ПО́МНІК,
1) у шырокім значэнні — аб’ект, які з’яўляецца часткай культурнай спадчыны краіны, народа, чалавецтва. Паводле тыпалагічных прыкмет вылучаюць археалагічныя помнікі, П. гісторыі, архітэктуры, мастацтва (
2) У вузкім значэнні — твор
Прататыпамі П. былі
На Беларусі П. розных відаў (камяні, крыжы, курганы і
Л.Г.Лапцэвіч.
М.Якавенка.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГЕРО́Й САЦЫЯЛІСТЫ́ЧНАЙ ПРА́ЦЫ,
ганаровае званне ў
Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы:
У.А.Ралько (1958, 1976), В.К.Старавойтаў (1966, 1984), У.Л.Бядуля (1971, 1987).
Героі Сацыялістычнай Працы:
1948. П.Л.Калыска, Е.А.Кухарава, У.І.Пайграй, Ф.А.Саўчык, А.І.Стыкут, Т.І.Шкурко.
1949. Л.В.Аўсеенка, П.М.Аўсеенка, М.Д.Вяленка, Г.С.Гарэцкая, І.А.Глядчанка, У.В.Дубіна, П.Л.Калола, В.М.Качарга, Е.П.Ляснічая, У.П.Мацейка, В.Л.Новік, Р.Н.Пятроўская, Н.К.Рудніцкая, М.Л.Светлік, С.І.Слабадзян, А.А.Шаплыка, М.А.Эзерын.
1950. А.Ф.Гецман, М.В.Дытысаў, М.М.Мацюшонак, М.Я.Мялешчанка, К.А.Мятлушка, Ф.М.Статкевіч, С.Дз.Фешчанка, Н.А.Філіпава, А.Р.Юркевіч, М.Е.Юркевіч.
1951. В.А.Буцэвіч, П.І.Галай, В.І.Дарошка, А.П.Петухоў, А.Б.Сафонава, Р.П.Сушчэня, С.П.Тарашкевіч, К.Л.Шаплыка.
1952. Г.Л.Буднік, А.С.Рудаўскі, І.В.Сітніца.
1958. К.П.Арлоўскі, Л.І.Асіюк, І.М.Барадаўка, Я.І.Будай, Н.І.Букатая, Дз.Р.Булахаў, М.М.Валадзько, В.С.Галубцова, Т.І.Жыгалка, М.В.Занеўская, Т.С.Зубарава, С.П.Ільючык, М.І.Кавалёва, І.П.Камінская, Е.Р.Карачан, В.П.Кароткая, Ф.Ф.Кісялёва, І.І.Магілёўцаў, М.К.Макарэвіч, У.А.Мікуліч, С.М.Місуноў, Х.Ц.Міхнёва, К.К.Нікіцін, В.П.Палавінка, Л.К.Пугаўка, М.В.Рудэнка, А.Р.Сакун, Я.П.Сідарчук, Ц.Я.Смірноў, І.В.Сяргееў, А.М.Тарасевіч, М.Я.Ткачова, У.І.Усошын, Р.І.Шавякоў, С.М.Юргель.
1959. Г.І.Кацяш, І.У.Кулеш, У.А.Окаркаў, П.Дз.Суднікаў, Ф.Р.Фадзееў, А.П.Шабуняеў.
1960. Ф.П.Алексяевіч, Е.С.Белавусава, Г.А.Белявец, А.М.Віташкевіч, М.Я.Ігнатава, П.Н.Кавалёва, Р.Я.Казлова, Г.Д.Каліва, М.І.Мацэнка, Г.П.Назарава, Г.Г.Нікульская, А.Д.Панькова, Р.К.Прусава, М.А.Чэкель, Н.П.Якубовіч.
1962. І.С.Маліноўскі.
1964. І.М.Жыжаль, А.С.Крэмень, А.В.Селіванаў.
1965. І.М.Белічонак, В.Л.Калоша, П.С.Палто, І.М.Сярэдзіч.
1966. С.І.Абужынскі, П.Г.Альсмік, А.А.Анюхоўская, Т.Р.Арда, Н.П.Арсеньева, М.В.Арцёменка, В.М.Асяненка, П.І.Афіцэраў, Н.Ф.Бакунец, А.К.Балабава, П.В.Балюнова, Я.В.Бандак, Дз.І.Барашкін, В.І.Баркоўская, А.І.Барысевіч, В.І.Барысік, У.А.Баўм, А.Д.Богдан, М.В.Букшта, В.В.Буякова, П.Н.Быкава, У.К.Вайцецкі, Л.Т.Валадкевіч, Ф.К.Валасюк, А.М.Варанецкі, Д.І.Варац, Г.К.Васіленка, Т.В.Васількова, П.В.Верабей, І.Ц.Вераб’ёў, Б.Б.Вільчкоўскі, М.Ф.Вішнеўская, Г.К.Вяржбіцкая, З.Дз.Гарачка, А.М.Гарбацэвіч, П.С.Гарбач, В.А.Гардзеева, У.С.Гарнастаеў, Е.М.Гаўрыленка, А.У.Гічан, В.А.Глебка, В.І.Градовіч, А.М.Громаў, П.Я.Грыцук, А.У.Гусакоў, П.П.Дайнека, Р.І.Дарафеенка, М.М.Дземідзенка, В.С.Дзерваед, П.І.Дзянісаў, Н.П.Дудчык, Г.П.Елісеенка, А.В.Ермантовіч, В.А.Жукаў, В.М.Жураў, А.Г.Жураўлёў, А.В.Звераў, М.Р.Іваноўская, Г.Д.Іванюта, М.С.Ісаева, І.В.Ісаенка, А.Дз.Кажамякін, П.Ф.Казлова, У.М.Калачык, Э.С.Каляда, М.А.Каменскіх, П.П.Кандрашоў, П.І.Канопліч, А.С.
1968. А.І.Казей, А.І.Маніна, С.Ф.Рубанаў.
1969. П.Д.Гарбацэвіч, В.Ф.Купрэвіч, У.Ю.Мірончык, З.П.Цітова, А.І.Шуба, М.П.Яругін.
1971. С.П.Агейчык, А.А.Апрышчанка, Г.Ф.Арцёменка, П.Д.Бабак, В.К.Бабіч, Н.М.Баранава, З.І.Баркоўскі, Б.А.Бароўскі, Р.В.Бельскі, А.Р.Бобрык, У.І.Быкоўскі, М.В.Вераб’ёў, М.Б.Вератнёва, У.М.Галка, Г.А.Галубкова, А.І.Ганжа, А.П.Ганчарык, М.М.Герман, Н.Р.Герман, В.М.Гладкоў, Б.М.Голубеў, В.А.Дземянкоў, Т.Я.Дзенісенка, П.І.Дзеншчыкоў, С.М.Дзікун, М.А.Дзмітрыеў, М.К.Дзямешка, А.І.Дубоўскі, К.М.Дубоўскі, П.І.Жаглоў, Ю.Я.Жлоба, Л.Б.Зімнік, М.Р.Змачынскі, М.П.Кавалёў, М.В.Казлова, Л.І.Канановіч, М.Б.Кандраценка, П.А.Карповіч, Н.В.Кастрова, А.С.Керко, Н.І.Куніцкая, Л.Ц.Мазоль, К.С.Макарава, У.А.Макаронак, М.Р.Макарчук, В.А.Малышка, В.Д.Махновіч, Г.Г.Т.Мягкова, Л.А.Навумава, А.Р.Падразенка, В.П.Паклікуха, С.С.Паляшчук, І.Я.Парфененка, В.Г.Пархоменка, Ф.І.Паташкевіч, С.Н.Пацукевіч, В.А.Пінчук, С.Я.Пісклячэнка, У.С.Піскун, І.І.Плаўскі, М.А.Процька, Л.М.Пунтус, І.Р.Пырко, К.Л.Радзевіч, Т.А.Сакалюк, В.М.Саламаха, І.С.Салей, К.П.Саленік, А.Н.Сеўчанка, І.В.Скопін, А.П.Старавойтаў, М.І.Сувораў, Ф.П.Сянько, П.Р.Тур, Р.С.Цакунова, М.Л.Цвяткоў, Р.І.Цітко, У.Т.Чуракоў, М.Я.Чуяшова, Л.В.Шапавалава, Г.П.Шушкевіч, Ф.В.Юданаў, У.Д.Юрчанка, П.І.Якімаў.
1972. А.М.Бабко, П.У.Броўка, В.С.Вачынская, А.А.Жамойцін, М.У.Карповіч, Я.Ф.Мірановіч, К.В.Шавель.
