ПЛА́ЦІНАВЫЯ МЕТА́ЛЫ,

сям’я з 6 хім. элементаў VIII групы перыяд. сістэмы: рутэній (Ru), родый (Rh), паладый (Pd), осмій (Os), ірыдый (Ir), плаціна (Pt). Адносяцца да рэдкіх элементаў. Разам з золатам і серабром складаюць групу высакародных металаў.

Серабрыста-белыя металы з рознымі адценнямі. Маюць блізкія фіз. і хім. ўласцівасці; найб. падобныя ўласцівасцямі пары элементаў: Ru — Os; Rh — Ir, Pd — Pt. Тугаплаўкія: мінім. tпл 1554 °C у Pd, макс. — 3027 °C у Os. Паводле шчыльнасці падзяляюць на лёгкія (Ru — Pd) і цяжкія (Os — Pt). Добра паддаюцца мех. апрацоўцы Pt, а таксама Pd і Rh; Ru, Os i Ir больш цвёрдыя і крохкія. Вызначаюцца хім. інертнасцю і выключна высокай каталітычнай актыўнасцю (найб. пашыраныя каталізатары — Pt і Pd). Выкарыстоўваюць П.м. і іх сплавы паміж сабой, а таксама з інш. металамі як каталізатары гідрыравання, дэгідрыравання, акіслення, дапальвання выхлапных газаў аўтамабіляў, у паліўных элементах, як матэрыялы для высокатэмпературных тэрмапар, тэрмометраў супраціўлення, эл. кантактаў, хімічна ўстойлівага посуду, мед. інструментаў і інш.

Літ.:

Ливингстон С. Химия рутения, родия, палладия, осмия, иридия, платины: Пер. с англ. М., 1978;

Металлургия благородных металлов. 2 изд. М., 1987.

А.​П.​Чарнякова.

т. 12, с. 419

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

nieżyt, ~u

м. мед. катар;

nieżyt oskrzeli — бранхіт;

nieżyt krtani — ларынгіт;

nieżyt nosa — насмарк; рыніт;

nieżyt żołądka — катар страўніка; гастрыт

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

naświetlanie

naświetlani|e

н.

1. асвятленне;

2. мед. абпраменьванне;

brać ~a — прымаць абпраменьванне;

3. фот. экспазіцыя;

czas ~a — працягласць экспазіцыі

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

bezwład, ~u

м.

1. бяссілле; бяздзейнасць; інертнасць; апатыя;

2. мед. нерухомасць; параліч;

bezwład kończyn — параліч канечнасцяў;

siłą ~u — па інерцыі

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

guz

м.

1. гуз; бугор, бугорчык; нарост;

2. мед. пухліна;

3. гузік (вялікі);

szukać ~a — шукаць гуза; нарывацца на непрыемнасці

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

przerost, ~u

м.

1. мед. гіпертрафія;

przerost gruczołu tarczycowego — гіпертрафія шчытападобнай залозы;

2. лішак чаго; празмернасць;

przerost wyobraźni — празмерная фантазія

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

прышчэ́плены I

1. сад. приви́тый, привито́й; окули́рованный; копули́рованный; прищеплённый;

2. мед. приви́тый, привито́й;

3. перен. приви́тый, привито́й;

1-3 см. прышчапі́ць I

прышчэ́плены II прище́пленный

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

го́рный в разн. знач. го́рны;

го́рное де́ло го́рная прамысло́васць;

го́рный хруста́ль мин. го́рны хруста́ль;

го́рный воск мин. го́рны воск;

го́рный лён мин. го́рны лён;

го́рный бара́н зоол. го́рны бара́н;

го́рная боле́знь мед. го́рная хваро́ба;

го́рная о́бласть го́рная во́бласць;

го́рное со́лнце мед. го́рнае со́нца;

го́рный хребе́т го́рны хрыбе́т;

го́рный институ́т го́рны інстыту́т;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

гнайні́к м.

1. мед. Éiterherd m -(e)s, -e, Éitergeschwür n -s, -e, Éiterbeule f -, -n;

2. перан. Éiterbeule f -, -n, Péstherd m -(e)s, -e

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

асыпа́ць

1. bestréuen vt, überstréuen vt; überschǘtten vt;

2. (шчодра абдарыць) überschǘtten vt, überhä́ufen vt;

асыпа́ць пацалу́нкамі mit Küssen bedécken;

3. мед. (пакрыць высыпкай) Áusschlag bekómmen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)