ГЛІ́НСКІ (Міхаіл Львовіч) (мянушка Мажны, каля 1470 — 1534),
дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ і Маскоўскага вял. княства. З роду Глінскіх. Вучыўся ў Зах. Еўропе, служыў у войску герм. імператара Максіміляна І. У канцы 1490-х вярнуўся ў ВКЛ, стаў набліжанай асобай вял.кн. Аляксандра. Маршалак дворны літоўскі (1500) намеснік мерацкі (1502), бельскі (1505). Атрымаў буйныя маёнткі на Падляшшы, Мажэйкава (пад Лідай), Тураў і інш. У 1506 на чале войска ВКЛ разбіў татар у Клецкай бітве 1506. Узвышэнне Глінскага і яго братоў выклікала востры канфлікт са старой знаццю, непрыязна паставіўся да Глінскага і новы вял.кн. Жыгімонт І Стары. Глінскі імкнуўся паказаць сябе абаронцам праваслаўя і заклікаў бел. і ўкр. шляхту падтрымаць яго (хоць сам яшчэ ў маладосці прыняў каталіцтва і вярнуўся ў праваслаўе толькі значна пазней у Маскве). Усе гэтыя супярэчнасці прывялі да Глінскіх мяцяжу 1508. Пасля няўдалага выступлення ўцёк у Маскву, атрымаў у Расіі ўладанні (Малаяраславец, Бароўск) замест канфіскаваных у ВКЛ. Удзельнічаў у вайне Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім 1512—22. За намер вярнуцца на радзіму зняволены ў турму, дзе прабыў да 1527 (паводле інш. звестак да 1526). Вызвалены па просьбе пляменніцы Алены, жонкі вял. князя маскоўскага Васіля III, стаў ваяводам. У 1533 увайшоў у склад Вярхоўнай думы. У 1534 у выніку інтрыг зноў кінуты ў турму, дзе і памёр.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
cięty
cięt|y
1. сечаны; рэзаны;
2. колкі; з’едлівы; востры
~e pióro — вострае пяро;
~a odpowiedź — дасціпны (трапны) адказ;
być ~ym na kogo — мець зуб на каго;
rana ~a — сечаная рана;
~e bańki мед. банькі
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
stitch1[stɪtʃ]n.
1. шыво́к, шво;
put stitches into a wound зашыва́ць ра́ну
2. во́чка (у вязанні);
drop a stitch спусці́ць во́чка
3.во́стры боль у баку́
♦
a stitch in time saves nine за́хады трэ́ба рабі́ць своечасо́ва;
not have a stitch on :He hasn’t a dry stitch on him. Ён прамок да ніткі;
be in stitchesinfml захо́дзіцца ад сме́ху, смяя́цца да ко́лікаў
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
nice[naɪs]adj.
1. прые́мны, мі́лы, сла́ўны, до́бры;
a nice smile прые́мная ўсме́шка;
a nice day до́бры/паго́длівы дзень;
that’s very nice of you гэ́та ве́льмі ласка́ва з ва́шага бо́ку;
it’s been nice meeting you прые́мна было́ з ва́мі пазнаёміцца
2.iron. до́бры, до́бранькі;
This is a nice mess you’ve got us into! У добрую ж гісторыю вы нас уцягнулі!
3. то́нкі, во́стры;
a nice distinction то́нкае адро́зненне;
a nice shade of meaning то́нкае адце́нне ў значэ́нні;
a nice ear то́нкі/во́стры слых
4. склада́ны, ця́жкі; які́ патрабуе вялі́кай дакла́днасці, асцяро́гі і даліка́тнасці;
a nice point of law склада́нае юрыды́чнае пыта́нне
5. :The porridge was nice and hot. Аўсяная каша была па-сапраўднаму гарачая;
The bus is going nice and fast. Аўтобус ідзе даволі хутка.
♦
as nice as pie ве́льмі до́бры, ве́тлівы, прыя́зны, абыхо́длівы; ≅ хоць (ты) да ра́ны кладзі́
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
рабро́, ‑а; мн. рэбры, ‑аў; н.
1. Дугападобная вузкая косць, якая ідзе ад хрыбетніка да грудной косці. Конь раней угнуў галаву, рэбры пад яго скурай захадзілі ходырам.Чорны.
2. Частка каркаса якога‑н. збудавання, прадмета, часцей выгнутая. Мужчыны звязвалі з жэрдак рэбры лодкі.Маўр.На рацэ ляжалі ў вадзе разадраныя выбухам фермы чыгуначнага моста і побач з імі прыгожа свяціліся рэбры новых пралётаў.Савіцкі.
3. Лінія перасячэння дзвюх плоскасцей. Рабро куба. Рабро піраміды.// Вузкі востры край чаго‑н. То прыгладзіць [муляр] гліну, то рабром [кельмы] зрэжа гурбяк на атынкаванай сцяне, то вострым кончыкам падчэпіць і адкіне кавалак старога тынку.Нядзведскі.// Вузкая старана якога‑н. прадмета (па яго даўжыні). Рабро цагліны. Рабро далоні. Ставіць дошку на рабро.
•••
Адны рэбры — вельмі худы, благі.
Палічыць рэбрыгл. палічыць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
рабы́, ‑ая, ‑ое.