1973. У.Ц.Астрэйка, Т.У.Афанасік, А.А.Байкоў, З.М.Бычкоўская, М.П.Бяганскі, Р.Л.Ваньковіч, А.П.Вашкевіч, А.М.Выскварка, А.Я.Вяргейчык, Н.Ф.Даніленка, І.І.Дзяржынскі, Е.П.Дрозд, Л.М.Журбіла, І.Ф.Зелянкоўскі, М.У.Кошур, У.Ф.Крышталевіч, Л.С.Кучур, А.С.Лучко, Ц.П.Міхасенка, А.М.Мокат, М.Дз.Мухін, І.Я.Палякоў, В.А.Пятрушына, Л.В.Сакоўскі, І.С.Самуйлаў, Л.Е.Сіроткіна, Б.Л.Сцяпанаў, А.М.Тачыла, Т.І.Трафімовіч, А.Г.Хацько, А.А.Цабрук, М.Я.Шарснёў.
1974. С.І.Аўсіевіч, І.А.Беластоцкі, Т.В.Бірыч, А.А.Бужынскі, П.Т.Дземчанка, М.К.Ільін, А.В.Казачок, Г.Г.Калабук, А.А.Падабед, У.П.Пакроўскі, В.С.Палзуноў, І.І.Паўловіч, Я.І.Скурко (М.Танк), М.М.Слюнькоў, П.М.Судзілоўскі, П.П.Цімашэнка, А.У.Шатухіна.
1975. К.К.Атраховіч (К.Крапіва), Я.М.Багданчук, А.Дз.Гатоўчык, І.М.Дзёмін, Г.М.Катляроў, М.М.Купа, Н.З.Курносава, У.К.Марушчак, В.Ц.Марушчанка, І.Л.Сінягуб, К.С.Сямёнава.
1976. А.Я.Андрэеў, І.Е.Анісімаў, А.І.Бялко, Э.І.Валіцкая, Л.П.Варганаў, В.І.Трэсь, М.В.Другакоў, М.К.Дубінка, Дз.Канаплянікаў, М.І.Капцяроў, М.Т.Клімаў, Л.Г.Кляцкоў, Ф.П.Комар, Р.У.Кубліцкая, А.А.Мацкоўскі, Э.П.Ражко, Г.Ф.Сікорская, А.А.Сцепановіч, П.М.Фіткевіч, М.С.Цітоў, Я.Т.Чарвякоў, П.Шапавал.
1977. М.М.Аляксандраў, М.В.Анібраева, М.Я.Баркун, Л.А.Дземчанка, Ц.Я.Кісялёў, В.А.Руды, Л.А.Тозік, Р.Р.Шырма, С.М.Янчэўскі.
1978. З.І.Азгур, А.Г.Антонаў, А.Л.Белякова, В.М.Гарошка, С.Ф.Дубоўскі, Я.Я.Жлоба, А.Ф.Занько, Н.І.Кавалец, М.А.Караткевіч, П.М.Машэраў, Л.К.Тарасевіч, С.І.Шклярэўскі.
1979. М.А.Барысевіч, М.Дз.Дзеруноў, У.М.Кірыленка, Ф.І.Фёдараў.
1981. С.Ф.Акуліч, Л.Дз.Брызга, П.К.Кавалёў, Я.І.Кімстач, Н.І.Ніканава, В.Р.Масюткін, І.П.Шамякін.
1982. Я.І.Галухін, А.Л.Дубко, З.М.Задора.
1983. Т.У.Чубрык.
1984. Я.А.Аляксанкін, В.П.Булава, В.У.Быкаў, З.Дз.Мохарава.
1985. М.У.Даменікан.
1986. А.Р.Андрэеў, А.М.Дудук, М.Б.Дукшта, В.І.Жалязняк, Э.Я.Ляшнеўскі, М.В.Паляўкоў, Я.Я.Сакалоў, І.П.Сянько.
1991. А.А.Паташкін.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК КУЛЬТУ́РЫ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,
ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным работнікам устаноў культуры, кінематаграфіі, тэлебачання і радыё, друку, выд-ваў,
Заслужаныя работнікі культуры Рэспублікі Беларусь
1971. А.А.Кузняеў.
1972. М.П.Ананьін, Г.А.Арцёменка, А.А.Асаевіч, М.А.Бабіч, М.Н.Будзько, Я.Г.Буракоў, А.М.Бяляеў, М.П.Валатковіч, Г.М.Верасаў, К.А.Галыня, Я.І.Гардзей, М.А.Грыгор’еў, В.М.Жыгалаў, Н.К.Захарава, Л.Я.Зведзачотава, Г.М.Іванова, В.І.Ігнацьеў, М.С.Карпенка, В.А.Кенгурава, М.Я.Колас, М.А.Лісіцын, Н.А.Літвінюк, У.С.Лукошка, А.Дз.Малочка, Р.Дз.Мацюшэнка, Р.Г.Мачулін, С.А.Міхальчук, М.А.Піваварчук, А.М.Плешавеня, М.П.Рубіс, М.І.Собаль, В.Б.Філіпскіх, Т.К.Хадкевіч, С.А.Цімановіч, Р.Л.Шапіра, Б.А.Шурын.
1973. А.Г.Астроўскі, А.П.Жукаўскас, Р.В.Канавалаў, М.Л.Нагнібеда.
1974. М.А.Антоненка, Г.Е.Барысаў, Ф.А.Бачыла, Я.Я.Глезер, В.І.Дзебалтоўская, П.Б.Жукоўскі, Б.Р.Зельцэр, М.І.Калачынскі, А.М.Кулакоўскі, М.П.Лобан, У.Н.Лупейка, А.А.Лютарэвіч, Ф.І.Люцко, В.А.Малевіч, А.А.Маркевіч, В.А.Мінаў, С.А.Нортман, П.М.Падкураў, Н.Е.Пашкевіч, В.І.Сіманава, А.Т.Сімураў, Б.У.Усцінаў, У.П.Шляхцін, Н.Л.Юшпрах.
1975. І.М.Агееў, І.А.Алексяевіч, В.В.Барысава, П.В.Бельскі, У.Ф.Богдан, А.М.Вараб’ёў, Р.М.Вараб’ёў, М.Ф.Варвашэвіч, І.Л.Вінаградава, М.М.Гарміновіч, Л.М.Гурэвіч, А.П.Дземчанкава, С.І.Дробыш, І.С.Зайцаў, Т.А.Зелікаў, І.Д.Казека, А.С.Казлоўскі, А.П.Калачова, А.Г.Л.Каплан, А.М.Капусцік, К.І.
1976. Л.І.Айзенштат, А.І.Анісовіч, І.А.Аношка, А.Ц.Аўдзееў, І.П.Вараб’ёў, А.М.Вінаградаў, Г.Л.Гарбачова, М.В.Гершман, А.К.Грэцкі, А.Е.Дрозд, Т.П.Здзітавецкая, В.Ф.Касцюкова, І.С.Качан, Я.Р.Клінава, У.Р.Лахтанаў, В.А.Ляшковіч, В.Л.Марцыёнка, К.І.Назарава, М.І.Наздрын-Платніцкі, А.І.Стук, В.Я.Цітавец, А.Р.Цярцічны, У.А.Шаліхін, К.П.Шылко, У.М.Юрэвіч.
1977. Э.К.Агуновіч, Ю.І.Анейчык, А.Ц.Бажко, В.М.Барысевіч, П.Я.Белавус, А.А.Бялова, Ю.Р.Гразноў, В.І.Дашкоўская, П.К.Дубовік, Дз.І.Дудко, П.А.Жмайлік, М.М.Засінец, А.А.Здаравенін, І.Ф.Карповіч, Я.Р.Кацнельсон, Г.І.Клёсава, В.Р.Кудзелін, С.Ф.Любчук, М.Я.Матукоўскі, І.М.Міцкевіч, І.А.Музычка, А.П.Нікіціна, М.А.Няронскі, Г.Л.Папоў, У.С.Перацяцька, Р.Ф.Самусенкава, А.Ф.Серы, Дз.У.Сталяроў, І.Ф.Сушко, І.М.Хвораст, В.К.Шарэцкі, В.Н.Шчадрына, А.В.Шылава.
