1.(идти) ісці́; (выходить) выхо́дзіць; (отходить) адыхо́дзіць; (отдаляться) адыхо́дзіцца; (заходить) захо́дзіць; (направляться) накіро́ўвацца, падава́цца; (исчезать) зніка́ць; (покидать) пакіда́ць; (переставать заниматься чем-л., делать что-л., быть кем, чем и т. п.) перастава́ць быць (займа́цца, рабі́ць што-небудзь и т. п.);
4.(расходоваться) ісці́, выхо́дзіць; (тратиться) быць вы́даткаваным, быць стра́чаным; (пропадать) прапада́ць; (вытекать — о жидкостях) разг. выцяка́ць; (при кипении) бе́гчы;
1. (быть доступным для взора) быть ви́дным, видне́ться; свети́ться; бре́зжить, бре́зжиться;
адгэ́туль уся́ вёска в. — отсю́да всю дере́вню ви́дно;
удалечыні́ в. былі́ го́ры — вдали́ видне́лись го́ры;
праз зеляні́ну в. была́ вада́ — сквозь зе́лень свети́лась вода́;
2.безл. (можно видеть, понять) ви́дно;
3. (следовать) я́вствовать;
з гэ́тага в. — из э́того я́вствует;
◊ яно́ в. — оно́ и ви́дно;
све́ту (бе́лага) не в. — не ви́дно ни зги;
як в. — вводн. сл. как ви́дно, по-ви́димому; ника́к;
в. па́на па халя́вах — посл. ви́дно пти́цу по полёту;
ві́дам не в., слы́хам не чува́ць — погов. ви́дом не вида́ть, слы́хом не слыха́ть; не ви́дано, не слы́хано;
блі́зка в., ды далёка дыба́ць — посл. глаза́м ви́дно, да нога́м оби́дно
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чорт, -а, М -рце, мн. чэ́рці і (з ліч. 2, 3, 4) чарты́і чо́рты, чарце́й, м.
1. Па рэлігійных уяўленнях: злы дух як увасабленне адмоўнага пачатку ў чалавеку; мае выгляд істоты, пакрытай чорнай шэрсцю, з рагамі, капытамі і хвастом; д’ябал.
2.Ужыв. як лаянкавае слова (разм.).
Куды лезеш, ч?
◊
Адзін чорт (разм.) — усё адно, адно ліха.
Баяцца як чорт крыжа (ладану) (разм.) — вельмі моцна баяцца каго-, чаго-н.
Да чорта (разм.) — пра вялікую колькасць, вельмі многа.
Куды яго чорт панёс, куды яго чэрці ўхапілі (разм., неадабр.) — куды ён дзеўся.
К чорту на рогі (разм.) — вельмі далёка, у глухія мясціны (ехаць, адпраўляцца і пад.).
К чорту ў зубы (разм., неадабр.) — у небяспечнае месца, на рызыкоўную справу (ісці).
На чорта (разм., груб.) — навошта, дзеля чаго.
Ні к чорту (не варты) (разм., незадав.) — ні на што не прыгодны.
(Сам) чорт галаву (нагу) зломіць (разм.) — аб вялікім беспарадку дзе-н.
Сам чорт не браткаму (разм.) — пра таго, хто нічога не баіцца, ні ад каго не залежыць, каму ўсё лёгка, даступна.
Чорта лысага (разм.) — нічога падобнага; наўрад.
Чортам падшыты (разм.) — непаседлівы, вяртлявы.
Чорт ведае што! (разм.) — нешта неймавернае, што цяжка ўявіць; усё, што хочаш.
Чорт з ім (з табой, з ёй, з вамі, з імі) (разм.) — хай, няхай будзе так.
Чорт лазаты (разм., неадабр.) — пра таго, хто з’яўляецца ўвасабленнем зла, несправядлівасці.
Чорт не бярэ (не возьме) (разм.) — нічога не здараецца (не здарыцца), не шкодзіць (не пашкодзіць).
Чорт падаткнуў (разм.) — аб чым-н., чаго не трэба было рабіць.
