изба́вь(те) змі́луйцеся, пакі́нь(це) у спако́і, зво́льні(це);
изба́ви богбарані́ бог;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пры́маўка, ‑і, ДМ ‑маўцы; Рмн. ‑мавак; ж.
1. Агульнавядомы ўстойлівы выраз, звычайна вобразны, які адрозніваецца ад прыказкі тым, што не з’яўляецца закончаным суджэннем і звычайна не мае павучальнага зместу. Вандруючы па беларускіх землях, Федароўскі адразу заўважыў, што ў мове беларусаў вельмі часта сустракаюцца дасціпныя слоўцы, яркія прыказкі, прымаўкі, мудрыя выслоўі.Саламевіч.[Бародзіч:] — У нас нават прымаўка пайшла ў народзе: шавец заўсёды без ботаў.Чорны.
2. Фраза, словы, якія часта кім‑н. паўтараюцца; прыгаворка. Любімай прымаўкай кожнага стычынца было: «Барані божа!». Яны ўсе ўжывалі яе калі трэба і калі не трэба.Чарнышэвіч.— Далі прыкурыць немцам як належыць, — скончыў капітан прымаўкай камбрыга.Мележ.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сква́пны, ‑ая, ‑ае.
1. Прагны да багацця, хцівы, скупы. Надта ж прагавіты і сквапны быў бацька, надта ж пільнаваў, каб божа барані ніхто і хвілінкі не пасядзеў без работы.Сачанка.— Я чалавек не сквапны і за вялікім не ганюся, — растлумачыў .. [Бабейка] сваю просьбу.Хадкевіч.Не адступаў і бацюшка, хоць добра ведаў, што Хведар сквапны і больш не дасць.Кірэйчык.
2.нашто, дачаго. Які прагна імкнецца што‑н. мець у вялікай колькасці; ласы да чаго‑н. [Ратчык:] — А я быў на .. [баравікі] не вельмі сквапны.Новікаў.[Паланевіч:] Я чуў, што .. [Буяк] на выпіўку сквапны.Крапіва.// Пажадлівы. Сквапнымі вачыма Крушынскі аглядае .. прыгожую постаць [Мэры].Бядуля.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
bewáhren
1.vt
1) захо́ўваць, зберага́ць;
Disziplín ~ падтры́мліваць дысцыплі́ну
2) (vor D) збаўля́ць, засцерага́ць (ад чаго-н.);
Gott bewáhre!барані́ Бог [Бо́жа]!
2.~, sich (vor D) засцерага́ць сябе́ (ад чаго-н.)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
zachować
zachowa|ć
зак.
1. захаваць; зберагчы;
~ć dla siebie — захаваць для сябе;
~ć miarę — ведаць меру;
~ć równowagę — захаваць раўнавагу;
\\j Boże! — крый Божа!; Божа барані!
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
ро́зны, ‑ая, ‑ае.
1. Неаднолькавы, непадобны. [Тацяна:] — Вы такія розныя, ані не падобныя адна на адну.Васілёнак.
2. Другі, іншы, не той самы. Трэба будзе ехаць рознымі дарогамі, каб, барані божа, ніхто не заўважыў.Скрыган.
3. Разнастайны. Сялянскія фурманкі партызанскіх абозаў развозілі па ўсіх кутках пушчы розныя віды зброі.Брыль.Пакуль Марыся ўпраўлялася на кухні, Іваноў гасцінна ўсаджваў Пятра і Міколу, гаварыў пра розныя дробязі.Новікаў./узнач.наз.ро́знае, ‑ага, н.Лезе ў галаву рознае: вайна, незасеяны агарод, які не прыдумаць чым сеяць, і Глёкава Каця стаіць у вачах.Сяркоў.
•••
Апынуцца (быць) на розных берагахгл. апынуцца.
Гаварыць на розных мовахгл. гаварыць.
На розныя ладыгл. лад 1.
Розных масцейгл. масць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
умясці́цца, умяшчуся, умесцішся, умесціцца; зак.
1. Поўнасцю змясціцца ў чым‑н., дзе‑н. Язэп асцярожна падышоў да жыта, сарваў колас. Ён не ўмясціўся на далоні.Асіпенка.Чэк трэба было асабліва асцярожна падпісваць: каб умясціцца ў вузенькім радку і, барані божа, не заскочыць якой-небудзь рыскай за блакітнае поле.Скрыган.Падышоў тралейбус, і чарга ўмясцілася ў яго.Сабаленка.//перан. Заняць, запоўніць сабой што‑н. Усё, што здарылася за адзін дзень, не магло ўмясціцца ў галаве [Шылянка].Кавалёў.
2. Размясціцца на якім‑н. месцы. Міхась паслухмяна саслізнуў з лаўкі і ўмясціўся побач з рыжым хлопчыкам.«Вожык».Глыбока ўздыхнуўшы, Чарнавус лепш умясціўся на лаўцы, паставіў на калені локці і апусціў на далоні сваю жорсткую бараду.Кулакоўскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Бо́жаибо́жам. (звательная форма от Бог) Бо́же и бо́же межд.;
◊ б. збаў — бо́же упаси́;
барані́ (крый) б. — не дай (изба́ви, упаси́, не приведи́) бог;