pół
палова;
pół godziny — паўгадзіны;
dwa i pół — два з паловай;
(to) pół biedy — гэта не бяда; магло быць і горш;
pół na pół — пароўну; напалам
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
chińszczyzna
ж.
1. усё кітайскае (культура; звычаі; вырабы);
2. кітайская мова;
3. нешта незразумелае;
to dla mnie chińszczyzna — гэта для мяне кітайская грамата;
4. залішнія цырымоніі
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
вы́несці сов., в разн. знач. вы́нести; (пережить — ещё) перенести́; претерпе́ть;
в. рэ́чы — вы́нести ве́щи;
в. за ду́жкі — вы́нести за ско́бки;
в. прысу́д — вы́нести пригово́р;
в. ўра́жанне — вы́нести впечатле́ние;
ця́жка было́ в. гэ́та го́ра — тяжело́ бы́ло вы́нести (перенести́) э́то го́ре;
◊ в. на сваі́х пляча́х — вы́нести на свои́х плеча́х
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (актуальны правапіс)
гавары́цца несов.
1. говори́ться, расска́зываться;
пра гэ́та гаво́рыцца ў арты́куле — об э́том говори́тся (расска́зывается) в статье́;
2. безл. (о наличии желания, настроения говорить) говори́ться;
яму́ сёння не́шта не ~ры́лася — ему́ сего́дня что́-то не говори́лось;
3. страд. произноси́ться; провозглаша́ться; см. гавары́ць 3;
◊ як гаво́рыцца — как говори́тся
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (актуальны правапіс)
пасля́
1. нареч. пото́м, по́сле;
гэ́та мо́жна зрабі́ць п. — э́то мо́жно сде́лать пото́м (по́сле);
2. предлог с род. по́сле; (со словами, обозначающими определённые отрезки времени — ещё) спустя́;
п. Но́вага го́да — по́сле Но́вого го́да;
п. не́калькіх дзён — спустя́ не́сколько дней;
◊ п. до́жджыка ў чацве́р — по́сле до́ждичка в четве́рг
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (актуальны правапіс)
па́хнуць I несов., прям., перен. па́хнуть; (о цветах — ещё) благоуха́ть;
а́стры не п. — а́стры не па́хнут;
ты ве́даеш, чым гэ́та ~не? — ты зна́ешь, чем э́то па́хнет?;
◊ ~не сма́жаным — па́хнет жа́реным;
~не по́рахам — па́хнет по́рохом;
і не ~не — и не па́хнет
па́хнуць II сов., однокр., разг. хло́пнуть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (актуальны правапіс)
све́дчыць несов.
1. свиде́тельствоватъ, удостоверя́ть;
с. по́дпіс — свиде́тельствовать (удостоверя́ть) по́дпись;
2. (аб чым, што) юр. свиде́тельствовать, пока́зывать (что), дава́ть показа́ния;
с. аб забо́йстве — свиде́тельствовать (пока́зывать, дава́ть показа́ния) об уби́йстве;
3. (аб чым) свиде́тельствовать, означа́ть (что), знаменова́ть (что);
гэ́та падзе́я с. аб перамо́зе — э́то собы́тие означа́ет (знамену́ет) побе́ду
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (актуальны правапіс)
Гляк ’гаршчок з вузкім горлам’ (БРС, Шат., Касп.), глёк ’тс’ (Бяльк., Нас., Байк. і Некр.). Укр. глек, рус. гляк, глек, глёк, гилёк, ст.-рус. гълъкъ, голкъ, голькъ. Вельмі няяснае слова. Раней рэканструявалі прасл. формы тыпу *glьtъ і звязвалі гэта слова з прасл. glьjь ’глей’ (гл.). Так Бернекер, 1, 310; Трубачоў, Ремесл. терм., 217–218. Але Фасмер (1, 412) указвае на тое, што формы гэтага слова перашкаджаюць параўнанню з глей. Таму некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэта слова, магчыма, не спаконвечнае ў славян, і шукаюць крыніцу запазычання. Так, Гаўлава (гл. Этимология, 1966, 96 і наст.) думае, што ў даным выпадку да славян прыйшло культурнае слова з Міжземнамор’я. Параўн. грэч. лексемы, якія, як мяркуюць, маглі быць запазычаны ў слав. мовы: грэч. γαυλός ’збан’, γυλλάς ’від чашы’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ві́шня (БРС, Касп., Бяльк., Кіс., Бес., КТС). Рус. ви́шня, укр. ви́шня, балг. вишня, серб.-харв. ви̏шња, славен. vȋšnja, чэш. višně, славац. višňa, польск. wiśnia, в.-луж. wišeń, н.-луж. wišńa. Прасл. *višьnʼa ’вішня’. Слова няяснага паходжання. Параўноўваецца са ст.-в.-ням. wîhsila, с.-в.-ням. wîhsel ’чарэшня’ і далей з лац. viscum, грэч. ἰξός (< *uiks) ’птушыны клей’ (таму што клей з вішні ўжываўся як птушыны клей) (Літаратуру гл. Фасмер, 1, 325). Іншыя даследчыкі (Г. Майер, Alb. Wb., 473 і наст.; Фасмер, ИОРЯС, 12, 2, 225; Гр.-сл. эт., 44; Шрадер, 17, 30) лічаць гэта слова запазычаннем з грэч. βύσσινος ’пурпурова-чырвоны’. Параўн., напрыклад, назву фарбы ў ст.-рус. вишъневый, вишьнявый (вишньневъ бархатъ). Махэк₂ (692) лічыць гэта слова праеўрапейскім. Балтыйскія адпаведнікі запазычаны са славянскіх моў.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Галамо́ўза ’бязрогая скаціна’, ’плюгавы чалавек’ (БРС), ’нікчэмны чалавек’ (Сцяшк. МГ). Сюды і галамоўзы ’бязвусы, без барады’ (Шатал.). Гэта слова дакладна адпавядае рус. дыял. голомо́лза ’балбатун, пустамеля; нерастаропны чалавек, разіня.’ Фасмер (1, 430) мяркуе, што першапачатковае значэнне ’даіць упустую’, і лічыць, што слова складаецца з гол‑ (’голы’) і молз‑, якое адпавядае ст.-слав. мльзѫ млѣсти ’даіць’ (параўн. і molozivo). Магчыма, што гэта так. Заўважым, што на ўсх.-слав. тэрыторыі ёсць сляды дзеяслова *mьlz‑ ’даіць’. Параўн. палес. мо́ўзать ’кусаць без зубоў, дзяснамі (пра дзіця, сысуна)’ (Ніканчук, Бел.-укр. ізал., 61). Але галамо́ўзы ’бязвусы, без барады’, здаецца, не сюды. Параўн. рус. дыял. голомо́зый ’лысы’, голомы́сый ’тс’, голомы́зый ’безбароды; без лісцяў (аб дрэвах)’, укр. голомо́зий ’лысы’, ми́дза, бел. мы́са ’морда’. Тут адбылася кантамінацыя слоў моўза і мы́са.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)