Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ЕЎРОПАЦЭНТРЫ́ЗМ,
прынцып і пазіцыя, паводле якіх падзеі ў свеце разглядаюцца і ацэньваюцца з еўрап. пункту гледжання. Мае месца ў філасофіі гісторыі і культуры, тэорыі развіцця грамадства, паліталогіі і інш. грамадскіх навуках, а таксама ў палітыцы. Характэрная рыса Е. — абсалютызацыя еўрап. вопыту развіцця як узораў для нееўрап. народаў. Рысы Е. заўважаюцца ўжо ў Стараж. Грэцыі і Рыме. Платон, напр., лічыў грэч. поліс (горад-дзяржава) ідэальнай формай дзярж. ўладкавання. У сярэдневякоўі на Е. абапіралася ідэалогія каталіцызму, якая абвяшчала Ватыкан духоўным цэнтрам зямлі і вяла барацьбу супраць інш. рэлігій. У 19 і 20 ст. еўропацэнтрычныя ідэі пэўным чынам паўплывалі на філасофію Г.Гегеля, на тэорыі цывілізацый і культур О.Шпенглера і А.Тойнбі. Элементы Е. ёсць і ў сучасных тэорыях грамадскага развіцця, дзе падкрэсліваецца вядучае значэнне еўрап. вопыту навук.-тэхн., тэхнал. і сац.-культ. прагрэсу.
Літ.:
Семенов Ю.Н. Социальная философия А.Тойнби М., 1980;
прынцыпо́вае пыта́ннеéine grúndsätzliche [prinzipi¦élle] Fráge, Prinzípi¦enfrage f -, -n;
прынцыпо́вая пазі́цыя ein prinzípi¦enfester Stándpunkt;
прынцыпо́вы чалаве́к ein prinzípi¦enfester [prinzípi¦entreuer] Mensch, Mensch mit Grúndsätzen
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
суперпазі́цыя
(ад супер- + пазіцыя)
1) мат. падстаноўка функцый у функцыю або зменных велічынь у функцыю;
2) накладанне дзвюх фізічных велічынь, іх аб’яднанае дзеянне, калі яны ўзаемна не ўплываюць адна на адну.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
agresywny
agresywn|y
агрэсіўны;
~a polityka — агрэсіўная палітыка;
postawa ~a — агрэсіўная пазіцыя;
~e zachowanie — агрэсіўныя паводзіны
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
pozycja
pozycj|a
ж.
1.пазіцыя; становішча;
~e kluczowe — камандныя вышыні;
2. становішча; поза;
~a leżąca — ляжачае становішча;
3. пункт, месца; артыкул;
druga ~a w spisie rzeczy — другое месца (другая пазіцыя) у спісе прадметаў (рэчаў)
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
aktywny
aktywn|y
1. дзейны;
~y członek organizacji — дзейны член (сябра) арганізацыі;
2. актыўны;
~a postawa — актыўная пазіцыя;
~y stosunek do życia — актыўныя адносіны да жыцця; актыўная жыццёвая пазіцыя;
~y tryb życia — актыўны лад жыцця
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
агнявы́
1.гл. агністы;
2.вайск. Féuer-;
агнява́я засло́на Féuervorhang m -(e)s, -hänge;
агнява́я пазі́цыя Féuerstellung f -, -en;
агнявы́ рубе́ж Féuerabschnitt m -(e)s, -e;
агнявы́я сро́дкі Féuermittel pl
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
суб’ектыві́зм, ‑у, м.
1. Светапоглядная пазіцыя, якая ігнаруе аб’ектыўны падыход да рэчаіснасці, адмаўляе наяўнасць аб’ектыўных законаў прыроды і грамадства.
2. Напрамак у буржуазнай сацыялогіі, які сцвярджае, што развіццё грамадства вызначаецца не аб’ектыўнымі заканамернасцямі, а суб’ектыўнымі фактарамі — воляй, жаданнямі і імкненнямі пэўных асоб.
3. Асабісты, пазбаўлены аб’ектыўнасці погляд на што‑н. Суб’ектывізм у навуцы. □ Суб’ектывізм крытычных ацэнак — вельмі непажаданая з’ява. Ён сведчыць, што крышку нестае эстэтычнай адукаванасці, умельства знаходзіць галоўную сутнасць у мастацкім творы.Каваленка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
фарпо́ст, ‑а, М ‑сце, м.
Перадавая ўмацаваная пазіцыя; умацаваны пост на граніцы. Ён [пагранічнік] пастаўлен на фарпосце, А за ім уся краса: хвоі ў шуме, кветкі ў росце І раса на каласах.Лужанін.//перан. Перадавы пункт, апора, пачатак чаго‑н. Мікола Хведаровіч прыйшоў у беларускую літаратуру ў самым пачатку 20‑х гадоў, калі наша краіна набліжалася да гістарычнага рубяжа свайго росквіту — першай пяцігодкі — і падрыхтавала трывалую эканамічную глебу для індустрыяльна-калгаснай магутнасці СССР — першага ў свеце фарпоста сацыялізма.Майхровіч.
[Ням. Vorposten.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)