АДЗІНО́ТА, адзіноцтва,

адзін з псіхагенных фактараў, сац.-псіхал. стан ізаляцыі чалавека ад інш. людзей. Выклікаецца геагр. (тэрытарыяльнай), сац., турэмнай, псіхал. ізаляцыяй. Адзіноце спадарожнічаюць вострыя, часцей негатыўныя эмацыянальныя перажыванні, стрэсавая сітуацыя, псіхал. шок. Фізічна адзінокі індывід, звязаны з нейкімі ідэямі, маральнымі каштоўнасцямі і інш., адчувае прыналежнасць да пэўнай сац. групы, грамадства і г.д. Разам з тым індывід можа жыць сярод людзей, але адчуваць поўную ізаляванасць; такі стан — аснова для ўзнікнення шызафрэнічнага стрэсу. Адсутнасць сувязяў з духоўнымі каштоўнасцямі, нормамі, сімваламі выступае як маральная адзінота, з сац. наваколлем — сацыяльная. Фізічная адзінота ўзмацняецца, калі ёй спадарожнічае маральная ці псіхалагічная. Маральная адзінота становіцца адметнай рысай грамадства, у якім разбураецца таталітарны калектывізм і людзі атрымліваюць свабоду самавызначэння, не маючы для гэтага ні імкнення, ні звычак. Аднак побач з адзінотай, якая носіць негатыўны характар, існуе і адзінота, якая лечыць, дапамагае асобе больш поўна раскрыць свае здольнасці, талент, своеасаблівасць.

Літ.:

Швалб Ю.М., Данчева О.В. Одиночество. Киев, 1991;

Фромм Э. Бегство от свободы: Пер. с англ. М., 1990.

Я.​М.​Бабосаў.

т. 1, с. 109

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

спага́да, -ы, ДМ -дзе, ж.

1. Спачуванне каму-н. у сувязі з чым-н., добразычлівыя адносіны да каго-н.; маральная падтрымка.

С. да людзей.

2. Літасць да каго-н. з чыйго-н. боку.

Ніякай спагады гультаям!

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

Вы́людак ’звер, кат’ (БРС, Крывіч, 12, 1926, 3). Рус. вы́людье ’вырадак, маральная пачвара’. Прэфіксальна-суфіксальнае ўтварэнне ад люд‑ па тыпу вырадак.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

цно́та

(польск. cnota)

l) маральная чысціня; строгасць у маральных адносінах;

2) дзявочая нявіннасць.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

сацыяльна-маральны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сацыяльна-маральны сацыяльна-маральная сацыяльна-маральнае сацыяльна-маральныя
Р. сацыяльна-маральнага сацыяльна-маральнай
сацыяльна-маральнае
сацыяльна-маральнага сацыяльна-маральных
Д. сацыяльна-маральнаму сацыяльна-маральнай сацыяльна-маральнаму сацыяльна-маральным
В. сацыяльна-маральны
сацыяльна-маральнага
сацыяльна-маральную сацыяльна-маральнае сацыяльна-маральныя
Т. сацыяльна-маральным сацыяльна-маральнай
сацыяльна-маральнаю
сацыяльна-маральным сацыяльна-маральнымі
М. сацыяльна-маральным сацыяльна-маральнай сацыяльна-маральным сацыяльна-маральных

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

извращённость (испорченность) сапсава́насць, -ці ж.; (ненормальность) ненарма́льнасць, -ці ж.;

нра́вственная извращённость мара́льная сапсава́насць;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

цно́та

(польск. cnota)

маральная чысціня; сціпласць у маральных адносінах.

Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)

мара́льна прысл., мара́льны morlisch; sttlich;

мара́льная адка́знасць morlische Verntwortung;

мара́льны знос (машыны) эк. morlischer Verschl

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

духо́ўна-мара́льны

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. духо́ўна-мара́льны духо́ўна-мара́льная духо́ўна-мара́льнае духо́ўна-мара́льныя
Р. духо́ўна-мара́льнага духо́ўна-мара́льнай
духо́ўна-мара́льнае
духо́ўна-мара́льнага духо́ўна-мара́льных
Д. духо́ўна-мара́льнаму духо́ўна-мара́льнай духо́ўна-мара́льнаму духо́ўна-мара́льным
В. духо́ўна-мара́льны (неадуш.)
духо́ўна-мара́льнага (адуш.)
духо́ўна-мара́льную духо́ўна-мара́льнае духо́ўна-мара́льныя (неадуш.)
духо́ўна-мара́льных (адуш.)
Т. духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнай
духо́ўна-мара́льнаю
духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнымі
М. духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнай духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

духо́ўна-мара́льны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. духо́ўна-мара́льны духо́ўна-мара́льная духо́ўна-мара́льнае духо́ўна-мара́льныя
Р. духо́ўна-мара́льнага духо́ўна-мара́льнай
духо́ўна-мара́льнае
духо́ўна-мара́льнага духо́ўна-мара́льных
Д. духо́ўна-мара́льнаму духо́ўна-мара́льнай духо́ўна-мара́льнаму духо́ўна-мара́льным
В. духо́ўна-мара́льны (неадуш.)
духо́ўна-мара́льнага (адуш.)
духо́ўна-мара́льную духо́ўна-мара́льнае духо́ўна-мара́льныя (неадуш.)
духо́ўна-мара́льных (адуш.)
Т. духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнай
духо́ўна-мара́льнаю
духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнымі
М. духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льнай духо́ўна-мара́льным духо́ўна-мара́льных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)