1978. П.С.Абадоўскі, Ф.І.Агафонаў, В.І.Аркашаў, М.Д.Астаневіч, В.А.Белік, Р.М.Валькова, А.С.Васілевіч, Л.М.Васкаўцова, І.І.Гаўрылаў, І.І.Грамовіч, М.А.Грусман, Д.А.Дубінскі, М.В.Дыбкін, Р.С.Жук, Р.В.Жукава, З.А.Жураўлёва, С.М.Іонычава, П.Н.Кавалёў, А.С.Каткоў, З.Д.Колб, М.Н.Котаў, А.Ф.Кукарэка, В.С.Куляшоў, І.П.Куцко, У.І.Кушнер, В.М.Марозаў, А.Я.Міронаў, В.П.Мянжынская, Р.А.Немянкова, А.А.Раздзялоўскі, А.М.Радзіёнаў, А.Г.Ражкова, Ю.Л.Рыбчонак, У.К.Саковіч, Б.У.Сасноўскі, Т.І.Хапалюк, А.С.Харэбін, М.П.Чыркун, Р.В.Шкраба, М.Я.Ярмоленкаў.
1979. А.Х.Асіпенка, А.А.Бажэлка, М.Г.Белісаў, Л.П.Болдырава, Ю.П.Ванаг, М.А.Варон ш, Б.П.Гадуноў, В.С.Гарбук, М.А.Гарулёў, А.В.Дзебалюк, Т.Дз.Дулуб, А.А.Коласаў, Ф.В.Конышаў, В.С.Ляпеская (Палтаран), У.В.Мацвееў, М.Ф.Мельнікаў, Я.Р.Меркуль, Б.Я.Папоў, І.В.Пушкоў, У.В.Пятровіч, А.А.Савельеў, Т.А.Слесарук, К.І.Суботка, А.А.Тоўсцік, З.Ю.Цалуйка, В.Дз.Чанін, М.В.Шапалін, Р.А.Шаўчэнка, У.М.Шахавец, Н.Ц.Шпак, Г.І.Ярашэўская.
1980. С.І.Ажыгін, Ф.А.Аксёнаў, В.І.Аламаха, А.К.Аляксеенка, М.І.Аляксееў, Г.С.Андрэева, А.С.Андрэеў, А.М.Антошкін, А.І.Арлоў, К.Г.Арцёменка, Р.І.Арыка, М.Я.Аўрамчык, І.І.Бадроў, В.К.Бандарчык, П.Р.Белікаў, А.А.Бірукоў, В.І.Бранавіцкі, У.Л.Бядуля, В.К.Ванчукевіч, Я.Ф.Васькова, І.Дз.Вятроў, П.К.Галаваты, М.М.Гаранскі, А.М.Гарбачоў, Р.А.Гарленка, С.І.Гуляева, А.В.Далжонак, П.М.Дамброўскі, М.У.Дарафеенка, П.Т.Дземчанка, В.Дз.Дончык, І.С.Жыгараў, З.С.Зайцава, І.К.Захараў, У.А.Захараў, П.В.Збароўскі, А.Г.Зенін, М.Ц.Іваноў, Ф.С.Кавалёў, М.С.Карнееў, А.Н.Карпюк, М.І.Касарэнка, Дз.А.Кіргетаў, Ф.М.Клецкін, І.Ф.Клімаў, Ф.Дз.Конін, А.С.Кулага, Л.М.Кулакоўская, С.І.Кухараў, К.І.Лобач, Н.К.Логвіна, В.А.Лявончанка, М.В.Ляпін, А.Р.Мазанік, І.Ф.Мальцаў, М.А.Мармалюкоў, А.Н.Марціновіч, А.І.Махнач, Р.Н.Мачульскі, П.М.Машэраў, П.С.Мікуленка, А.М.Міцюля, Ю.М.Новікаў, М.Б.Осіпава, В.І.Пакумейка, С.А.Пранько, В.А.Пырх, А.В.Пысін, А.М.Ракавец, Д.М.Раманюк, А.Дз.Рудак, В.М.Савін, Ц.Е.Саладкоў, Г.І.Станіславава, Т.М.Стрыжак, М.П.Стрыжонак, М.А.Суша, П.В.Сяргейчык, А.В.Такмянінаў, Г.Р.Цішэвіч, В.І.Чалоўскі, Я.А.Чарняўская, С.І.Чыбісава, В.А.Шаўлак, М.І.Шматкоў, Е.С.Шурпач, Я.К.Шуціла, А.Я.Юшчанка (Алекса Юшчанка). 1981. М.С.Арэхва, Г.М.Галубовіч, В.М.Губарэвіч, А.Р.Дрозд, М.І.Каменскіх, М.І.Карпенка, А.М.Кацкель, В.М.Краўчанка, А.І.Кузьміч, Ф.Ф.Лагвіновіч, А.С.Ліпскі, В.М.Макарэня, І.Я.Маслан, Ж.М.Міронава, В.Дз.Нікалаенка, С.А.Пульманоўскі, Н.Ф.Рыдзеўскі, У.І.Салашэнка, А.І.Смірноў, В.А.Сувалава, Г.Я.Цыганкоў, І.Ц.Чарняўскі (Ігнат Дуброўскі), М.А.Шырокаў.
1982. Т.А.Абакумоўская, І.У.Арахоўская, А.С.Аўрынская, Л.С.Барадулька, М.М.Ваданосаў, Р.І.Валынец, Ц.М.Гурэвіч, Я.І.Ждан, А.С.Захарошка, В.А.Казлоў, Л.Р.Кісялёў, Г.М.Конанаў, В.Ф.Маеўскі, І.А.Мандрык, Р.Я.Матусевіч, І.В.Міхневіч, К.А.Мішанава, І.А.Муравейка, А.С.Палубінскі, М.А.Парахоўнік, І.А.Сініцына, Г.І.Стрыха. І.М.Ступнікаў, П.А.Суткаленка, П.П.Суцько, Г.І.Харошка, С.А.Ходас, Р.Л.Чарахоўская, У.Т.Шайлук, І.І.Шылько, П.В.Янушка.
1983. А.С.Бурдзялёў (Аляксей Русецкі), С.І.Грахоўскі, Л.М.Карамазава, Р.С.Паповіч, І.М.Пташнікаў, З.К.Скачкоўская, А.М.Сысоеў, І.П.Хаўратовіч, С.П.Шушкевіч.
1984. С.Х.Александровіч, М.М.Афонін, Л.А.Валковіч, Б.П.Гарнастаеў, П.Р.Калеснікаў, Н.С.Ляпілава, М.М.Назараў, В.І.Сінчылін, Ф.П.Стэльмашак. Г.А.Суслаў, А.П.Уладзімірава, У.П.Чаркасаў, К.С.Чыкаў, А.Д.Шчарбакоў.
1985. Э.В.Аўраменка, А.Я.Варын, С.Я.Гурыч, М.І.Клебановіч, Ф.С.Міхалёў, Ф.Ф.Пісарук, І.Я.Прылілка, У.С.Садзін, І.А.Скрыган (Янка Скрыган), В.М.Смірноў, У.А.Толкач, А.Р.Хадарын, М.М.Шыманскі, У.Н.Яцко.
1986. У.М.Гром, А.Д.Клімовіч, Э.П.Луканская, Л.А.Нечыпарэнка, А.К.Рамановіч, А.І.Савіцкі, А.К.Сульянаў, У.В.Таран, М.Ф.Ягораў.
1987. М.П.Агароднікаў, С.А.Аслезаў, С.В.Барадоўскі, А.М.Белакоз, А.У.Богуш, С.А.Галаўко. Ю.М.Іваноў, П.С.Каваленка, С.У.Клімянценка, Я.В.Малашэвіч, М.Ф.Нікіцін, В.В.Тупіцын, М.В.Шоба.
1988. М.А.Дэйка, М.І.Дзялец, В.І.Ермаловіч, Я.А.Крыскавец, А.Р.Курачкін, Т.М.Курыла, А.І.Марозава, Л.А.Міхайлідзі, У.І.Пруднікаў, С.П.Самуэль, Р.С.Сарока, Ф.Р.Шкляраў, Дз.П.Юхнік.
1989. В.Я.Балаханаў, Л.А.Валчок, Э.І.Герасімовіч, П.С.Дурчын, У.М.Душкевіч, П.В.Елец, К.М.Лімарэнка, Я.Я.Лявінскі, А.С.Міскевіч, А.А.Мошчанка, Ю.І.Нікалаеў, М.М.Нядбайла, Г.А.Сакалова, В.В.Саўчанка, І.І.Семяжонаў (Язэп Семяжон), З.А.Танклеўскі, М.І.Трафімук, І.Я.Фяцісаў, Г.П.Чысцякова, А.А.Шагаў, Р.Я.Шацаў, В.У.Яўстратава.
