1. Заходзіць, забягаць, заглядваць у розныя месцы, шукаючы, высочваючы каго‑, што‑н. Толькі там, на востраве, і адседжваліся падпольшчыкі, пакуль карнікі шныпарылі па лесе.Новікаў.Дыспетчар у цемры, дыспетчар шныпарыць па кладоўках, шукае газавай лямпы.Шынклер.
2. Хадзіць, бегаць, рухацца сюды-туды, у розных напрамках. Каця ўздыхнула і села на лаўцы перад домам, але хутка змушана была ўстаць: міма шныпарылі хлапчукі і з цікаўнасцю пазіралі на яе.Лось.[У вадзе], як прывіды, плаваюць водарасці, мільгаюць маляўкі, варушацца на дне ракавінкі, шныпараць жукі.Асіпенка.
•••
Шныпарыць вачамі — хутка пераводзіць позірк з аднаго прадмета на другі, выглядваць што‑н.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шушу́кацца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.
1. Шаптацца з кім‑н. (звычайна па сакрэту). З некаторага часу Мар’янка заўважыла, што яе свёкар і Амяльян аб чымсьці шушукаюцца, стараючыся схавацца ад яе.Колас.Хлопцы — у большасці гэта былі падлеткі, школьнікі, .. — шушукаліся між сабой, дурэлі, штурхалі адзін другога пад бакі.Кудравец.// Па сакрэту пляткарыць аб кім‑, чым‑н. — Ты ж .. сяброўка [Волькі], шушукаліся разам.. [Надзя:] — Я нічога не ведаю.М. Ткачоў.
2.перан. Утвараць ціхі шум (у 1 знач.); шамацець, шапацець. Над намі шушукаюцца высокія гордыя хвоі.Бядуля.Балотца было затоплена вадою, толькі ўзбоч, ля кустоў, рыжэлі сям-там купіны і шушукаўся чарот.Сачанка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
эпізады́чны, ‑ая, ‑ае.
1. Нерэгулярны, несістэматычны. Эпізадычная дапамога. Эпізадычны кантроль. □ Вывучаючы яго [Скарыны] жыццё і дзейнасць, можна пераканацца ў тым, што цікавасць да вывучэння прыроды, самога жыцця ў беларускага вучонага праявілася вельмі рана і што яго заняткі медыцынай і баганікай не мелі эпізадычнага характару.Алексютовіч.// Неістотны, які не мае вялікага, рашаючага значэння. Прозвішча выпала ў Шыковіча з галавы — эпізадычная асоба, а яму трэба было ў працэсе запамінаць сотні розных прозвішчаў, беларускіх, рускіх, нямецкіх.Шамякін.
2. Які з’яўляецца толькі ў асобных сцэнах, эпізодах. Потым .. [Манро] паступіла на кінастудыю, здымалася ў эпізадычных нямых ролях.Новікаў.На першым часе навічкі выступалі ў масоўках ці выконвалі эпізадычныя ролі.«Маладосць».
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
я́гада, ‑ы, ДМ ‑дзе, ж.
1. Невялікі сакавіты плод некаторых кустовых і травяністых раслін. На кустах ядлоўцу чарнеюць ягады.В. Вольскі.Паспелі ягады каліны, Ляцяць кляновыя лісты.Матэвушаў.
2.толькімн. (я́гады, ягад). Ядомыя плады гэтых раслін як прадукт харчавання, прадмет промыслу, гандлю і пад. Па гэтых сцежках хіба выпадкова маглі прайсці людзі — па грыбы ці па ягады.Шамякін.З вялікай ахвотай падмацаваліся хлопцы ягадамі ды назбіралі яшчэ ў шапку.Маўр.
•••
Вінная ягада — сушаны плод фігавага дрэва; інжыр.
Воўчыя ягады — чырвоныя або чорныя плады ядавітых лясных раслін.
