głąb

I м.

1. храпка, качарыжка, качан;

2. разм. дурань

II ж.

глыб, глыбіня;

w głąb — углыб, углыбіню;

w głębi — у глыбіні

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

kwadrat, ~u

м. квадрат;

podnieść do ~u мат. узвесці ў квадрат;

pięć do ~u — пяць у квадраце;

dureń do ~u — поўны дурань

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Пу́йка неадабр. ’пра малога непаслухмянага хлопца’, ’недаразвіты хлопец, дурань’ (брасл., міёр., Праблемы фінал., 92). Непакупны (там жа) выводзіць з лат. риіка ’хлопчык’; гл. таксама Непакупны, Мовознавство, 1969, 3, 24; Лаўчутэ, Балтизмы, 71, дзе звяртаецца увага на запазычанне латышскага слова з эст. poeg (Фрэнкель, 661). Здзіўляе фармальнае і семантычнае падабенства да балг. пу́йка ’індычка’ і ’дурны чалавек’, ’зварот да прыяцеля’, серб.-харв. пгцка ’тс’, апошнія выводзяцца з рум. pulu (< лац. pullus ’маладзей’, мяркуемая праформа *pullius), гл. БЕР, 5, 846.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Stock I m -s, Stöcke

1) кій, кіёк

2) пень; ко́рань; сцябло́

3) куст

4) вайск. шо́мпал

5) разм. ду́рань;

über ~ und Stein стрымгало́ў, кулём

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

okaz, ~u

м.

1. прадстаўнік; экзэмпляр;

rzadki okaz — рэдкі экзэмпляр;

2. узор; увасабленне;

okaz zdrowia — увасабленне здароўя;

okaz głupoty — увасабленне дураты; поўны дурань

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

dureń

dur|eń

м. разм., пагард. дурань, дуравей, дурніла, прытырак, таўкач, тумак;

robić z kogo ~nia — рабіць з каго дурня; дурыць, марачыць, абдурваць

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

кру́глы

1. rund; kréisförmig;

кру́глы стол rúnder Tisch; (размова) rúnder Tisch, Gespräche [Verhándlungen] am rúnden Tisch;

2. (тоўсты) voll, dick, füllig, rúndlich;

кру́глы ду́рань ein áusgemachter [komplétter] Dúmmkopf;

кру́глая сірата́ Vóllwaise f -, -n;

кру́глы год ein vólles Jahr;

кру́глыя су́ткі rund um die Uhr;

для кру́глага лі́ку rund geréchnet

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

пи́саный

1. пі́саны;

2. (красками) малява́ны;

◊

как по пи́саному як па пі́саным;

пи́саная краса́вица малява́ная красу́ня;

носи́ться с чем-л., как дура́к с пи́саной то́рбой насі́цца з чым-не́будзь, як ду́рань з малява́най то́рбай (як чорт з бу́бнам).

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Сло́пы ‘пахілы’: слопая страха (мін., Сл. ПЗБ); таксама тапонім Слопішча (Жучк., КТС). Фармальна слова можна звязаць з рус. ослоп ‘дубіна, кругляк; дурань’, дыял. ослопи́на ‘доўгая жардзіна’, стараж.-рус. ослопъ ‘дубіна, палка’; далей параўноўваюць з славен. poslȏpje ‘будынак’ (Міклашыч, 432); супраць супастаўлення з *chlopati ‘ляскаць, бразгаць’, як гэта меркаваў Мацэнаўэр (LF, 12, 172), Фасмер (3, 161). Бязлай (3, 91) дапускае роднасць з літ. slaptú, paslaptú ‘тайнік, сховішча’, лат. slapsts ‘кут, сховішча’. Але словаўтварэнне (меркаваўся б дзеяслоў *слопіць) і семантыку вытлумачыць цяжка.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Туля́ка ‘бадзяга, валацуга’ (Нас., Некр. і Байк., Янк. 3.), ‘палахлівец’ (Ф. Янкоўскі), ст.-бел. тулакъ ‘бадзяга’ (ГСБМ). Параўн. польск. tułák ‘тс’ (з чэш., Басай-Сяткоўскі, Słownik, 401), дыял. tulak ‘балван, дурань’, в.-луж. tulak ‘праныра’, чэш. tulak ‘бадзяга, валацуга’. Відаць, незалежныя ўтварэнні ад *tulati sę, гл. туляга, туляцца, акрамя старабеларускага, якое, хутчэй за ўсё, праз польскую мову з чэшскай. Варыянтнасць канца слова адлюстроўвае сінанімію суфіксаў у беларускай мове, што датычыць назоўнікаў агульнага роду на ‑яка і ‑яга, гл. Сцяцко, Афікс, наз., 176–179.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)