люстрава́цца, ‑руецца; незак.
1. Блішчаць, адсвечваць, як люстра 1. Люстравалася рэчка Сярод лугавін. Бядуля.
2. Адлюстроўвацца. У ціхай рэчцы мякка люстраваліся чырвань неба, бледны сярпок месяца і далёкія ярка-малінавыя аблокі, якія былі падобны на казачных жар-птушак. Хомчанка. Мужчыны адзін за адным, несучы на плячах косы, у якіх люстравалася сонца, сыходзіліся да брыгадзіравай дзялянкі на сняданак. Сабаленка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шлагба́ум, ‑а, м.
Рухомая перакладзіна для адкрывання і закрывання шляху на заставах, чыгуначных пераездах, дарогах і пад. — Паравоз выдумаў Стэфенсон, — пазіраючы ў неба, паведамляў Хведзька, калі праз закрыты шлагбаумамі пераезд грукаў таварны састаў. Навуменка. Канец гэтай новай вуліцы ўпіраецца ў гарадскую заставу з паласатым шлагбаумам і такой жа паласатай будкай, ля якой стаіць вартавы. В. Вольскі.
[Ням. Schlagbaum.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
му́тны
1. в разн. знач. му́тный;
~ная вада́ — му́тная вода́;
~ныя во́чы — му́тные глаза́;
~нае не́ба — му́тное не́бо;
2. (непрозрачный — о жидкостях) му́тный, помутнённый; замутнённый;
◊ лаві́ць ры́бу ў ~най вадзе́ — погов. лови́ть ры́бу в му́тной воде́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
odcinać się
odcina|ć się
незак.
1. адасабляцца; ізалявацца; адмяжоўвацца;
2. перан. агрызацца;
3. вылучацца, вызначацца;
drzewa ~ją się na tle nieba — дрэвы вылучаюцца на фоне неба
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
ЗО́РНАЯ АСТРАНО́МІЯ,
раздзел астраноміі, які вывучае агульныя заканамернасці будовы, складу, развіцця і эвалюцыі зорных сістэм, у т. л. Галактыкі. Даследаванні інш. галактык і пазагалактычных аб’ектаў вылучыліся ў сярэдзіне 20 ст. ў пазагалактычную астраномію. Метадамі стат. аналізу, астраметрыі і астрафізікі даследуюцца таксама залежнасці паміж асобнымі характарыстыкамі зорак, іх сістэм, асацыяцый і скопішчаў, дыфузнай, пылавой і газавай матэрыі і інш. Важным метадам З.а. з’яўляецца стварэнне мадэлей зорных сістэм для розных стадый іх эвалюцыі ў адпаведнасці з рэальна назіранымі сістэмамі.
З.а. падзяляецца на зорныя статыстыку, кінематыку і дынаміку. У зорнай статыстыцы метадамі матэм. статыстыкі даследуюцца будова Галактыкі, характарыстыкі зорнага насельніцтва, у т. л. размеркаванні зорак з пэўнымі характарыстыкамі ў розных яе абласцях Напр., функцыі бляску, зорнай шчыльнасці, свяцільнасці і паглынання звязаны паміж сабой асноўнымі ўраўненнямі зорнай статыстыкі. На аснове гэтых ураўненняў вызначаюцца функцыі сапраўдных характарыстык зорак у параўнанні з бачнымі характарыстыкамі. Зорная кінематыка на аснове бачных (напр., уласнага руху, прамянёвай, тангенцыяльнай і прасторавай скорасцей) выяўляе сапраўдныя кінематычныя характарыстыкі руху зорак, а таксама заканамернасці руху зорнай сістэмы як цэлага. Зорная дынаміка вывучае заканамернасці руху зорак у сілавым полі зорнай сістэмы, будову і эвалюцыю зорных сістэм на аснове сіл, што дзейнічаюць у іх. Структура сілавога поля выяўляецца як суперпазіцыя сіл, створаных сістэмай у цэлым, і сіл, што ўзнікаюць пры збліжэнні асобных зорак.
Літ.:
Куликовский П.Г. Звездная астрономия. 2 изд. М., 1985.
А.А.Шымбалёў.