Аднаго поля ягады (ягадкі) (неадабр.) — пра людзей, падобных у якіх‑н. адносінах адзін да аднаго.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ценьм.
1. Schátten m -s, -;
начныя цені Fíttiche der Nacht (паэт.);
кі́даць цень Schátten wérfen* (нашто-н. auf A), beschátten vt;
2. (здань) Schátten m -s, -, Geist m -es, -er;
ца́рства ценяў Scháttenreich m -(e)s, Reich der Schátten;
ні ценю kéine Spur, kéinen Schímmer;
ні ценю сумне́ння kein Zwéifel;
быць у цяні́ im Dúnkeln bléiben*, im Híntergrund sein [stehen*];
кі́даць цень накаго-н.перан.éinen Schlátten auf j-n wérfen*;
хадзі́ць закім-н.як ценьj-m wie ein Schátten fólgen;
ад яго́ заста́ўся адзі́н то́лькі цень er ist nur noch ein Schátten (séines selbst)
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
пача́такм.Ánfang m -(e)s, Begínn m -(e)s; Start m -(e)s; Ánlauf m -(e)s, Ánlaufen n -s (вытворчасці); Áuftakt m -(e)s (перамоваўі г. д.);
з са́мага пача́тку von Ánfang an;
у пача́тку сне́жняÁnfang Dezémber;
у пача́тку го́да (zu) Ánfang des Jáhres;
пакла́сці пача́так den Ánfang máchen;
дзе́ля пача́тку um éinen Ánfang zu máchen;
пача́так канца́ der Ánfang vom Énde;
ад пача́тку да канца́ von A bis Z;
◊
які пача́так, такі́ і кане́ц [канча́так] wie der Ánfang, so das Énde; Énde gut, álles gut;
ця́жкі то́лькі пача́такáller Ánfang ist schwer
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
абпрыназ. (у спалучэнні з займеннікамі мне, усім, усёй, усіх – аба)
1. (для абазначэння збліжэння, сутыкнення, дотыку) an (A), gégen (A);
вы́цяцца аб ка́мень an [gégen] éinen Stein stóßen*;
2. (пры назве тэмы думкі, мовы, пачуццяўі г. д.) über (A), von (D), bezüglich (G), in Bezug auf (A), für (A);
ле́кцыя аб выхава́нніéine Vórlesung über die Erzíehung;
напаміна́ць абчым-н. an etw. erínnern;
шкадава́ць абчым-н.etw. bedáuern;
хвалява́цца абкім-н. für j-n sórgen;
размаўля́ць абчым-н. von [über] etw. spréchen*;
◊
не аб адны́м то́лькі хле́бе nicht vom Brot alléin;
3.гл. а ІІ
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
see
I[si:]1.
v.t. saw, seen, seeing
1) ба́чыць; глядзе́ць
2) разуме́ць
I see what you mean — Я разуме́ю, што вы хо́чаце сказа́ць
as far as I can see — нако́лькі я разуме́ю
3) уважа́ць, глядзе́ць
See that you lock the back door — Глядзі́то́лькі, каб замкну́ў за́днія дзьве́ры
4) адве́дваць каго́, наве́дваць што
He went to see a friend — Ён пайшо́ў адве́даць ся́бра
We saw the exhibition — Мы наве́далі выста́ву
•
- see after
- see into
- see off
- see out
- see through
- see to
- The blind do not see
II[si:]
n.
1) паса́да, ула́да бі́скупа
2) бі́скупства n.