1990. В.А.Бабчанка, А.І.Барданаў, К.П.Батракова, І.П.Галко, В.А.Губіч, М.М.Дубінін, А.С.Жукоўскі, Н.І.Жураўленка, С.В.Звалінская, В.Б.Зелянко, Р.С.Зыкава, У.І.Казакевіч, І.А.Канаплянік, Г.М.Качалава, Я.Я.Квачаў, А.С.Костылева, М.М.Кузняцоў, У.В.Курылін, М.Я.Ленсу, А.М.Маліцкі, В.К.Мацкевіч, К.Ц.Мельнікава, М.Я.Мінін, М.М.Наско, А.У.Нікалайчык, Г.П.Обух, М.І.Падабед, А.В.Папоў, Т.П.Рашчынская, Т.Д.Рудова, В.М.Сяліцкая-Нікітчанка, К.М.Турына, Р.Р.Храпуцкі, М.С.Царкоў, Э.Р.Шчыры, В.П.Ямінскі.
1991. У.Дз.Бараноўскі, Я.Я.Бацяноўскі, Я.М.Быткоўскі, А.А.Бянько, І.І.Вашкевіч, А.І.Вярцінскі, А.І.Гатоўская, Р.Ф.Герасімовіч, М.Р.Дарашкоў, Н.Р.Дземянчук, Р.В.Дубікаў, П.Б.Звонак (Алесь Звонак), Л.П.Кац-Лазарава, Г.М.Ліхман, М.П.Мацкевіч, Р.Я.Пармон, У.М.Правалінскі, У.Р.Правасуд, Я.С.Раманаў, В.Р.Раманцоў, Н.І.Салдатава, П.І.Свярдлоў, В.С.Семенякоў, Л.К.Толкач, Г.Дз.Чорны, Т.І.Шахновіч, В.П.Шымчонак, І.С.Янкоўскі.
1992. А.Н.Аўрамчанка, В.Дз.Васіленка, Ю.С.Васільеў, У.Р.Громаў, Ц.М.Дамашэвіч, В.Ф.Жукоўскі, Н.С.Загорская, Л.Ф.Мельнік, А.А.Мурзіч, П.І.Пруднікаў, Ю.В.Пучынскі, І.Дз.Сухан, А.У.Тамашэўскі.
1994. С.А.Андраюк. Э.С.Валасевіч, А.М.Ваніцкі, А.А.Зарубіна, А.К.Клышка, Ч.У.Клячко, Ф.І.Савіцкі, С.К.Сцефановіч.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
МАРДО́ВІЯ,
у складзе Расійскай Федэрацыі.
Прырода. Размешчана на
Гісторыя. Чалавек на
У 1928 у складзе Сярэдняволжскай
Гаспадарка. Структура валавой прадукцыі прам-сці (%): машынабудаванне і металаапрацоўка — 39., электраэнергетыка — 14, харчовая — 18, хімічная — 8,
Вытв-сць электраэнергіі пераважна на
Літаратура. М. развіваецца на макшанскай і эрзянскай мовах. Першыя творы мардоўскіх пісьменнікаў (З.Дарафееў, Ф.Завалішын) апублікаваны ў 1912 на
Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. На
Музыка.
Тэатр. Вытокі
Літ.:
История мордовской советской литературы.
Кирюшкин Б.Е. Мордовский советский роман. Саранск, 1965;
Бояркин Н.И. Мордовское народное музыкальное искусство. Саранск, 1983;
Яго ж. Становление мордовской профессиональной музыки. Саранск, 1986;
Памятники мордовского народного музыкального искусства.
Г.С.Смалякоў (прырода, насельніцтва, гаспадарка), І.А.Літвіноўскі (гісторыя).
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ПАРЫ́Ж (Paris),
горад, сталіца Францыі. Знаходзіцца на
Засн. на месцы паселішча гальскага племя парызіяў (адсюль назва). Пад назвай Лютэцыя згадваецца Юліем Цэзарам (53 да
Захаваліся руіны амфітэатра 1
Найважнейшыя
У П. 13 ун-таў (створаны ў 1972 у выніку рэформы Парыжскага ун-та), Калеж дэ Франс, Вышэйшая практычная школа,
Беларусы ў Парыжы. З часоў
Літ.:
Париж.:
Favier J. Paris: Deux mille ans d’histoire. Paris, 1997;
Rouleau B. Paris: histoire d’un espace. Paris, 1997;
Лялькоў І. Gallia Albaruthensie, або Пяць стагодзьдзяў беларускае прысутнасьці ў Францыі // Спадчына. 1999. № 2.
Дз.М.Чаркасаў (гісторыя), Т.А.Папоўская (беларусы ў Парыжы).
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ПАРТЫЗА́НСКАЯ БРЫГА́ДА
асноўная арганізацыйная форма аб’яднання партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі на акупіраванай
Літ.:
Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945:
А.Л.Манаенкаў.
| Назва, час дзеяння | Раёны дзеяння | Кіраўнікі (камандзір, камісар, |
| 1 | 2 | 3 |
| 1-я 1.6—30.6.1944 |
Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі |
Камандзір М.І.Масквін, камісар М.К.Гардзіенкаў, |
| 1-я Антыфашысцкая 16.8.1943—4.7.1944 |
Куранецкі, Пліскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай, Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай |
Камандзіры У.У.Гіль-Радзіёнаў (загінуў), І.М.Цімчук; камісары А.М.Касцяневіч (в.а.), Цімчук, І.М.Яўмененка; |
| 1-я Асіповіцкая |
Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзіры М.П. |
| 1-я Бабруйская люты — 29.11.1943 |
Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Парыцкі |
Камандзір В.І.Лівенцаў, камісар Дз.А.Ляпёшкін, |
| 1-я Баранавіцкая |
Карэліцкі, Любчанскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір С.Ф.Бубін, камісар М.Ц.Цяцерын, |
| 1-я Беларуская 8.4.1942—26.10.1943 |
Віцебскі, Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры М.П.Шмыроў, Я.З.Захараў; камісары Р.У.Шкрэда, Ц.Р.Кавалеўскі (в.а.): |
| 1-я Беларуская (2-га складу) |
Лепельскі, Сенненскі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі |
Камандзіры А.Дз.Гурко, Р.У.Шкрэда; камісар Шкрэда; |
| 1-я Беларуская кавалерыйская |
Карэліцкі, Мірскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Дз.А.Дзенісенка, камісар У.А.Грачанічэнка, |
| 1-я Буда-Кашалёўская |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі р-ны Гомельскай |
Камандзір А.М.Дземчанка, камісар С.П.Каспрук, |
| 1-я Віцебская люты — 4.12.1943 |
Віцебскі, Гарадоцкі, Сіроцінскі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзір М.Ф.Бірулін; камісары У.А.Хабараў, В.Р.Кудзінаў; |
| 1 -я Віцебская (2-га складу) |
Смаргонскі |
Камандзір П.З.Патапенка, камісар В.М.Казлоўскі, |
| 1-я Гомельская |
Веткаўскі, Кармянскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай |
Камандзір П.А.Балыкоў; камісары П.І.Дзедзік, І.Я.Палякоў; |
| 1-я Дрысенская |
Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры П.Р.Мандрыкін (загінуў), Р.П.Герасімаў, А.І.Грыгор’еў; камісары Герасімаў, Ф.Ф.Шаблоўскі, А.І.Лісоўскі; |
| 1-я імя К.С.Заслонава |
Аршанскі, Багушэўскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі |
Камандзіры К.С.Заслонаў (загінуў), Л.І.Сяліцкі, Б.К.Іваноў; камісары Сяліцкі, М.Ц.Любімцаў, Іваноў; |
| 1-я імя А.В.Суворава (да |
Дзісенскі, Дунілавіцкі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры П.А.Хомчанка, Т.К.Раеўскі (в.а.), А.Ц.Кляцоў (в.а.); камісар М.Я.Усаў; |
| 1-я Клічаўская |
Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Крупскі р-ны Мінскай |
Камандзіры П.В.Яхантаў, Я.М.Бяспоясаў; камісары І.Р.Іваноў, Р.І.Шчарбакоў; |
| 1-я Мінская |
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзіры М.Х.Балан, Е.А.Іваноў; камісары І.В.Чэпелеў (загінуў), Г.Н.Раманаў, Іваноў, В.П.Сушкевіч; |
| 1-я Смаленская |
Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзіры Ф.Я.Апрэтаў (загінуў), А.І.Яўстратаў, М.П.Пятровічаў, У.І.Цалішчэўскі; камісары АР. Багдановіч, Пятровічаў, І.Х.Вайзулін; |
| 2-я Беларуская імя П.К.Панамарэнкі май 1942 — |
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры М.І.Дзьячкоў, Я.Н.Барсукоў, М.Ф.Сафронаў; камісары К.Ф.Волкаў, Барсукоў, Сафронаў; |
| 2-я Беларуская імя П.К.Панамарэнкі (2-га складу) |
Бешанковіцкі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі |
Камандзір М.І.Дзьячкоў, |
| 2-я Дрысенская |
Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзір І.М.Кухарэнка, камісар І.В.Хут, |
