Тры́нды-ры́нды ‘лахманы (?)’: Pawiesiła tryndy ryndy / Nad akoniceju (свісл., Федар., 6). Параўн. укр. тринди‑ри́нди (перадача пустой, бессэнсоўнай гаворкі), рус. дыял. три́нды‑бри́нды ‘бяспутны чалавек’, польск. дыял. tryndy ryndy (прыпеў). Рыфмаванае спалучэнне слоў, першае з якіх з’яўляецца імітатывам, заснаваным на гукаперайманні тры́нды (гл. трындзець), параўн. укр. три́нды (прыпеў), рус. тры́нды‑тры́нды (імітацыя ігры на балалайцы), што могуць выводзіцца з больш простых гукаперайманняў, напрыклад, з трын, дын, гл. папярэдняе слова. Адносна ўкр. тринды Смаль-Стоцкі (Приміт., 178) мяркуе пра кантамінацыю ў межах ти́нди‑ри́нди (пустая гаворка), параўн. ти‑ди‑ди́ (прыпеў з песні) з першаснымі элементамі (ЕСУМ, 5, 569). Другая частка спалучэння, якая рыфмуецца з першай, можа суадносіцца з ры́нда ‘бяспутная, бадзячая без працы жанчына’ (Растарг.), ‘лянота, бесклапотнасць, неахайнасць’ (Жарт. песні), параўн. укр. палес. ри́нды ‘лахманы’, рус. дыял. ры́нда ‘лаянка на чалавека’, адносна паходжання якіх выказваюцца розныя версіі: гл. рында 1 (< літ. rindà ‘няўклюда’), запазычанне з венг. rondy ‘лахманы’ (ЕСУМ, 5, 24), запазычанне з фін. ryntty ‘абарванец’ (Феакцістава, Номинативное воплощение абстрактной идеи: аўтарэф. канд. дыс., Екатеринбург, 2003, 21).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
культу́ра
(лац. cultura)
1) сукупнасць дасягненняў чалавецтва ў вытворчай, грамадскай і разумовай дзейнасці (напр. матэрыяльная к., духоўная к.);
масавая к. — разнавіднасць сучаснай камерцыйнай культуры, якая характарызуецца прымітывізмам, серыйнасцю і атрымлівае пашырэнне праз тэлебачанне, ілюстраваныя часопісы, відэа- і аўдыякасеты;
2) узровень развіцця якой-н. галіны гаспадарчага або духоўнага жыцця (напр. к. вытворчасці, к. мовы);
3) ступень адукаванасці, выхаванасці каго-н. (напр. чалавек высокай культуры);
4) вырошчванне якой-н. расліны, а таксама сама расліна, якая вырошчваецца (напр. к. лёну, кармавыя культуры).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
зусі́м нареч.
1. совсе́м; соверше́нно;
з. до́бра — совсе́м хорошо́;
з. цёмна — совсе́м (соверше́нно) темно́;
з. глухі́ — соверше́нно (совсе́м) глухо́й;
з. апусці́ўся — совсе́м (соверше́нно) опусти́лся;
з. нічо́га не ве́дае — совсе́м (соверше́нно) ничего́ не зна́ет;
2. (в по́лной ме́ре) вполне́, совсе́м;
з. даро́слы чалаве́к — вполне́ (совсе́м) взро́слый челове́к;
не з. здаро́вы — не вполне́ здоро́в;
3. (окончательно, навсегда) совсе́м;
ён з. вы́ехаў з го́рада — он совсе́м уе́хал из го́рода;
4. во́все;
ён і быў не ве́льмі здаро́вы, а цяпе́р і з. злёг — он и был не о́чень здоро́в, а тепе́рь и во́все слёг
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
про́сты
1. в разн. знач. просто́й; (несложный, обычный — ещё) нехи́трый, незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый;
п. механі́зм — просто́й механи́зм;
~тае рашэ́нне — просто́е реше́ние;
~тае палатно́ — просто́е полотно́;
п. чалаве́к — просто́й челове́к;
~тая бандэро́ль — проста́я бандеро́ль;
п. фасо́н — просто́й (незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый) фасо́н;
п. сюжэ́т — просто́й (незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый) сюже́т;
2. (без претензий) просто́й; бесхи́тростный; прямо́й;
3. (о глазе) просто́й, невооружённый;
4. (ровный, без изгибов) прямо́й;
5. (откровенный) прямо́й;
п. адка́з — прямо́й отве́т;
6. разг. (о лошади) неспу́танный;
○ ~тая мо́ва — грам. пряма́я речь;
п. перы́яд — просто́й пери́од;
◊ п. сме́ртны — просто́й сме́ртный;
прасце́й про́стага — про́ще просто́го
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
схава́цца сов.
