:

Цибаньова О.С. Літопис життя і творчості І.​Карпенка-Карого. Київ, 1967;

Ахрыменка П. Летапіс братэрства. Мн., 1973. С. 98—119, 278—299.

В.​А.​Чабаненка.

т. 8, с. 95

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

галава́сты, ‑ая, ‑ае.

Разм.

1. З вялікай галавой. На кручку трапятаўся вялікі галавасты бычок. Бяганская.

2. Разумны, здольны глыбока мысліць. Арцём Дзянісавіч, сакратар, галавасты быў мужык. Ракітны.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

rational [ˈræʃnəl] adj.

1. разу́мны, мы́слячы; надзе́лены ро́зумам;

rational beings разу́мныя, мы́слячыя істо́ты; лю́дзі

2. мэтазго́дны; разу́мны;

a rational method рацыяна́льны ме́тад;

rational behaviour/conduct разва́жлівыя паво́дзіны;

rational mind цвяро́зы ро́зум

3. math. рацыяна́льны

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

Растро́пны ’ўвішны, умелы’ (Жд. 2), ст.-бел. ростропный ’разважлівы, разумны’, сюды ж ростропъ ’разважлівасць, прадбачлівасць’ (Ст.-бел. лексікон), розтропность ’тс’: розтропность рѣчи (Альтбаўэр). Запазычана з польск. roztropny ’разумны, кемлівы, хуткі’ (Цвяткоў, Запіскі, 2, 60; Булыка, Лекс. запазыч., 131). Параўн. растаропны (гл. растароп 1).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

verstándesmäßig a інтэлектуа́льны, разва́жны, разу́мны, цвяро́зы ро́зумам

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

brainy

[ˈbreɪni]

adj. -er, -est, informal

мазгаві́ты, разу́мны, інтэліге́нтны

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)