Чорт пацягнуў каго за язык (разм.) — як шкадаванне з прычыны сказанага не дарэчы, не па сутнасці.
Чорт прынёс (паднёс, прыгнаў)каго (разм., неадабр.) — пра таго, хто прыйшоў, з’явіўся не ў пару, недарэчы.
Чорту лысаму (разм.) — невядома каму (аддаць, пакінуць і пад.).
Чорт яго бяры (разм.) — добра, няхай будзе так; згода.
Чэрці носяцьдзе, каго (разм., неадабр.) — аб тым, хто ходзіць невядома дзе.
Што за чорт! (разм.) — як выражэнне здзіўлення, незадаволенасці.
Якога чорта! (разм., груб.) — выражэнне негатыўных адносін да каго-н., зласлівасці, незадавальнення.
Як чорт пад крыжам (разм.) — вельмі моцна (дрыжаць, калаціцца).
|| памянш.чо́рцік, -а, мн. -і, -аў, м.
|| прым.чарто́ўскі, -ая, -ае (да 1 знач.) ічо́ртаў, -тава (да 1 знач.).
Чартоўскае насланнё.
Чортава стварэнне (лаянка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
past
[pæst]1.
adj.
1) міну́лы
the past year — міну́лы год
2) былы́
a past president — былы́ прэзыдэ́нт
3) ско́нчаны
Our troubles are past — На́шыя турбо́ты ско́нчыліся
4) міну́лы
the past tense — міну́лы час
a past participle — дзеепрыме́тнік міну́лага ча́су
2.
n.
міну́лае n., міну́ўшчына f.
а) far back in the past — далёка ў міну́лым
б) Our country has a glorious past — Наш край ма́е сла́ўную міну́ўшчыну
в) He was a man with a past — Ён быў чалаве́кам зь міну́лым
3.
prep.
1) за; дале́й, як
past the line — за лі́нію
2) пасьля́
it is past noon — Ужо́ пасьля́ паўдня́
half past two — пало́ва трэ́цяе (гадзі́ны)
The train is past due — Цягні́к по́зьніцца
3) звыш
past belief — звыш ве́ры, не да ве́ры
4.
adv.
мі́ма
He walked past — Ён прайшо́ў мі́ма
The years flew past — Гады́ праляце́лі
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
behind
[bɪˈhaɪnd]1.
prep.
1) зза́ду; за, па́-за
behind the door — за дзьвяры́ма
behind the hill — за, па-за ўзго́ркам
behind the house — за до́мам, зза́ду до́му
He is behind the others in his class — Ён го́ршы, слабе́йшы за і́ншых у кля́се
behind time, schedule — спо́зьнены
to be behind time — пазьні́цца
2) па
to leave behind oneself — пакі́нуць па сабе́(пасьля́ сьме́рці)
3) за
His friends are behind him — Яго́ныя сябры́ стая́ць за яго́
2.
adv.
1) зза́ду; спо́зьнена
to be far behind — быць, заста́цца далёка зза́ду
2) у рэзэ́рве, у запа́се
More supplies are behind — У рэзэ́рве ёсьць больш прыпа́саў
3) по́зна, ня ў час
а) The train is behind today — Цягні́к сёньня по́зьніцца
б) to be behind with/in one’s work — пазьні́цца з рабо́тай, зацягну́ць з рабо́тай
в) to be behind with one’s rent — пратэрмінава́ць кватэ́рную пла́ту
•
- behind the times
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
1. Адказаць на кліч, адгукнуцца. — Ці ты помніш той бор, Дзе я клікаў цябе, А ты моўчкі пайшла, Адазвацца, хоць блізка была, Не змагла?Куляшоў.Сеўшы ў човен хісткі, Я ізноў гукаю: — Дзе ты? Адзавіся! Я даўно шукаю.Гілевіч.//перан.; нашто і без дап. Аднесціся спачувальна да чаго‑н.; адказаць якім‑н. пачуццём на што‑н. Адазвацца на заклік. Адазвацца на просьбу. □ Сэрца яго [Мікалая] адазвалася радасным стукам.Дамашэвіч.
