культу́ра, ‑ы, ж.

1. толькі адз. Сукупнасць дасягненняў грамадства ў вытворчым, грамадскім і культурным жыцці. Матэрыяльная культура. Духоўная культура. Агульначалавечая культура. Гісторыя культуры.

2. Узровень такіх дасягненняў у пэўную эпоху ў якога‑н. народа або класа. Сацыялістычная культура. Культура Старажытнага Рыма. // Спец. Агульнасць археалагічных помнікаў пэўнай эпохі ў развіцці першабытнага грамадства. Культура штрыхаванай керамікі.

3. толькі адз. Ступень, ўзровень развіцця якой‑н. асобнай галіны гаспадарчай, духоўнай або разумовай дзейнасці. Культура мовы. Культура земляробства. Культура вытворчасці. // Сукупнасць умоў, неабходных для жыцця адукаванага чалавека. Культура быту.

4. толькі адз. Адукаванасць, культурнасць, выхаванасць. Чалавек высокай культуры.

5. толькі адз. Развядзенне, вырошчванне якой‑н. расліны; культываванне. Культура бульбы. Культура пшаніцы. // Апрацоўка. Культура глебы.

6. Расліна, якая разводзіцца, вырошчваецца. Кармавыя культуры. Тэхнічныя культуры.

7. Мікраарганізмы (бактэрыі, дрожджы, некаторыя грыбы), вырашчаныя ў пажыўным асяроддзі. Культура стрэптакокаў.

•••

Фізічная культура — усебаковае ўдасканаленне і ўмацаванне чалавечага цела шляхам фізічных практыкаванняў, захоўвання правільнага рэжыму.

[Лац. cultura.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

аві́зм

(ад лац. ovum = яйцо)

кірунак у біялогіі 17 — 18 ст., прадстаўнікі якога лічылі, што ў жаночай палавой клетцы змяшчаецца ў мініяцюры сфарміраваны арганізм, а яго развіццё зводзіцца толькі да павелічэння ў памерах (параўн. анімалькулізм).

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

now [naʊ] adv.

1. за́раз, цяпе́р

2. тады́, у той час/мо́мант (у апавяданні);

just now за́раз; то́лькі што;

from now on ад/з гэ́тага ча́су; надале́й, у дале́йшым;

up to now да гэ́тай пары́;

He was here just now. Ён толькі што быў тут.

3. : Now, you’ve broken it! Ну вось, ты і зламаў яго!

♦

(every) now and again/then ча́сам, час ад ча́су;

(it’s) now or never за́раз ці ніко́лі;

Now she’s cheerful, now she’s sad. Яна то вясёлая, то сумная;

Now then, what’s the matter? Ну, дык у чым справа?;

Now, now that’ll do. Ну, ну хопіць.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

przesada

przesad|a

ж. перабольшанне, перабольшванне, перавелічэнне, перавялічванне;

do ~y — празмерна; звыш меры;

to już ~a! — гэта ўжо занадта!;

tylko bez ~y! — толькі без перабольшвання!

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

но​I

1. союз але́; (да) ды; (а) а; (однако) адна́к;

не то́лько там, но и здесь не то́лькі там, але́ і тут;

они́ бы́ли там, но он их не ви́дел яны́ былі́ там, але́ (ды) ён іх не ба́чыў;

не то́лько ви́дел их, но да́же говори́л с ни́ми не то́лькі ба́чыў іх, але́ (а) на́ват гава́рыў з і́мі;

он зако́нчил рабо́ту, но не переписа́л ён ско́нчыў рабо́ту, але́ (адна́к) не перапіса́ў;

2. в знач. сущ. але́ нескл., ср.;

никаки́х «но»! нія́кіх «але́»!

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

цёплы

1. warm; mild (толькі пра надвор’е);

2. (сардэчны) warm, hérzlich, fréundschaftlich;

цёплыя пажада́нні die hérzlichsten [bésten] Wünsche;

цёплае ме́сца ein wármes Plätzchen, éine éinträgliche Stélle;

◊

у яго́ цёплае ме́сца der sitzt warm, der ist gut dran; der hat éinen gúten Pósten

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ба́чнасць ж.

1. (бачыць удалечыню) Sicht f -, Síchtweite f -;

мяжа́ ба́чнасці Síchtweite f;

2. (знешняе падабенства) Schein m -(e)s, Ánschein m;

рабі́ць ба́чнасць den Ánschein erwécken;

гэ́та то́лькі ба́чнасць das ist doch nur Máche!, das sieht doch nur so aus!

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

змагчы́, змагу, зможаш, зможа; пр. змог, змагла, ‑ло; зак., звычайна з інф.

Здолець зрабіць што‑н. — Стаць разведчыцай ты зможаш у любы момант, калі гэта спатрэбіцца. Шамякін. Дрэвы забылі пра буры і страты, Раны свае загаіла зямля. Толькі нічога забыць не змагла ты, Памяць мая! Танк. // Атрымаць магчымасць зрабіць што‑н. Далёкая мілая мама, Я знаю — каб толькі змагла, Не зёлкамі ты, а рукамі Бяду б ад мяне адвяла. Астрэйка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

запе́ў, ‑певу, м.

1. Пачатак харавой песні або куплета, які выконваецца запявалам. — Глыбокае мора, шырокае мора, — Старая запеў павяла, — Ды толькі глыбейшым было маё гора, Шырэйшаю скруха была. Бялевіч.

2. Пачатак быліны, звычайна не звязаны з яго зместам; зачын. // перан. Пачатак чаго‑н., уступ да чаго‑н. Публіцыстыка Ф. Багушэвіча была толькі запевам да той палымянай і шчырай песні, што велічна прагучала ў «Дудцы беларускай» і «Смыку беларускім». С. Александровіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

дзяржа́цца, ‑жуся, ‑жышся, ‑жыцца; незак.

Трымацца. Гэй, ляці, але дзяржыся, Злы яздок, Без пары не праваліся У масток. Чарот. А Сцёпка вывеў з гэтага такое заключэнне, што і перабор меры таксама нядобры, як і недабор. Трэба быць асцярожным і больш дзяржацца сярэдзіны. Колас.

•••

Толькі дзяржыся! — выклічнік, які паказвае на высокую ступень праяўлення якой‑н. якасці. — А які з мяне музыка быў у тых гадах, дык толькі дзяржыся! Бядуля.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)