БУ́ НДЭСВЕР (ням. Bundeswehr),
назва ўзбр. сіл ФРГ з 1956. Створаны паводле Парыжскіх пагадненняў 1954 пасля ўступлення краіны ў НАТО (1955). Гл. раздзел Узбр. сілы ў арт. Германія .
т. 3, с. 338
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
РАБО́ ЧА-СЯЛЯ́ НСКАЯ ЧЫРВО́ НАЯ А́ РМІЯ (РСЧА , Чырвоная Армія ),
афіцыйная назва ўзбр. сіл Сав. дзяржавы (акрамя ВМФ ), устаноўленая СНК РСФСР 15(28).1.1918. У 1946—91 наз. Савецкая Армія .
т. 13, с. 187
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Übermacht f а́ га (сіл );
der ~ erlí egen* і́ ць пераважа́ ючай перавыша́ ючай сі́ ле;
erdrückende ~ а́ чная [вялі́ кая] перава́ га
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
вы́ сіліцца , -люся, -лішся, -ліцца; зак.
1. Дайсці да страты сіл ; знясіліцца.
В. на цяжкай рабоце.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Стаць неўрадлівым, спустошыцца (пра глебу; разм. ).
Зямля высілілася.
3. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Страціць моц (пра віно, хрэн і пад. ; разм. ).
|| незак. высі́ львацца , -аюся, -аешся, -аецца.
|| наз. высі́ льванне , -я, н. і высіле́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
расцвісці́ , -цвіту́ , -цвіце́ ш, -цвіце́ ; -цвіцём, -цвіцяце́ , -цвіту́ ць; расцві́ ў, -віла́ , -ло́ ; -цвіці́ ; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Пакрыцца цветам, кветкамі; распусціцца.
Расцвілі вішні.
2. перан. сіл .
Дзяўчына расцвіла.
3. перан.
Талент пісьменніка расцвіў.
|| незак. расцвіта́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е.
|| наз. расцвіта́ нне , -я, н. і ро́ сквіт , -у, м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
раўнава́ га , -і, Д М а́ зе, ж.
1. Стан спакою, у якім знаходзіцца цела пад уздзеяннем роўных, процілегла накіраваных сіл .
Устойлівая р.
2. Устойлівае становішча, устойлівасць.
Страціць раўнавагу.
3. перан. -н.
Экалагічная р.
4. перан.
Вывесці з раўнавагі.
|| прым. раўнава́ жны , -ая, -ае (да 1 знач. ; спец. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
моц , -ы, ж.
1. Трываласць, мацунак.
М. тканіны.
М. жалеза.
2. Фізічная сіла.
М. рук.
3. Праяўленне чаго-н. ; сіла, ступень гэтага праяўлення.
Набрацца моцы.
4. Магутнасць, сіла.
М.
Узброеных Сіл .
5. Насычанасць, канцэнтрацыя.
М. тытуню.
6. У спалучэнні з прыметнікам або займеннікам з прыназоўнікам выражае найвышэйшую ступень праяўлення дзеяння.
Крычаць на ўсю м.
Працаваць на поўную м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
тачы́ ць ², 1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. , то́ чыць; незак.
1. што . Грызучы, праядаючы, рабіць дзіркі ў чым-н. , пашкоджваць што-н. (пра насякомых, грызуноў).
Шашаль точыць хату.
2. перан. , каго-штосіл (пра хваробу, думкі, пачуцці і пад. ).
|| зак. патачы́ ць , 1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. , -то́ чыць; -то́ чаны (да 1 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ча́ ша , -ы, мн. ж.
1. Старадаўняя круглая пасудзіна для піцця; кубак для віна (уст. , паэт. ).
Сярэбраная ч.
2. Якая-н. пасудзіна, ёмішча круглай формы.
У бронзавай чашы гарэў Вечны агонь.
3. перан.
Сіняя ч. возера.
◊
Дом — поўная чаша — багаты, заможны.
Перапоўніць чашу цярпення (высок. ) — пазбавіць сіл , магчымасці цярпець, выносіць што-н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Пуля́ ты ’зіркала’: пуляты маліц (ушац. , докш. , барыс. , ЛА , 3), ’з вялікімі вытарашчанымі вачыма’ (докш. , Янк. Мат. ; Варл. ), ’вірлавокі’ (докш. , барыс. , Сл. ПЗБ ), пулькаты ’тс’ (барыс. , ЛА , 3), параўн. у Барадуліна: пуляты кілім , г. зн. ’яркі, выразны, які кідаецца ў вочы’. Ад пу́ ліць ’тужыцца’, пуляцца ’напружвацца з усіх сіл ’ (гл.), у тым ліку ’з папругай углядацца’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)