2. Падаць голас, абазвацца. Патапчык ехаў сабе наперадзе і нават ні разу не адазваўся.Чарнышэвіч.
3. Прагучаць у адказ на які‑н. гук, удар. Ледзь чутным трымценнем яму [матору] адазвалася ў вокнах шыбы.Карпаў.// Адбіцца (пра гукі). Уздоўж ракі імклівым віхрам пракацілася рэха і адазвалася недзе далёка ў лесе.Кулакоўскі.
4.чым,укім-чым. Выклікаць сабою якое‑н. пачуццё, адчуванне і пад. Смерць Хвядоса Шынклера адазвалася вялікім болем у сэрцах тых, хто асабіста ведаў яго, хто быў звязаны з ім ніцямі дружбы.Арабей.
5. Выказаць сваю думку аб кім‑, чым‑н., даць ацэнку каму‑, чаму‑н. Мікола, каб неяк выклікаць юнака на шчырую гутарку, сам пачаў расказваць пра сябе. Пра сваю працу, пра сваю вышэйшую адукацыю, аб якой, магчыма, знарок адазваўся зняважліва, — гэта і запомніў Вадзім.Гаўрылкін.
6. Даць сябе адчуць, выявіцца. Адчувала.. [Люба] сябе, як разарваная на кавалкі.. Вельмі можа быць, што гэта адазвалася спрацаванасць.Чорны.[Паўлінка:] Памагаў [бацька], пакуль не ўбачыў, што трэба і дачкою памагчы, а як да гэтага стала даходзіць, вось у ім і адазвалася шляхецкая фанабэрыя.Купала.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
паве́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; зак.
1.ушто. Стаць цвёрда перакананым, упэўненым у чым‑н. Паверыць у свае сілы. Паверыць у перамогу. □ Праўда, у якую паверыў змоладу, якой кіраваўся ў жыцці, сапраўдная, непадробная!Навуменка.«Кахаю» я не гаварыў, Не пераконваў важка... Нашто паверыла ў парыў? Мне проста было цяжка.Дукса.//укаго. Палічыць каго‑н. здольным здзейсніць надзеі, спадзяванні. Не рабіце мне скідак, Паверце ў мяне, Як рака У вясну гэту шчыра паверыла.Мацяш.
2. Прыняць за праўду, палічыць верагодным, адпаведным рэчаіснасці. Паверыць чуткам. □ Што дарагі Якім застанецца тут, на чужыне, далёка ад роднага дома, ляжаць у сырой зямлі, у братняй магіле пры дарозе, пад зялёным узгорачкам — Міхась не мог уявіць і паверыць жорсткай яве.Машара.Канькоў нават не паверыў сваім вылічэнням.Асіпенка.Не паверыць народ Абяцанкам, Не будзе пакорны Цярпець і стагнаць.Глебка.
3. Згадзіцца з кім‑н., прыняць чые‑н. словы за праўду. [Жэня:] — Жонка друга не верыць нам, баіцца нас. Не паверыла нават мне, якому заўсёды, як брату, верыў Андрэй.Брыль.— Не, — кажа Іван, — не паверу табе: ты падманеш.Якімовіч.
4.штонакаго-што. Даручыць або даверыць што‑н., спадзеючыся на цэласць, зварот даверанага, даручанага. [Усевалад:] — Ты цяпер тонка ведаеш падыспад гэтае машыны. Ты сам будзеш поўны гаспадар — я ўсё магу на цябе паверыць.Скрыган.
5.узнач.пабочн.паве́р(це), паве́рыш (паве́рыце). Ужываецца ў гутарцы для большага пераканання субяседніка. [Тодар:] — А потым аперацыю зрабілі, ды, паверыце, такую, што ніхто тут у нас і не браўся яшчэ!Нікановіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
рэ́зацца, рэжуся, рэжашся, рэжацца; незак.