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
◎ Калычы́ ’гетры’ (гарад., Касп.; Німа калычоў адзець, а сцюдзёна). Цікава, што лексема звярнула на сябе ўвагу Эпімаха–Шыпілы (гл. таксама Сл. Эп.-Шып.). З іншаславянскіх магчымых паралелей серб.-харв. не зусім дакладвае кальаче ’галёшы’, якое ў Слаўскага, 2, 32, разглядаецца як даволі архаічнае запазычанне, параўн. аднак Скок, 2, 37. дзе kaljaće разглядаецца як белградскі неалагізм, вынік кантамінацыі kalošne < galošne і kaljati (да käo, прасл.каlъ). Фактычна (паколькі версія Скока не бездакорная ў фармальным плане) этымалагічная праблема бел. і серб.-харв. слоў аднолькавая: або параўнальна новае запазычанне і яго магчымая трансфармацыя, або даўняе ўтварэнне (хутчэй за ўсё запазычанне). Цяжкасць нашай задачы ў тым, што слова зафіксавана толькі аднойчы, а ілюстрацыя дадатковай інфармацыі не дае. Перыферыйны характар лексемы сапраўды не выключае, што яна рэпрэзентуе архаічную фор%іу запазычання; параўн. ‑c‑ у *xolša, а таксама меркаванні Скока, І, 670, адносна паходжання ‑sri‑ у klašnja⇉(sn < cčbn). Відавочна, што структура бел. лексемы параўнальна з іншымі магчыма роднаснымі (гл. пад калоша) вымушае дапускаць трансфармацыю структуры (у выніку адаптацыі запазычання?). Бачыць тут новае запазычанне з той жа крыніцы, да якой узыходзіць рус.калошы ’галёшы’, няма падстаў як з фармальнага пункту погляду, так і паводле семантычнага крытэрыю. Семантыка бел. слова сведчыць на карысць архаічнага паходжання, паколькі адпавядае даўняму сінкрэтызму значэнняў гэтай рэаліі. Нельга выключыць, што разглядаемая лексема з’яўляецца слав. архаізмам (а поўнач Беларусі — зона магчымай кансервацыі лексічнай архаікі) або слав. інавацыяй; на гэту магчымасць звярнуў увагу Мартынаў (вусн. паведамл.), маючы на ўвазе як семантычную паралель лац.tibiāle (да tlbia ’галёнка’) ’род галёнкавай абмоткі або панчохі’, тое ж і нагавіцы і да т. п. Калі разумець калымы як славянскае ўтварэнне, можна паспрабаваць, як паказвае лац. прыклад, звязваць бел. лексему з гіпатэтычнай назвай галёнкі *kol∼. Цяжкасці такога рашэння відавочныя. Можна прапанаваць разуменне семантыкі, якое выцякае з магчымага супастаўлення з слав.kolo або з дзеясловам *koliti, рэальна зафіксаваны як быццам толькі ў ст.-польск. мове. З пункту погляду рэалій разумець калымы як першапачатковае ’анучы’, ’шырокія абмоткі’ цалкам магчыма, больш цяжка вытлумачыць слова* утварэнне. Ёсць яшчэ і такі варыянт тлумачэння, які дапускае, што слова можа быць мясцовай інавацыяй, напрыклад, семантычнай, калі яно суадносіцца з рус.уладз.калышки ’жаночыя чаравікі з суконных абрэзкаў’, ярасл. ’рэшткі стаптанага і падранага абутку, апоркі’. Параўн. уладз.палички ’чаравікі’. Інавацыя магла адбыцца на базе значэння ’палатняны абутак, якім абмотваюць ногі’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
MalIIn -(e)s, -e раз;
ein éinziges ~то́лькі адзі́н раз;
das zwéite ~ другі́ раз;
ein ánd(e)res ~ (у) другі́ [і́ншы] раз;
(für) díeses ~ (на) гэ́ты раз;
zum wíevielten ~? у като́ры раз?;
méhrere [éinige] ~e не́калькі разо́ў;
mánches ~і́ншы раз;
ein übriges ~і́ншы раз;
mit éinem ~ адра́зу;
ein ~ über das ándere раз за ра́зам;
vóriges ~ міну́лы раз;
nächstes ~ насту́пны раз;
nicht ein éinziges ~ на́ват ні ра́зу
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)