1. спря́таться; скры́ться, укры́ться;
хло́пчык ~ва́ўся пад стол — ма́льчик спря́тался под стол;
с. ў стары́м млы́не — спря́таться (скры́ться, укры́ться) в ста́рой ме́льнице;
2. (стать невидным) спря́таться, скры́ться;
~ва́лася со́нца за хма́ры — спря́талось (скры́лось) со́лнце за ту́чи;
жы́та тако́е, што чалаве́к у ім ~ва́ецца — рожь така́я, что челове́к в ней спря́чется;
3. (защититься) укры́ться;
с. ад навальні́цы — укры́ться от грозы́;
4. (исчезнуть из поля зрения) скры́ться, исче́знуть;
берагі́ ско́ра ~ва́ліся ў тума́не — берега́ ско́ро скры́лись (исче́зли) в тума́не;
◊ с. ў кусты́ — спря́таться в кусты́;
с. за спі́ну — (чыю) спря́таться за спи́ну (чью)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цень, род. це́ню м., в разн. знач. тень ж.;
ц. ад дрэ́ва — тень от де́рева;
адпачы́ць у цяні́ — отдохну́ть в тени́;
па тва́ры прамільгну́ў ц. неспако́ю — на лице́ промелькну́ла тень беспоко́йства;
ні це́ню сумне́ння — ни те́ни сомне́ния;
у ле́се мільгану́ў цень не́йкага зве́ра — в лесу́ мелькну́ла тень како́го-то зве́ря;
не чалаве́к, а цень — не челове́к, а тень;
◊ хадзі́ць як ц. — (за кім) ходи́ть как тень (за кем);
кі́нуць ц. — (на каго) бро́сить тень (на кого);
у цяні́ — в тени́;
наве́сці ц. на я́сны дзень — навести́ тень на плете́нь (на я́сный день)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цёмны
1. в разн. знач. тёмный; (о погружённом во мрак — ещё) мра́чный;
~ная ноч — тёмная ночь;
~ныя валасы́ — тёмные во́лосы;
~нае не́ба — тёмное (мра́чное) не́бо;
2. перен., в разн. знач. тёмный; (об отсталом — ещё) неве́жественный;
све́тлыя і ~ныя ўспамі́ны — све́тлые и тёмные воспомина́ния;
~ныя спра́вы — тёмные дела́;
ц. сэнс — тёмный смысл;
ц. чалаве́к — тёмный (неве́жественный) челове́к;
○ ~ная вада́ — тёмная вода́;
◊ ц. лес — (для каго) тёмный лес (для кого);
~ная спра́ва — тёмное де́ло;
ад ~нага да ~нага (ад цямна́ да цямна́) — от темна́ до темна́;
чужа́я душа́ — ц. лес — посл. чужа́я душа́ — потёмки
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
шалёны
1. прил. (больной водобоязнью) бе́шеный;
ш. саба́ка — бе́шеная соба́ка;
2. прил., перен. (потерявший ясность сознания, одурелый) бе́шеный, безу́мный, сумасше́дший, шально́й;
3. прил., перен. (несдержанный, сильно проявляемый) неукроти́мый, неи́стовый, я́рый, я́ростный; оголте́лый;
ш. гнеў — неукроти́мый гнев;
ш. ве́цер — я́ростный ве́тер;
ш. тэро́р — оголте́лый (я́ростный) терро́р;
4. прил., перен. (безрассудный, лишённый здравого смысла) сумасбро́дный;
ш. чалаве́к — сумасбро́дный челове́к;
5. в знач. сущ. безу́мец м.;
◊ бе́гае як ш. — но́сится как угоре́лый;
~ныя гро́шы — бе́шеные де́ньги;
ш. поп хрысці́ў — шально́й поп крести́л;
~ная ку́ля — шальна́я пу́ля;
во́льнаму во́ля, ~наму по́ле — посл. во́льному во́ля, а шально́му по́ле
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вкус
1. в разн. знач. смак, род. сма́ку м.;
го́рький, сла́дкий вкус го́ркі, сало́дкі смак;
есть со вку́сом е́сці са сма́кам;
на вкус на смак;
прийти́сь по вку́су прыйсці́ся да сма́ку;
приба́вить со́ли по вку́су даба́віць со́лі на смак;
не по вку́су не да сма́ку;
2. перен. густ, род. гу́сту м.;
челове́к со вку́сом чалаве́к з гу́стам;
одева́ться со вку́сом апрана́цца з гу́стам;
худо́жественный вкус маста́цкі густ;
◊
войти́ во вкус адчу́ць (пачу́ць) смак;
не в его́ вку́се не на яго́ густ, не пад густ яму́;
(прийти́сь) по вку́су (прыйсці́ся) да гу́сту, упадаба́цца;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
неве́рный
1. (неправильный) няпра́вільны; (неточный) недакла́дны; (ошибочный, ложный) памылко́вы;
неве́рное реше́ние зада́чи няпра́вільнае (памылко́вае) рашэ́нне зада́чы;
неве́рный перево́д няпра́вільны (недакла́дны) перакла́д;
2. уст. (ненадёжный) ненадзе́йны, няпэ́ўны;
неве́рное де́ло ненадзе́йная (няпэ́ўная) спра́ва;
3. (нарушающий обязательства, супружескую верность, верность в любви) няве́рны, здра́длівы;
неве́рный челове́к няве́рны (здра́длівы) чалаве́к;
4. (неуверенный, нетвёрдый) няцвёрды; (колеблющийся) хі́сткі;
неве́рная похо́дка няцвёрдая пахо́дка;
неве́рная рука́ няцвёрдая рука́;
5. (о слухе, зрении и т. п.) няве́рны; фальшы́вы;
неве́рная но́та фальшы́вая но́та;
неве́рный слух няве́рны слых;
неве́рный глаз няве́рнае во́ка;
6. сущ., уст. няве́рны, -нага м.; недаве́рак, -рка м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)