1. Раздзяляцца на часткі пад дзеяннем чаго‑н. вострага. — Мама ніколі не давала .. [нажніц], але я бачыў, як добра рэзаўся імі нейкі чырвоны матэрыял! Што б мне паспрабаваць парэзаць?Арабей.
2.Разм. Забіваць, рэзаць сябе чым‑н. вострым. Цікава тут яшчэ адна акалічнасць: кожны самагубца мае [схільнасць] да таго ці іншага спосабу самагубства — адны страляюцца, другія вешаюцца, трэція топяцца, кідаюцца пад машыну, труцяцца, рэжуцца брытваю.Колас.
3.Разм. Рэзаць, рабіць балюча, муляць. Пальцы мае не надта могуць чым пахваліцца: то грыф ім тоўсты, то далёка адзін ад аднаго лады, то рэжуцца струны.Скрыган./убезас.ужыв.Андрэй уздрыгвае, трэ пальцамі вочы — рэжацца пад павечкамі...Пташнікаў.
4. Церціся, шаравацца аб што‑н. Не лескаталі калёсы — тут быў пясок, храплі толькі ад пылу коні, і рэвалася ў некага ціха жалеза аб жалеза: кола аб загваздку.Пташнікаў.
5.Разм. Урэзацца ў што‑н. Вось гара. Прыціхлі коні, Колы рэжуцца ў пясок.Колас.
6.Разм. З’яўляцца, прарэзвацца (пра зубы). У сына першы рэзаўся зубок — Матуля шмат начэй не спала.Корбан.
7.Разм. Біцца халоднай зброяй. А людзі? Яшчэ не пакінулі біцца, Калоцца, рэзацца...Куляшоў.// Сварыцца. — От жа адвакаты рэзаліся — як сабакі!..Брыль.
8.Разм. Гуляць з азартам у якую‑н. гульню. Рэзацца ў шашкі. □ Вечарамі зімой збіраліся малінаўцы да каго-небудзь на вячоркі, бесперапынна курылі і рэзаліся ў карты — у воза або ў дурня.Чарнышэвіч.
9.Зал.да рэзаць (у 1, 2, 3 і 5 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
to1[tu:, tʊ, tə]prep.
1. (выражае напрамак) у, на, да;
to London у Ло́ндан;
go to workе́хаць на пра́цу;
go to the doctor ісці́ да до́ктара;
2. (выражае адлегласць) да;
Is it far to town? Ці далёка да горада?
3. (пра час) без;
ten minutes to five без дзесяці́ (хвілі́н) пяць
4. (перадаецца дав. склонам);
I am grateful to my friend. Я удзячны майму сябру.
5. (перадае прыналежнасць);
a key to the door ключы́ ад дзвярэ́й;
words to a tune сло́вы на маты́ў
6. (перадае параўнанне);
compared to me у параўна́нні са мно́ю
7. (выражае ступень або мяжу чаго-н.) на;
torn to pieces разарва́ны на кава́лкі;
from bad to worse усё горш і горш
8. (выражае адказ на што-н. або ацэнку чаго-н.) на, да;
an answer to my letter адка́з на мой ліст;
deaf to entreaty глухі да про́сьбы
9. (выражае вынік або рэакцыю);
move smb.to tears даве́сці каго́-н. да слёз;
to my surprise мне на здзіўле́нне;
to no avail дарэ́мна
10. (выражае прапорцыі або суадносіны) на;
This car does 30 miles to the gallon. Гэтая машына робіць 30 міль на галон.
