Заляца́ць ’папярэджваць, запэўніваць’ (Нас.). Суадносіцца з польск.zalecać ’рабіць’, ’даручаць’, дзе ‑lecaćСлаўскі (4, 96) узвёў да прасл.lětiti ’даваць у апеку, даручаць’ < прасл.lětь ’воля, дазвол’. Гл. лець (Нас.). Націск бел. слова ўказвае на бел. яго паходжанне, хаця нельга выключаць і запазычанне з польск. з пераносам націску. Параўн. ст.-бел.залецати ’рэкамендаваць’ і шэраг вытворных, паводле Булыкі (Запазыч., 116), з польск.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
эксклюзі́ўны
(англ. exclusive, ад лац. excludere = выключаць)
выключны, прадастаўлены толькі для пэўнай арганізацыі або асобы, напр. права на вытворчасць чаго-н. або на распаўсюджанне інфармацыйных матэрыялаў (напр. э-ыя паўнамоцтвы, э-ае інтэрв’ю).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
excommunicate
[,ekskəˈmju:nɪkeɪt]1.
v.t.
1) абвяшча́ць ана́тэму; адлуча́ць ад царквы́
2) выключа́ць, выкіда́ць (з арганіза́цыі)
2.
n.
адлу́чаны m., адлу́чаная f.
3.
adj.
адлу́чаны; вы́ключаны
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
erase[ɪˈreɪz]v.
1. выкрэ́сліваць, выключа́ць; знішча́ць;
She tried to erase the memory of that incident. Яна намагалася выкрасліць гэта здарэнне са сваёй памяці.
2. сціра́ць (з паперы або магнітнай стужкі); выдаля́ць (з памяці камп’ютара)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
3) Math. прыво́дзіць да аднаго́ невядо́мага (раўна́ньне)
4) Physiol. ачышча́ць; выдзяля́ць
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Вы́вет ’вылік, выключэнні’ (Гарэц., Др.-Падб.), ст.-рус.вывѣтъ ’выключэнне’ (з XV ст.). Корань той жа, што і ў савет, рус.ответ і інш.; параўн. ст.-рус.вѣтъ ’рада, дагавор’ (Фасмер, 2, 367), на думку Мельнічука (Восточносл. и общ. яз., 109), вытворнае ад *větiti ’гаварыць’, для якога было характэрным першапачатковае значэнне ’адзначаць галінкай, выключаць’ (прасл.větь ’галінка’), тады вывет ’абмежаванне’, параўн. у Зізанія ц.-слав.извѣтъ, перакладзенае ст.-бел.вымовка.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
áusschalten
1.vtвыключа́ць (у розн. знач.); раз’ядно́ўваць
2.vi(s) (bei D) выбыва́ць (з якой-н. арганізацыі)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
gasić
незак.
1. тушыць; гасіць;
gasić telewizor — выключаць тэлевізар;
2. заспакойваць; сунімаць;
gasić pragnienie — заспакойваць смагу;
3.разм. прыглушаць; зацьмяваць
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
Зялі́ць ’надакучаць, дурыць (у выразе зяліць галаву)’ (бялын., Янк. Мат.). В.-луж.zelić ’крычаць, праклінаць, лаяцца’. Шустэр–Шэўц (Этимология, 1970, 89), які не ведаў бел. адпаведнік, збліжаў в.-луж. слова з і.-е. коранем *gal‑ ’крычаць’ (Покарны, 1, 250) і параўноўваў з улікам чаргавання галосных, а потым зычных з бел.галіць ’падганяць’, рус.галиться ’насміхацца’, чэш.háliti ’гучна смяяцца’. Наяўнасць бел. адпаведніка можа і падмацаваць прасл. этымалогію, але, магчыма, тут больш новае ўтварэнне — дзеяслоў ад зелле (в.-луж.zelo ’лячэбная расліна’) ’уздзейнічаць зеллем’. Параўн. соль і саліць (перан.). Нельга выключаць і адасобленасці бел. і в.-луж. лексем. Параўн. яшчэ заліць1.
1. Перашкаджаць слухаць, пазбаўляць магчымасці чуць; аглушаць. Народ таўчэцца каля копкі, Па бруку б’юць падковы звонка, Грымяць павозкі, буды, колы, Аж проста глушаць балаголы.Колас.
2. Рабіць нячутным, бясшумным; заглушаць. Кірмашовы гук і голас глушылі музыку.Гарэцкі.
3. Перашкаджаць сваім ростам росту іншых раслін, пазбаўляючы іх святла і прасторы. Пырнік глушыць збажыну. □ Флоксы напалам з травой глушылі ўсё, што было каля іх і пад імі драбнейшага.Чорны.//перан. Перашкаджаць развіццю чаго‑н. Глушыць ініцыятыву.
4.Разм. Моцным ударам па галаве пазбаўляць прытомнасці; аглушаць. Прыкладам свайго маленькага карабіна .. [Шурка] глушыць аднаго з бандытаў, у другога страляе.Мехаў.// Ударамі па лёдзе або падводнымі выбухамі даводзіць (рыбу) да стану здранцвення. Глушыць рыбу.
5.Выключаць (матор, машыну і пад.). Глушыць трактар.
6.Разм. Многа піць чаго‑н. Глушыць гарэлку.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)