| 2-я імя К.С.Заслонава |
Аршанскі, Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі |
Камандзір В.П.Комлеў, камісар В.Е.Бяляеў, |
| 2-я імя Л.В.Суворава |
Куранецкі, Маладзечанскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры А.А.Астрэйка, А.П.Аўсяннікаў; камісар В.І.Данаў, |
| 2-я Калінкавіцкая імя М.В.Фрунзе |
Калінкавіцкі |
Камандзір К.М.Марозаў, камісар І.М.Бяляй, |
| 2-я Клічаўская |
Клічаўскі |
Камандзіры С.Ц.Токараў, І.З.Ізох; камісары Ізох, Г.Л.Комар, А.Я.Счыслёнак, К.Ф.Канавалаў; |
| 2-я Мінская |
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай |
Камандзіры С.М.Іваноў, М.Р.Андрэеў; камісары А.М.Міхайлаў, П.П.Ванкевіч; |
| 2-я Ушацкая імя П.К.Панамарэнкі |
Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзір М.В.Уткін, камісар М.А.Цябут, |
| З-я 1.6—30.6 1944 |
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Крупскі |
Камандзір П.І.Звяздаеў, камісар В.А.Самсонаў, |
| 3-я Беларуская |
Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры А.Я.Марчанка, У.В.Жыганаў (в.а.); камісары Я.А.Казлоў (загінуў), М.А.Новікаў, Ф.Т.Шэдаў; |
| З-я Бярэзінская |
Бялыніцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі |
Камандзір С.А.Яроцкі, камісар М.Ф.Спяранскі, |
| 3-я Мінская імя С.М.Будзённага чэрв 1943—2.7.1944 |
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай |
Камандзір Р.П.Мыснік, камісар У.Е.Крайко, |
| 4-я Беларуская |
Дзісенскі, Міёрскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Гарадоцкі, Мехаўскі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры А.А.Астрэйка, Н.Е.Фалалееў. Я.Х.Сташкевіч (загінуў), В.А.Сазыкін, М.І.Ярмак (загінуў), Дз.І.Дзюмін; камісары Я.І.Касаткін, Г.С.Пятроў, У.К.Шэндзелеў, Ф.М.Расюк; |
| 4-я Клічаўская |
Клічаўскі |
Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, М.Дз.Грыцан; камісар С.М.Ігумнаў; |
| 5-я 1.6—29.6.1944 |
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі |
Камандзір І.Т.Мацяш, камісар У.К.Шаўчук, |
| 5-я Клічаўская |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір М.С.Міхалап; камісары Міхайлаў, А.А.Хачатран; |
| 5-я Клятнянская |
Касцюковіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір А.М.Яромін; камісары С.І.Сядоў, П.С.Кляцко (в.а.); |
| 6-я Магілёўская |
Бялыніцкі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір К.М.Белавусаў; камісар З.П.Гапонаў; |
| 8-я |
Быценскі |
Камандзір С.Г.Жунін, камісар В.А.Пятроў, |
| 8-я Круглянская май 1942—11.8.1943 |
Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі |
Камандзіры А.А.Маршчынін, С.Г.Жунін; камісары Дз.А.Смагін, М.К.Сушкоў; |
| 8-я Рагачоўская люты 1943 — |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, В.В.Чысцякоў; камісары А.А.Бірукоў, В.У.Паўлаў; |
| 9-я імя С.М.Кірава |
Кіраўскі |
Камандзір В.Л.Нікіцін, камісар І.М.Пруднікаў, |
| 9-я Кіраўская |
Кіраўскі |
Камандзір С.І.Свірыд, камісар Г.Л.Комар, |
| 10-я Журавіцкая |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Кармянскі, Рагачоўскі, Церахоўскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай |
Камандзіры С.М.Белых (загінуў), І.М.Гаўрылаў; камісары І.М.Дзікан, К.М.Драчоў; |
| 11-я Быхаўская |
Рагачоўскі |
Камандзір Ф.П.Падалян; |
| 12-я Кавалерыйская імя І.В.Сталіна | Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Капыльскі, Пухавіцкі, Старобінскі, Чырвонаслабодскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай, Глускі |
Камандзір У.А.Ціхаміраў, камісар І.А.Цяплінскі, |
| 13-я Касцюковіцкая май — 29.9.1943 |
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Прапойскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір С.А.Мазур, камісар Дз.Е.Савельеў, |
| 14-я Цемналеская |
Кармянскі |
Камандзір С.Р.Ялецкі, камісар М.Ф.Спяранскі, |
| 16-я Смаленская |
Міёрскі, Свірскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Багушэўскі, Лёзненскі, Сенненскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзіры Т.Г.Давыдкін, І.Р.Шлапакоў, І.К.Алесянкоў; камісары Дз.Ц.Гольнеў, А.М.Кулічкоў, Р.М.Цімашэнкаў; |
| 17-я |
Быхаўскі, Дрыбінскі, Прапойскі, Чавускі р-ны Магілёўскай |
Камандзір М.І.Кітаеў, камісар П.С.Равякаў, |
| 18-я імя М.В.Фрунзе |
Івянецкі, Клецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі |
Камандзіры П.І.Серабракоў, С.С.Ключко; камісары М.А.Ваўчак, В.І.Каробкін, П.А.Бягун; |
| 19-я імя В.М.Молатава |
Ляхавіцкі |
Камандзіры В.І.Каробкін, Я.П.Луцэнка; камісар С.К.Дзесюкевіч; |
| 20-я імя В.С.Грызадубавай |
Быценскі |
Камандзіры Ц.М.Сухарукаў, С.С.Жарыкаў, В.З.Іваноў; камісары М.І.Засмужац (в.а), Іваноў, Р.Дз.Румянцаў, І.Я.Пархоўчанка; |
| «25 гадоў |
Гарадзішчанскі, Карэліцкі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Б.А.Мічурын, камісар П.І.Смірноў, |
| 25-я імя П.К.Панамарэнкі |
Любанскі |
Камандзір А.І.Далідовіч, камісар А.А.Баравік, |
| 27-я імя В.І.Чапаева |
Клецкі, Нясвіжскі р-ны Баранавіцкай, Грэскі, Капыльскі р-ны Мінскай |
Камандзіры М.А.Шастапалаў, М.Дз.Курыльчык (в.а.); камісары І.М.Ражкоў, П.І.Разувакін, Н.Дз.Емяльянаў; |
| 27-я Нараўлянская імя С.М.Кірава 20.10—28.11.1943 |
Нараўлянскі |
Камандзір У.П.Яромаў, камісар П.І.Літоўскі, |
| 32-я імя М.І.Калініна май — 1.7.1944 |
Капыльскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай |
Камандзір П.В.Качкоў, камісар А.З.Драбеня, |
| 35-я |
Бялыніцкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры П.І.Саўчак (загінуў), І.Р.Прахарэнка; камісары С.А.Шонін, Р.І.Думчаў, А.К.Саламацін; |
| 37-я Ельская 1.7.1943—11.1.1944 |
Ельскі, Лельчыцкі, Мазырскі, Тураўскі і |
Камандзір А.С.Мішчанка; камісары Я.А.Татараў, І.П.Пастухоў, |
| 37-я імя Л.Я.Пархоменкі |
Бабруйскі |
Камандзіры П.М.Канавалаў, А.В.Львоў; камісары С.К.Ляшчэня, М.Б.Храпко; |
| 47-я «Перамога» |
Краснапольскі |
Камандзіры М.Ц.Перапечкін, Ф.П.Ліпкін (в.а.); камісары В.К.Арлоўскі, Х.Калімулін; |
| 50-я Жыткавіцкая |
Жыткавіцкі, Лельчыцкі, Тураўскі р-ны Палескай |
Камандзір У.І.Гушчэня; камісары У.М.Дзербан, І.К.Талкачоў; |
| 61-я 1943—30.6.1944 |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Р.К.Паўлаў; камісары Ф.Ц.Кальчук, А.А.Хачатран, П.Я.Гаро, Дз.Ф.Вайстроў; |
| 64-я імя В.П.Чкалава |
Любанскі, Слуцкі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай |
Камандзіры М.М.Розаў, П.І.Смірноў (в.а.); камісары А.В.Львоў, І.С.Канановіч; |
| 95-я імя М.В.Фрунзе |
Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай |
Камандзір І.В.Арастовіч, камісар А.Ц.Міновіч, |
| 99-я імя Дз.Ц.Гуляева |
Косаўскі |
Камандзіры І.М.Кулікоўскі, А.Ц.Чайкоўскі, У.К.Якавенка; камісары Чайкоўскі, М.К.Панцялеенка; |
| 99-я Калінкавіцкая май 1943—29.6.1944 |
Акцябрскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Капаткевіцкі, Мазырскі, Хойніцкі р-ны Палескай |