11. (паказвае на адпаведнасць чаму-н.);
to my knowledge нако́лькі я вéдаю
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
БАГДАНО́ВІЧ (Максім Адамавіч) (9.12.1891, Мінск — 25.5.1917),
бел. паэт, перакладчык, літ.-знавец, празаік. Раннія дзіцячыя гады правёў у Гродне (1892—96), жыў і вучыўся ў Ніжнім Ноўгарадзе (1896—1908) і Яраслаўлі (1908—16). Скончыў Дзямідаўскі юрыд. ліцэй у Яраслаўлі (1916) і восенню прыехаў у Мінск. Працаваў сакратаром губ. харчовай камісіі. У лют. 1917 цяжка хворы выехаў на лячэнне ў Ялту. Там памёр і пахаваны. Першы друкаваны твор — алегарычная казка-прытча «Музыка» («Наша ніва», 1907, №24). Адзіны прыжыццёвы зб. вершаў «Вянок» (Вільня, 1913). Яго паэзія развівалася ва ўмовах рэакцыі, у атмасферы вострых сац.-паліт. канфліктаў. Асн. кірунак творчасці — патрыят. служэнне сац. і нац. вызваленню бел. народа, сцвярджэнне ідэй роўнасці і братэрства, барацьба за гуманіст. ідэалы. Не прымаючы тагачаснай рэчаіснасці, уціску чалавека-працаўніка, Багдановіч проціпастаўляў ім агульначалавечыя духоўныя пачаткі прыгожага і добрага (вобразы мадоннаў у «Вянку»). Дэмакратызм паэта эвалюцыянаваў да сцвярджэння ідэй гераічнага, самаахвярнага змагання за інтарэсы народа. У паэзіі Багдановіча моцна гучалі ідэі нац.-вызв. барацьбы супраць царскай імперыі як турмы народаў, супраць вялікадзярж. шавінізму. Багдановіч-мастак асн. сваёй задачай лічыў узбагачэнне роднай л-ры новымі тэмамі і формамі. Яго вершы — шматгранны паказ жыцця чалавека ў разнастайных сувязях з грамадствам і прыродай. Галоўнае ў іх — жыццялюбства («Прывет табе, жыццё на волі!», «Выйшаў з хаты»), актыўнае стаўленне да рэчаіснасці («Рушымся, брацця, хутчэй», «Кінь вечны плач свой аб старонцы!»), захапленне красой жыцця («Па-над белым пухам вішняў», «Зімой»), маладосцю («Маладыя гады»), мудрасцю, працавітасцю, таленавітасцю народа («Летапісец», «Слуцкія ткачыхі»). Але ў абставінах тагачаснай рэчаіснасці на першы план вылучаліся тэма паднявольнага жыцця прац. народа, роднага краю («Краю мой родны! Як выкляты богам», «Народ, Беларускі Народ!», «Беларусь, твой народ дачакаецца»), вобраз селяніна-працаўніка («Гнусь, працую, пакуль не парвецца», «Пан і мужык»), грамадзянскі сум («Мяжы», «Ой, чаму я стаў паэтам», «Вы, панове, пазіраеце далёка», «Эмігранцкая песня», «Пагоня»). Матывы смутку паглыбляліся асабістай драмай паэта, з 18 гадоў хворага на сухоты. У Багдановіча-лірыка моцная схільнасць да роздуму, развагі. Адсюль філас. заглыбленасць яго вершаў («Зразаюць галіны таполі адну за адной», «Калі зваліў дужы Геракл у пыл Антэя», «Жывеш не вечна, чалавек», санет «На цёмнай гладзі сонных луж балота», рандо «Узор прыгожы пекных зор», «Перад паводкай»). Багдановіч з Я.Купалам — заснавальнікі пейзажнай і інтымнай любоўнай лірыкі ў бел. паэзіі («Я бальны, бесскрыдлаты паэт», трыялет «Мне доўгае расстанне з Вамі», «Я хацеў бы спаткацца з Вамі на вуліцы»). Вялікая заслуга паэта ў распрацоўцы гіст. тэмы («Летапісец», «Безнадзейнасць», «Перапісчык», «Агата», цыкл «Места», «Песня пра князя Ізяслава Полацкага») і урбаністычных матываў («Вулкі Вільні зіяюць і гулка грымяць», «На глухіх вулках — ноч глухая»). Шырока развіваў у бел. лірыцы т.