Жо́ нка , жына́ (Бяльк. ), жынка (Сл. паўн.-зах. ). Рус. жена , женка , жонка , укр. жінка ’жонка; жанчына ’, польск. żonka памянш. ад żona ’жонка’, серб.-луж. žonka ’тс’, славен. ženka ’тс’, ’самка’, серб.-харв. же̑нка , балг. жѐнка , макед. женка ’тс’. Ст.-слав. жена жанчына ’. Ст.-рус. жена , женка , жонка ’жонка; жанчына ’. Прасл. *žena < *gena роднаснае ст.-прус. genno ’жанчына ; жонка’, ст.-інд. jánis ’жонка; жанчына ’, арм. kin , гоц. qinô ’тс’, грэч. γυνή , бэаційскае βανα ’жонка’, ірл. ben , тах. A śäṁ , B śana ’жанчына ’, алб. zonjë ’жонка; пані’. І.‑е. *gu̯ enā ’жонка; жанчына ’ супастаўлялі з *gʼen‑ ’нараджаць’, што, аднак, недастаткова абгрунтавана. Фасмер , 2, 46; Шанскі , 1, Д, Е, Ж, 284; Брукнер , 666; Махэк₂ , 725; Скок , 3, 677; БЕР ; 535–536; Трубачоў, Ист. терм., 105–110; Траўтман , 84; Тапароў , E–H, 207–210; Покарны , 1, 473–474. *ženъka ўтворана ад *žena яшчэ на прасл. глебе з дэмінутыўным суфіксам ‑ъk‑ .
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
сало́ ма , -ы, ж.
Сухія сцёблы злакавых раслін, што застаюцца пасля абмалоту.
Аўсяная с.
|| памянш. сало́ мка , -і, Д М ж.
|| прым. саламя́ ны , -ая, -ае.
Саламяная страха.
С. колер (светла-жоўты). Саламяная сурвэтка (з саломы).
◊
Саламяная ўдава (жарт. ) — жанчына , якая знаходзіцца ў часовай разлуцы з мужам.
Саламяны ўдавец (жарт. ) — мужчына, які знаходзіцца ў часовай разлуцы з жонкай.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прыго́ жы , -ая, -ае.
1. Які прыносіць асалоду позірку, прыемны знешнім выглядам, гарманічнасцю, стройнасцю.
Прыгожая жанчына .
П. від.
Прыгожая музыка.
Прыгожа (прысл. ) пісаць.
Прыгожыя рухі.
2. Поўны ўнутранага зместу, высокамаральны.
П. ўчынак.
3. Эфектыўны знешне, але беззмястоўны.
Прыгожыя словы.
П. жэст.
4. у знач. наз. прыго́ жае , -ага, н.
Навука аб прыгожым (эстэтыка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прыда́ так , -тка і -тку, мн. м.
1. -тку. Тое, што дададзена, прыбаўка, якая з’яўляецца дадаткам да чаго-н. асноўнага.
Памяняць без прыдатку.
2. -тка. Дадатковы адростак, дадатковае ўтварэнне ў арганізме (спец. ).
Мазгавы п.
3. -тка. У граматыцы: азначэнне, выражанае назоўнікам (напр. : вочы-зоркі, жанчына -кантралёр).
|| прым. прыда́ ткавы , -ая, -ае (да 2 знач. ).
П. страўнік у птушак.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
усу́ нуцца , -нуся, -нешся, -нецца; -нься; зак. , у што.
1. Прасунуцца ўнутр чаго-н. , паказацца ў чым-н.
У дзверы ўсунулася галава хлопчыка.
2. Уваліцца, трапіць у што-н. (разм. ).
У. ў студню.
3. Увайсці павольна, ледзь перастаўляючы ногі (разм. ).
У хату ўсунулася старая жанчына .
4. Умяшацца, ублытацца ў што-н. (разм. ).
У. ў спрэчку.
|| незак. усо́ ўвацца , -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
lahm a а́ вы; паралізава́ ны;
é ine ~e Á usredeу́ шная [сла́ бая, неперакана́ ўчая] адгаво́ рка;
é ine ~e É nteфам. у́ ха, непаваро́ тлівая жанчы́ на
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
заму́ жка , ‑і, Д М ‑жцы; Р мн. ‑жак; ж.
Разм. Замужняя жанчына . Фараон, аднак, дазнаўся, Што з замужкаю звязаўся І тут раптам занямог. — Пакараў мяне, знаць, бог! Крапіва .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
заці́ снуцца , ‑нуся, ‑нешся, ‑нецца; зак.
Разм. З цяжкасцю прабрацца куды‑н., залезці ў што‑н. цеснае, вузкае. Перад самым адыходам цягніка ў вагон заціснулася невядомага ўзросту жанчына . Пянкрат .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
нагну́ цца , ‑гнуся, ‑гнешся, ‑гнецца; ‑гнёмся, ‑гняцеся; зак.
Сагнуўшыся, нахіліцца. Жанчына нагнулася над дзіцём.Чорны . — Малайчына, што нічога не забыла, — пагладзіў дзед унучку па галоўцы, нагнуўся і пацалаваў. Юрэвіч .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ду́ шачка , ‑і, Д М ‑чцы; Р мн. ‑чак; ж.
Разм. Памянш.-ласк. да душа (у 1, 2 знач.). — Ой, была жанчына , няхай са святымі супачывае яе душачка! Колас .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)