1. Не адной масці, пярэсты. Рабая свіння. □ Рабы .. [сабака] Пірат ляжыць побач са мною, выцягнуўшы да вогнішча дзве чыстыя лапы.Карамазаў.// Не аднаго колеру, пярэсты, з плямамі іншага колеру. Рабая посцілка. □ У зялёным гушчары, Дзе мох сцелецца рабы, Паспрачаліся грыбы.Танк.Справа на ўзгорку стаяў рабы ад ваеннай маскіроўкі будынак, глухі і пануры.Асіпенка.
2. З рабаціннем. Нос востры і ўвесь твар — адно рабацінне. Нават на руках рабацінне, — от да чаго [Лявон] быў рабы!Чарнышэвіч.Выглядаў .. [Верас] непрывабна: высокі, крыху сутулы, крыху рабы з воспы.Дамашэвіч./узнач.наз.рабы́, ‑ога, м.; раба́я, ‑ой, ж.Назаўтра на рэчку я не пайшоў. Не хацелася болей сустракацца з рабым.Якімовіч.
3. З рабаціннем, дробным хваляваннем (пра паверхню вады). Дрэвы сыпалі на бліскучы асфальт, на рабыя лужыны вялае парыжэлае лісце.Адамчык.
•••
Абое рабоегл. абое.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
pain
[peɪn]1.
n.
боль -ю m., цярпе́ньне n.
to be in pain — адчува́ць боль; цярпе́ць
a sharp pain in one’s back — во́стры боль у сьпі́не
on or under pain of — пад пагро́зай чаго́-н.
pain in the neck, Sl. — даку́члівы чалаве́к або́ рэч
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
ВІНТ,
адзін з найпрасцейшых механізмаў (разам з клінам, рычагом, колам), якія з’яўляюцца асн. элементамі тэхн. канструкцый. Звычайна вінт — цыліндрычнае ці канічнае цела з нарэзкай па вінтавой лініі або прыстасаванне, дзе выкарыстаны ўласцівасці вінтавой паверхні. Асн. характарыстыка вінта — ход (вышыня пад’ёму вінтавой лініі за адзін абарот).
Прынцып вінта адкрыты больш як 800 гадоў да н.э. Упершыню выкарыстаны Архімедам (3 ст. да н.э.) у водападымальнай машыне (гл.Архімедаў вінт). Ідэю паветранага вінта (прапелера) як сродку руху ў паветр. асяроддзі выказаў Леанарда да Вінчы; М.В.Ламаносаў выкарыстаў яго для стварэння цягі ў мадэлі прылады для метэаралагічных даследаванняў (1754). Прынцыпы выкарыстання паветра вінта тэарэтычна абгрунтаваў Д.Бернулі, сучасную тэорыю яго распрацаваў М.Я.Жукоўскі. Практычнае выкарыстанне двух-, трох- і чатырохлопасцевых вінтоў пачалося з развіццём самалёта- і дырыжаблебудавання (з 1903). Ідэю грабнога вінта абгрунтаваў І.Рэсел (1827), які пабудаваў і першы параход з грабным вінтом (1829). Укараненне грабнога вінта прывяло да якасных змен у мараплаўстве і суднабудаванні. Вял. пашырэнне атрымаў вінт для злучэння (гл.Вінтавое злучэнне) або прымусовага перамяшчэння асобных частак машын і механізмаў. Такія вінты падзяляюцца на: мацаваныя (раздымнае злучэнне дэталей), грузавыя (рым-балты і дамкраты), сілавыя (у прэсах), хадавыя (у супартах і сілавых сталах станкоў), мікраметрычныя (у вымяральных прыладах), установачныя (у геадэзічных, лабараторных і інш. прыладах). Паводле характару нарэзкі яны бываюць: правай і левай, трохвугольнай, трапецаідальнай і прамавугольнай разьбы, адна-, двух- і шматзаходныя, саманаразальныя (укручваюцца ў гладкія адтуліны). Вінты для дрэва — шурупы, маюць востры канец і спец. разьбу. Вінт мае і шмат іншых спосабаў выкарыстання (напр., у ветрарухавіках, вентылятарах); укараненне яго садзейнічала прагрэсу многіх галін тэхнікі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Серп ‘сельскагаспадарчая прылада для жніва’ (ТСБМ, Ласт., Некр. і Байк., Бяльк., Сл. ПЗБ, ТС). Параўн. укр., рус.серп, ст.-рус.сьрпъ, серб.-ц.-слав.сръпъ, польск.sierp, в.-луж., н.-луж.serp, чэш., славац.srp, серб.-харв.sȓp, славен.sȓp, балг.сърп, макед.срп, ст.-слав.срьпъ. Прасл.*sьrpъ. Паралелі ў іншых і.-е. мовах: лат.sirpis, sìrps ‘серп’, лац.sarpiō, sarpō ‘падразаю лазу’, магчыма, таксама ст.-в.-ням.sarf, с.-в.-ням.sarph ‘востры, грубы, жорсткі’ (Траўтман, 260–261; Мюленбах-Эндзелін, 3, 846; Фасмер, 3, 609–610). Абаеў (ВЯ, 1959, 2, 146) адносіць сюды ж асец.œxksyrf ‘серп’. Усё да і.-е.*ser‑ ‘рэзаць’ з расшыральнікам ‑р‑, аб якім Покарны І, 911–912; спецыяльна аб сувязі прасл.*sьrpъ з гэтым коранем гл. Гарачава, Этимология–1982, 54–55. Агляд праблематыкі гл. яшчэ Іванаў, Этимология–1976, 153 і наст. Гл. яшчэ Борысь, 547; Сной₁, 602; Глухак, 577.