зв. вечныя тэмы жыцця, смерці, кахання, дружбы (нізка «Каханне і смерць», рандэль «На могілках», трыялет «С.Палуяну»). Творчасць Багдановіча мела першаступеннае значэнне ў гіст. самапазнанні народа і сцвярджэнні яго месца ў гісторыі чалавецтва. Яго вершы вызначаюцца майстэрскім выкарыстаннем вобразна-выяўленчых сродкаў класічнай і песенна-нар. паэтыкі. Выхаваны на паэзіі А.Пушкіна, А.Фета, Ф.Цютчава, добра знаёмы з сучаснай яму рус. паэзіяй, узбагаціў родную л-ру перадавымі ідэямі і багатым эстэтычным вопытам. Зб. «Вянок» стаў у бел. паэзіі ўзорам творчага засваення класічнай паэтыкі на нац. глебе. Школай высокага майстэрства з’яўляюцца змешчаныя тут санеты, трыялеты, рандо, актавы, тэрцыны, пентаметры. Класічную культуру нёс роднаму слову Багдановіч і як перакладчык Гарацыя, Авідзія, Ф.Шылера, Г.Гейнэ, А.Ф.Арвера, П.Верлена, Э.Верхарна, Ю.Святагора, А.Пушкіна, А.Майкава, А.Крымскага, М.Розенгейма, А.Алеся. Перакладаў на рус. мову творы Я.Купалы, Т.Шаўчэнкі, І.Франко, В.Стафаніка, У.Самійленкі. Вялікае месца ў творчасці Багдановіча займаў фальклор: выкарыстанне бел. міфалогіі («Чуеш гул? — Гэта сумны, маркотны лясун», «Вадзянік», «Змяіны цар»), вобразаў, матываў, рытміка-інтанац. складу бел.нар. песні («Не кувай ты, шэрая зязюля», нізка «На сінім Дунаі»). Вершы т.зв. беларускага складу — узор лірыкі, стылізаванай пад песенна-нар. паэтыку («Бяседная», «Лявоніха», «Скірпуся»). Паэмы Багдановіча — пошук нац. эпасу: гераічнага — «Максім і Магдалена», «Страцім-лебедзь», сац.-бытавога — «Мушка-зелянушка і камарык — насаты тварык». Пісаў у класічных і песенна-нар. формах іншых паэзій (песні «Руская», «Украінская», «Сербская», «Скандынаўская», «Іспанская», у форме рубаі — «Персідскія», у форме танкі — «Японскія»). Праца Багдановіча-крытыка накіравана на абарону рэалізму і народнасці — эстэт. асноў перадавой бел. л-ры пач. 20 ст. («Глыбы і слаі», 1911; «За тры гады», 1913; «Забыты шлях», 1915). Адзін з заснавальнікаў навук. гісторыі бел. л-ры («Кароткая гісторыя бел. пісьменнасці да XVI сталецця», «Новы перыяд у гісторыі бел. літаратуры»). Лепшыя апавяданні Багдановіча стаяць каля вытокаў бел.нац. прозы («Апокрыф», 1913; «Апавяданне аб іконніку і залатару...», 1914). Даследаваў л-ру і гісторыю слав. народаў (арт. пра Шаўчэнку, М.Ламаносава, Пушкіна, М.Лермантава, гіст.-этнагр. нарысы «Украінскае казацтва», «Галіцкая Русь», «Угорская Русь», «Браты-чэхі» і інш.). Яго публіцыстыка звязана з супрацоўніцтвам (1913—16) у яраслаўскай газ. «Голос». Прозу, літ.-знаўчыя і публіцыстычныя артыкулы часткова пісаў на рус. і ўкр. мовах. Паэзія Багдановіча ўвайшла ў духоўную скарбніцу бел. народа. Яна ўплывае на развіццё бел. паэзіі і сёння, асабліва сваім глыбокім пранікненнем у духоўны свет чалавека і высокай культурай паэт. слова. Некаторыя вершы сталі нар. песнямі («Зорка Венера», «Слуцкія ткачыхі»), многія пакладзены на музыку кампазітарамі. На лібрэта А.Бачылы кампазітар Ю.Семяняка напісаў оперу «Зорка Венера» (паст. 1970). У Мінску працуе Багдановіча М. літаратурны музей. Помнікі паэту ў Мінску і Місхоры.