Камандзір В.А.Караткевіч, камісар С.П.Ракіцкі, |
| 100-я Глуская 6.9.1943—28.6.1944 |
Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай |
Камандзір І.М.Кулікоўскі; камісары А.Я.Жулега, Дз.Н.Удалой, П.Р.Чарнушын; |
| 100-я імя С.М.Кірава |
Старадарожскі |
Камандзір А.І.Шуба; камісары Г.М.Машкоў, І.С.Савелаў, І.М.Ражкоў; |
| 101-я Даманавіцкая 1.6—18.11.1943 |
Васілевіцкі, Даманавіцкі р-ны Палескай |
Камандзіры М.А.Чарнавусаў, В.М.Мінін; камісар М.Я.Казлоў; |
| 101-я імя Аляксандра Неўскага |
Старобінскі |
Камандзіры Дз.Ц.Гуляеў (загінуў), М.Дз.Курыльчык; камісар В.Ц.Меркуль; |
| 115-я Горацкая |
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Г.Р.Ленчыкаў; камісары І.І.Лагімахаў, А.Ф.Палікарпаў |
| 120-я |
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Г.М.Архіпец, К.А.Баранаў, І.А.Баранаў; камісары І.П.Сакалоўскі, М.М.Барысёнак, А.Б.Маркоўскі; |
| 121-я імя А.Ф.Брагіна |
Любанскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі, Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай |
Камандзір К.Ф.Пушчын, камісар В.М.Якіменка, |
| 123-я Акцябрская імя 25-годдзя май 1942—5.7.1944 |
Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі, Парыцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай |
Камандзіры Ф.І.Паўлоўскі, С.В.Маханько (в.а.), І.М.Мярзляк; камісары Маханько, С.І.Бацішчаў (в.а.), Я.А.Татараў; |
| 125-я Капаткевіцкая |
Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай |
Камандзіры А.А.Жыгар, М.Д.Куранаў; камісары І.В.Скалабан, Ф.Дз.Кудравец; |
| 130-я Петрыкаўская 27.7.1943—6.7.1944 |
Старадарожскі |
Камандзіры І.В.Скалабан, М.А.Волкаў; камісар І.Н.Глушко; |
| 130-я «Помста» |
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры В.В.Беражной (загінуў), В.В.Лазараў; камісары С.Ц.Крыварот, М.С.Фралоў, П.А.Рыняк, М.А.Цітоў; |
| 150-я імя Ф.М.Языковіча |
Дамачоўскі, Дзівінскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі, Целяханскі р-ны Пінскай |
Камандзір В.А.Вялігін, камісар С.М.Падута, |
| 161-я імя Р.І.Катоўскага студз 1943—28.6.1944 |
Асіповіцкі |
Камандзір А.С.Шашура (загінуў), А.Л.Кудашаў; камісары Кудашаў, П.І.Разувакін (загінуў), М.С.Паланейчык; |
| 200-я імя К.К.Ракасоўскага |
Дзяржынскі |
Камандзір М.Ю.Баранаў, камісар П.Р.Мартысюк, |
| 210-я Капаткевіцкая |
Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай |
Камандзір І.М.Кулікоўскі; камісары К.Ф.Пінчук, І.П.Плыткевіч; |
| 225-я 1943—26.6.1944 |
Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі р-ны Палескай |
Камандзіры М.П.Бумажкоў, У.З.Пуцята; камісары Б.К.Зялёнка, У.А.Станкевіч; |
| 225-я імя А.В.Суворава |
Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай |
Камандзіры Л.П.Стафанюк, І.В.Арастовіч, А.М.Каляда; камісары П.І.Разувакін, І.М.Ражкоў, У.І.Заяц; |
| 258-я імя В.У.Куйбышава |
Любанскі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай |
Камандзір Г.М.Сталяроў; камісар В.І.Смірноў; |
| 300-я імя К.Я.Варашылава |
Нясвіжскі |
Камандзір В.Р.Яроменка; камісары І.С.Савелаў, М.С.Сцяпанаў; |
| 760-я імя М.Беразоўскага |
Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі |
Камандзіры Г.М.Колбнеў (загінуў), Р.І.Перасценка; камісар В.М.Міхайлаў; |
| Асвейская імя М.В.Фрунзе |
Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры І.К.Захараў, М.М.Кузьмін; камісары В.П.Уладзіміраў (загінуў), А.І.Сяргушка. А.А.Бохан; |
| Багушэўская 1942—10.3.1943 |
Аршанскі, Багушэўскі, Гарадоцкі р-ны Віцебскай |
Камандзіры В.У.Бойка, П.І.Крылаў, М.П.Крэсік (загінуў); камісары В.А.Манохін, С.А.Дзятлоўскі, А.К.Стэльмах; |
| Багушэўская (2-га складу) |
Багушэўскі, Лепельскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі |
Камандзір Я.М.Прахарэнка; камісар П.М.Шарыпа; |
| «Бальшавік» |
Буда-Кашалёўскі, Веткаўскі, Гомельскі, Добрушскі, Кармянскі, Лоеўскі, Рэчыцкі, Свяцілавіцкі, Уваравіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай |
Камандзір І.Ф.Гамарка, камісар В.М.Палянічка |
| «Беларусь» |
Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай |
Камандзіры М.П.Пакроўскі, А.С.Юркаўцаў; камісары М.З.Крамко. І.М.Блажноў; |
| «Буравеснік» |
Пухавіцкі, Рудзенскі, Уздзенскі р-ны Мінскай |
Камандзір М.Г.Мармулёў, камісар І.М.Рабуха, |
| Васілевіцкая імя П.К.Панамарэнкі 31.10—17.11.1943 |
Васілевіцкі |
Камандзір С.А.Смерцін, камісар П.П.Гудаў, |
| «Граза» |
Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай |
Камандзіры М.А.Рашэтнікаў, С.М.Нарчук (загінуў), Дз.М.Катлярчук, А.Дз.Варашэнь (в.а.); камісар Нарчук; |
| М.П.Гудкова |
Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір М.П.Гудкоў; камісары В.С.Лявонаў, І.Р.Фінагееў, Ф.П.Ігнатовіч; |
| «Дзядзькі Колі» |
Барысаўскі, Бягомльскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай |
Камандзір П.Р.Лапацін; камісары А.Ц.Язубчык, М.М.Чуліцкі; |
| Добрушская імя І.В.Сталіна |
Веткаўскі, Добрушскі, Церахоўскі р-ны Гомельскай |
Камандзір І.П.Крывенчанка, камісар І.М.Гатальскі, |
| Дыверсійная Беларуская імя У.І.Леніна |
Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Суражскі, Талачынскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзіры А.А.Баскакаў (загінуў), М.Т.Гарбаценкаў, Я.У.Фурсо (в.а.); камісары В.Д.Лобараў, Гарбаценкаў, Р.Ф.Шастакоў, М.З.Умінскі (в.а.), У.С.Свірыд (загінуў), М.Р.Пучкароў; |
| «Жалязняк» |
Бягомльскі, Лагойскі р-ны Мінскай |
Камандзіры Р.А.Дзякаў, І.П.Ціткоў; камісары С.С.Манковіч, Ф.І.Дзернушкоў; |
| «Жалязняк» |
Жлобінскі |
Камандзір В.І.Шаруда, камісар Г.В.Злынаў, |
| «За Радзіму» |
Браслаўскі, Відзскі, Маладзечанскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры П.М.Шырокаў, М.У.Кандрашчанка; камісар Ф.К.Акулаў; |
| «За Радзіму» імя А.К.Флегантава |
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай, Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзіры А.К.Флегантаў (загінуў), Я.Ф.Філіпскіх, Ф.Ф.Тараненка, І.В.Жохаў, М.Ф.Ваганаў, камісары Г.Р.Чарняўскі, Жохаў, І.І.Раманаў; |
| «За Савецкую Беларусь» |
Асвейскі, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Дрысенскі, Расонскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзір П.М.Раманаў (загінуў); камісары Дз.П.Падалец, М.Г.Жыжаў (загінуў); |
| «За Савецкую Беларусь» |
Валожынскі |
Камандзір Я.Дз.Васюцін, камісар С.М.Плахін, |
| «За Савецкую Беларусь» |
Куранецкі |
камандзір А.Л.Валынец, камісар В.Ф.Цалуйка, |
| «За Савецкую Беларусь» |
Мінскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзіры І.І.Уласаў, С.Ц.Конанаў, А.М.Базылевіч; камісары А.Е.Лук’яненка, М.Ф.Варанцоў, В.П. |
| «Звязда» |
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры М.І.Іўлеў, Дз.Ф.Вайстроў (в.а.); камісар П.Н.Савінаў; |
| Імя Аляксандра Неўскага |