| 1 |
2 |
3 |
| Лебедзь |
Cygnus |
Пн |
| Леў |
Leo |
Пн |
| Ліра |
Lyra |
Пн |
| Лісічка |
Vulpecula |
Пн |
| Лятучая Рыба |
Volans |
Пд |
| Малая Мядзведзіца (нар. назва Малы Воз) |
Ursa Minor |
Пн |
| Малы Конь |
Equuleus |
Пн |
| Малы Леў |
Leo Minor |
Пн |
| Малы Пёс |
Canis Minor |
Пн |
| Мікраскоп |
Microscopium |
Пд |
| Муха |
Musca |
Пд |
| Навугольнік |
Norma |
Пд |
| Насос |
Antlia |
Пд |
| Паўднёвая Гідра |
Hydrus |
Пд |
| Паўднёвая Карона |
Corona Austrina |
Пд |
| Паўднёвая Рыба |
Piscis Austrinus |
Пд |
| Паўднёвы Трыкутнік |
Triangulum Australe |
Пд |
| Паўлін |
Pavo |
Пд |
| Паўночная Карона |
Corona Borealis |
Пн |
| Пегас |
Pegasus |
Пн |
| Персей |
Perseus |
Пн |
| Печ |
Fornax |
Пд |
| Разец |
Caelum |
Пд |
| Райскі Птах |
Apus |
Пд |
| Рак |
Cancer |
Пн |
| Рыбы |
Pisces |
Э |
| Рысь |
Lynx |
Пн |
| Секстант |
Sextans |
Э |
| Сетка |
Reticulum |
Пд |
| Скарпіён |
Scorpius |
Пд |
| Скульптар |
Sculptor |
Пд |
| Сталовая Гара |
Mensa |
Пд |
| Страла |
Sagitta |
Пн |
| Стралец |
Sagittarius |
Пд |
| Трыкутнік |
Triangulum |
Пн |
| Тукан |
Tucana |
Пд |
| Тэлескоп |
Telescopium |
Пд |
| Фенікс |
Phoenix |
Пд |
| Хамелеон |
Chamaeleon |
Пд |
| Цыркуль |
Circinus |
Пд |
| Цэнтаўр |
Centaurus |
Пд |
| Цэфей |
Cepheus |
Пн |
| Цялец |
Taurus |
Пн |
| Чаша |
Crater |
Пд |
| Шалі |
Libra |
Пд |
| Шчыт |
Scutum |
Э |
| Эрыдан |
Eridanus |
Пд |
| Яшчарка |
Lacerta |
Пн |
| Абазначэнні: Пн — Паўн. паўшар’е неба, Пд — Паўд. паўшар’е неба, Э — экватарыяльны пояс. |
т. 7, с. 112
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
стла́ться несов.
1. в разн. знач. сла́цца;
над на́ми стла́лось голубо́е не́бо над на́мі сла́лася блакі́тнае не́ба;
чёрный дым стла́лся по боло́ту чо́рны дым сла́ўся па бало́це;
стла́ться в ку́хне сла́цца ў ку́хні;
2. страд. сла́цца; см. стлать.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
тума́ніць несов.
1. в разн. знач. тума́нить;
дым т. не́ба — дым тума́нит небо;
слёзы ~няць во́чы — слёзы тума́нят глаза́;
віно́ т. галаву́ — вино́ тума́нит го́лову;
2. (затемнять смысл слов) темни́ть;
ён не́шта т. — он что́-то темни́т
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
узне́сці сов.
1. (отнести наверх) взнести́, внести́; (поднять ввысь) вознести́;
у. на другі́ паве́рх — взнести́ (внести́) на второ́й эта́ж;
слуп по́лымя ўзнёс і́скры да не́ба — столб пла́мени вознёс и́скры к не́бу;
2. перен. (возвеличить) вознести́, превознести́, возвы́сить
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Sequitur superbos ultor a tergo deus
Услед за ганарыстым ідзе помста Божая.
Вслед за надменным идёт месть Божья.
бел. Жаба дулася, дулася ‒ ды лопнула. За пыха Бог з неба спіха. Захоча Бог пакараць ‒ гардыню пашле. Горды выязджае на хуткім кані, а вяртаецца пешкі.
рус. Спесивый высоко летает, да низко садится. Вздулся пузырь да и лопнул. Гордый покичился да во грех скатился. Спесь в добро не вводит.
фр. L’orgueil a rarement bonne fin (У гордости редко добрый конец).
англ. Pride goes before the fall (Гордыня предшествует падению).
нем. Wer hoch steht, kann tief fallen (Кто высоко стоит, может низко упасть). Hochmut kommt vor dem Fall (Высокомерие приходит перед падением).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
шацёр, шатра, м.
1. Лёгкае пераноснае жыллё з тканіны, скуры і пад., якое будуецца звычайна ў форме конуса. Пад’ехаў Іванька да царскага шатра. Якімовіч. За ўзгоркам знаходзіцца табар, у лагчыне раскінуты цыганскія шатры. Каваль. // Навес з матэрыі, драўніны ці з галін і лісця дрэў. Лье дождж. Аўдулі не сядзіцца Пад парусінавым шатром. Калачынскі. Як волаты, за рэчкаю дубы Шатры свае раскінулі над долам. Колас. // перан. Неба, небасхіл. О неба, ціхае, світальнае... Мы пад шатром тваім стаім З салодкай сённяшняю тайнаю І лёсам заўтрашнім сваім. Бураўкін.
2. У старой рускай архітэктуры — дах у выглядзе высокай чатырохграннай ці васьміграннай піраміды, што завяршаецца ў царкоўных пабудовах галоўкай з крыжам, а ў грамадзянскіх і ваенных — вышкай, флюгерам і пад. Вакол [забудовы] нібы групуюцца, збіраюцца навакольныя шпілі, шатры і купалы. «Помнікі».
3. У паляўнічых — конусападобная сетка для лоўлі цецерукоў і курапатак.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)