Гродзенскі, Скідзельскі р-ны Беластоцкай |
Камандзір К.М.Ешчанка, камісар П.П.Дайнека, |
| Імя Аляксандра Неўскага |
Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір А.Г.Байкоў, камісар М.М.Гаўрылаў, |
| Імя С.М.Будзённага 8.12.1943—2.7.1944 |
Куранецкі, Маладзечанскі, Мядзельскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай |
Камандзір В.А.Чаркасаў, камісар Ц.Дз.Харын, |
| Імя С.М.Будзённага |
Ленінскі |
Камандзіры У.М.Антановіч, Ф.І.Шырын; камісары Р.М.Ігнаценка, Р.С.Карасёў; |
| Імя К.Я.Варашылава (да |
Пліскі |
Камандзір Дз.В.Цябут; камісар У.А.Лемза; |
| Імя К.Я.Варашылава |
Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Казлоўшчынскі, Лідскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір П.К.Макараў; камісары В.Я.Сашнёў (загінуў), М.М.Белякоў; |
| Імя К.Я.Варашылава |
Астравецкі, Глыбоцкі, Дунілавіцкі, Крывіцкі, Куранецкі, Мядзельскі, Пастаўскі, Свірскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры Ф.Р.Маркаў, Ф.С.Шляхтуноў, І.Н.Крысаў; камісары Маркаў, І.М.Яўмененка, А.І.Шаўчэнка; |
| Імя К.Я.Варашылава май — |
Грэскі, Дзяржынскі, Капыльскі, Слуцкі, Уздзенскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай |
Камандзіры П.П.Капуста, камісар І.К.Жыжык, |
| Імя |
Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай |
Камандзір І.А.Куксёнак, камісар Ф.І.Зайцаў, |
| Імя газеты «Правда» |
Чэрвеньскі |
Камандзір С.Т.Кузняцоў, камісары С.Е.Данільчык, П.І.Багамолаў; |
| Імя М Ф.Гастэлы |
Астравецкі, Ашмянскі, Пастаўскі, Смаргонскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай |
Камандзір В.А.Манохін; камісары В.Ф.Папок, У.І.Тубеліс; |
| Імя Л.М.Даватара |
Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры Ф.С.Шляхтуноў, І.А.Іваноў; камісары Д.Я.Кадоўба, П.А.Паўленка, В.Ф.Папок; |
| Імя А.Ф.Данукалава (да мая 1944 |
Пліскі |
Камандзіры А.Ф.Данукалаў (загінуў), В.А.Блахін; камісары Т.В.Паўлоўскі (загінуў), А.Ц.Шчарбакоў, І.І.Старавойтаў; |
| Імя Ф.Э.Дзяржынскага |
Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Целяханскі |
Камандзір В.М.Манахаў; камісар П.Р.Кавалёў; |
| Імя Ф.Э.Дзяржынскага |
Любчанскі |
Камандзір К.Ф.Шашкін; камісар Я.П.Ляхаў; |
| Імя Г.К.Жукава |
Браслаўскі, Дзісенскі, Міёрскі р-ны Вілейскай |
Камандзір П.Я.Сырамаха; камісары Сырамаха, П.П Булойчык (загінуў), А.П.Запарожац, М.А.Кароўкін; |
| Імя Г.К.Жукава |
Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры С.С.Ключко, М.Ц.Маскалёў, Р.Л.Васілевіч; камісары В.С.Самусевіч, У.З.Царук, А.З.Гайсараў, |
| Імя М.І.Калініна 12.4—2.7.1944 |
Міёрскі |
Камандзір Ф.Н.Гаўрыленка, камісар М.А.Клімянок, |
| Імя М.І.Калініна |
Плешчаніцкі |
Камандзір З.І.Нянахаў; камісар І.І.Ясіновіч; |
| Імя М.І.Калініна |
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай |
Камандзір Л.І.Сарока, камісар П.А.Сачок, |
| Імя С.М.Кароткіна (да |
Міёрскі, Пліскі р-ны Вілейскай, Полацкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі. р-ны Віцебскай |
Камандзіры С.М.Кароткін (загінуў), П.А.Хомчанка, У.М.Талаквадзе; камісары В.М.Фралоў, А.Б.Эрдман; |
| Імя Кастуся Каліноўскага |
Беластоцкі, Граеўскі, Гродзенскі, Кнышынскі, Крынкаўскі, Саколкаўскі р-ны Беластоцкай |
Камандзір М.К.Вайцяхоўскі, камісар Я.Г.Осіпаў, |
| Імя С.М.Кірава |
Барысаўскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзір М.І.Карашкоў, камісар Г.М.Папшаў, |
| Імя С.М.Кірава |
Воранаўскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры Ф.М.Сінічкін, С.П.Васільеў; камісар С.М.Кандакоў, |
| Імя С.М.Кірава |
Ленінскі, Лунінецкі р-ны Пінскай |
Камандзіры А.П.Савіцкі, Ф.І.Лісовіч; камісары Лісовіч, Р.П.Швец; |
| Імя С.М.Кірава |
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Ф.Ц.Пуставіт; камісары І.І.Панкевіч, М.А.Пасекаў; |
| Імя В.У.Куйбышава |
Лагішынскі, Целяханскі р-ны Пінскай |
Камандзір У.М.Антановіч, камісар Ф.С.Міхалковіч, |
| Імя М.І.Кутузава |
Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзір С.Т.Воранаў, камісар П.Я.Рыбакоў, |
| Імя М.І.Кутузава |
Крывіцкі |
Камандзір Д.Л.Місуноў; камісары П.Ф.Рудаў, В.І.Бурачэўскі; |
| Імя У.І.Леніна |
Ганцавіцкі, Целяханскі р-ны Пінскай |
Камандзір В.А.Васільеў, камісар І.В.Зібараў, |
| Імя У.І.Леніна |
Дамачаўскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры В.У.Каткоў, В.М.Грабянёў, |
| Імя У.І.Леніна |
Дзісенскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзір М.А.Сакмаркін, камісар А.У.Сіпко; |
| Імя Ленінскага камсамола |
Васілішкаўскі, Радунскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры А.В.Станкевіч (загінуў), А.А.Патапаў; камісары Патапаў, Б.І.Гардзейчык; |
| Імя В.М.Молатава |
Антопальскі |
Камандзір М.І.Герасімаў; камісар Ф.С.Кунькоў; |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Слонімскі |
Камандзіры І.П.Урбановіч, М.У.Сенькін; камісары С.П.Пацяруха, К.Дз.Талочка (загінуў), М.Е.Крыштафовіч; |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай |
Камандзір І.І.Бандарэнка, камісар Я.Р.Садавой, |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Косаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Старадарожскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі |
Камандзір С.М.Іваноў, камісар Р.Д.Юркевіч, |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Івянецкі |
Камандзір С.Р.Ганзенка, камісар Г.В.Будай, |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Ф.С.Харланаў, камісар І.Ф.Ісачанка, |
| Імя К.К.Ракасоўскага (да |
Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Міёрскі, Мядзельскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры АІ.Петрыкаў, У.Н.Дорменеў (в.а.), А.В.Раманаў (в.а.), камісары Раманаў, Ш.Н.Нігамаеў (в.а.), П.М.Машэраў, |
| Імя К.К.Ракасоўскага |
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Я.А.Прыданнікаў, камісар Р.Ц.Вараб’ёў, |
| Імя Я.М.Свярдлова |
Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі, Іванаўскі р-ны Пінскай |
Камандзір І.П.Марыняка, камісар Р.А.Дудко, |
| Імя І.В.Сталіна |
Валожынскі, Івянецкі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Мінскі р-ны Мінскай |
Камандзір П.І.Гулевіч, камісар А.Г.Мурашоў, |
| Імя І.В.Сталіна |
Брэсцкі, Дзівінскі, Жабінкаўскі, Кобрынскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры Л.П.Зяленін (загінуў), С.Х.Арзуманян; камісар К.А.Шкаварада; |
| Імя А.В.Суворава |
Гарадзішчанскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры І.С.Кірын, В.Н.Галоўчанка; камісар Р.Л.Марахоўскі; |
| Імя М.В.Фрунзе |
Ільянскі, Радашковіцкі р-ны Вілейскай, Лагойскі |
Камандзіры М.М.Багатыроў, А.М.Захараў (загінуў), Э.Л.Смаленскі; камісары І.І.Міроненка, П.М.Шалкоўскі, М.В.Чарапанаў; |
| Імя |
Астравецкі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Ушацкі |
Камандзіры А.Д.Мядзведзеў, М.Р.Пучкароў (в.а.), М.І.Фёдараў; камісары Ц.М.Бондараў, Ф.Я.Воранаў, Пучкароў, У.П.Шчуцкі; |
| Імя В.І.Чапаева |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай |
Камандзір М.Дз.Сцефановіч, камісар С.І.Касьянаў, |
| Імя В.І.Чапаева |
Антопальскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры К.С.Гапасюк, Ф.М.Баранаў; камісары М.П.Леановіч, М.С.Карпічэнка; |
| Імя В.І.Чапаева |
Валожынскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Р.Л.Кудрын, камісар П.А.Склемін, |
| Імя В.І.Чапаева 29.6.1943—13.7.1944 |
Ваўкавыскі, Заблудаўскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай |
Камандзір Х.А.Матэвасян; камісары А.І.Мурашка, А.Г.Шламанаў; |
| Імя В.І.Чапаева |
Бешанковіцкі, Ветрынскі, Лепельскі, Полацкі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзір У.В.Мельнікаў; камісары М.І.Ястрабаў, І.Ф.Каранеўскі (загінуў); |
| Імя В.П.Чкалава |
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі, Мінскі р-ны Мінскай |
Камандзіры С.П.Смірноў, М.І.Грыбанаў; камісар І.П.Казак; |
| Імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола |
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзір Д.Ф.Райцаў; камісары В.К.Перуноў, І.І.Карнавухаў (в.а.), А.Я.Федарэнка (в.а.), В.С.Цыганкоў; |
| Імя М.А.Шчорса |
Бярэзінскі |
Камандзіры М.Л.Дзербан, В.К.Дзяруга; камісар М.П.Прусак; |
| Імя М.А.Шчорса |
Івянецкі |
Камандзір С.С.Ключнік, камісар І.Б.Леванкоў, |
| Імя М.А.Шчорса |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Уваравіцкі р-ны Гомельскай |
Камандзір А.П.Байкоў, камісар В.В.Юдзін, |
| «Камсамолец» |
Карэліцкі, Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры І.К.Кузняцоў, Р.М.Панявін; камісар А.І.Дзееў; |
| «Кастрычнік» |
Глыбоцкі, Дзісенскі, Міёрскі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай |
Камандзіры Ф.К.Юрчанка, І.І.Юкша (в.а.); камісар Юкша; |
| А.М.Крыўскага |
Полацкі |
Камандзір А.М.Крыўскі, камісар М.І.Панамароў, |
| Лагойская «Бальшавік» люты — 30.6.1944 |
Лагойскі |
Камандзір Л.Л.Марозаў, камісар М.М.Андрэеў, |
| Лельчыцкая |
Лельчыцкі |
Камандзір К.М.Дамбоўскі, камісар Р.Л.Лін, |
| Ленінская |
Васілішкаўскі, Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Мастоўскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры Ф.М.Сінічкін, Б.А.Булат, Г.А.Шубін; камісар Р.В.Макараў; |
| Лепельская імя І.В.Сталіна 1.7.1943—29.6.1944 |
Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай |
Камандзіры У.Е.Лабанок, Дз.Ц.Караленка (загінуў), А.В.Ярмаш; камісары Ярмаш, У.Л.Качан; |
| Лёзненская май 1943—28.6.1944 |
Ільянскі |
Камандзір П.І.Кірылаў; камісары А.Ц.Шчарбакоў, Ц.П.Шакінка, М.В.Комлеў (в.а.), К.М.Кірылаў (загінуў); |
| Лоеўская «За Радзіму» |
Лоеўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай |
Камандзір Р.І.Сінякоў, камісар С.А.Гардзееў, |
| Мазырская імя Аляксандра Неўскага 28.9.1943—8.1.1944 |
Ельскі, Мазырскі, Петрыкаўскі р-ны Палескай |
Камандзір А.Л.Жыльскі; камісары М.К.Ільінкоўскі, М.С.Кірушкін; |
| «Мсцівец» |
Рэчыцкі |
Камандзір І.Р.Баруноў, камісар Ш.А.Ягудкін, |
| «Народныя мсціўцы» імя В.Т.Варанянскага (да 1.6.1943 |
Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай |
Камандзіры В.Т.Варанянскі (загінуў), В.В.Сямёнаў, Г.Ф.Пакроўскі; камісары Л.С.Лапін, М.Х.Краснёнкаў (в.а.), Сямёнаў, Ф.С.Кузняцоў, М.І.Перапечка; |
| М.М.Нікіціна |
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Ушацкі |
Камандзір М.М.Нікіцін, камісар А.М.Гвоздзеў, |
| «Няўлоўныя», спецбрыгада 1.3.1942—12.7.1944 |
Валожынскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Браслаўскі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Маладзечанскі, Міёрскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Дрысенскі, Лепельскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай, Мінскі |
Камандзіры М.С.Пруднікаў, А.Р.Марозаў |
| «Перамога» |
Дзятлаўскі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір П.І.Булак; камісары Р.Г.Іўліеў (загінуў), С.П.Смірноў; |
| Першамайская май 1943—10.7.1944 |
Гарадзішчанскі, Карэліцкі, Мірскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Н.Г.Кавалёў; камісары А.Л.Дзееў, М.І.Ільініч; |
| Пінская |
Жабчыцкі, Іванаўскі, Пінскі р-ны Пінскай |
Камандзір І.Г.Шубітыдзе, камісар А.З.Пратасеня, |
| «Полымя» |
Пухавіцкі |
Камандзір Я.Ф.Філіпскіх, камісар І.П.Шаршнёў, |
| «Разгром» |
Барысаўскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзіры П.Ц.Клявакін, М.Х.Балан; камісары С.І.Лашук, С.А.Собалеў, А.В.Зямскоў, І.В.Лакціёнаў; |
| Расонская імя І.В.Сталіна |
Асвейскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзір Р.А.Ахоцін; камісары В.Я.Лапенка (загінуў), Я.П.Васілевіч; |
| Рэчыцкая імя К.Я.Варашылава |
Рэчыцкі |
Камандзір М.П.Аніпка, камісар В.П.Палавінка |
| «Савецкая Беларусь» | Давыд-Гарадоцкі, Столінскі р-ны Пінскай |
Камандзіры П.П.Тамілаў, І.А.Сматроў; камісар Сматроў; |
| «Савецкая Беларусь» |
Бярозаўскі, Гайнаўскі, Камянецкі, Косаўскі, Поразаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі |
Камандзір М.У.Бабкоў, камісар П.І.Масалоў, |
| Сенненская |
Лепельскі, Сенненскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай |
Камандзір В.С.Лявонаў; камісары П.В.Сырцоў, М.Ц.Любімцаў; нач штаба В.Дз.Сыценка, І.К.Пашчанка, Я.З.Шарахоўскі |
| «Смерць фашызму» |
Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай |
Камандзір В.Ф.Таруноў, камісар І.П.Дзядзюля, |
| «Спартак» |
Відзскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай |
Камандзір А.М.Панамароў; камісар М.К.Ігнацьеў, |
| «Стары» |
Барысаўскі |
Камандзіры В.С.Пыжыкаў, І.З.Рабышаў (в.а.); камісары Б.Р.Бывалы, Я.Я.Ліхтэр; |
| «У імя Радзімы» |
Бельскі, Бранскі, Лапскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Гайнаўскі |
Камандзір М.Р.Янкоўскі, камісар М.І.Чуркін, |
| «Уперад» |
Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры Б.А.Булат, Ф.Г.Камароў (в.а.); камісар М.В.Пронькін; |
| «Уперад», спецбрыгада 21.4.1942—1.10.1943 |
Добрушскі, Кармянскі, Рагачоўскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры П.Р.Шамякін, П.Г.Малюгін; камісар Малюгін; |
| Чашніцкая «Дубава» 28.2.1942—28.6.1944 |
Бешанковіцкі, Лепельскі, Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Бягомльскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Ф.Ф.Дуброўскі; камісары У.Е.Лабанок, М.В.Старынскі, С.Я.Барадаўкін; |
| «Чырвоны сцяг» |
Асіповіцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Пухавіцкі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай |
Камандзір І.З.Кузняцоў, камісар В.П. |
| «Чэкіст» май 1942 — |
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай | Камандзір Г.А.Кірпіч; камісары Ф.М.Сядлецкі, Ф.І.Букштынаў; |
| «Штурмавая» |
Заслаўскі, Лагойскі, Мінскі, Радашковіцкі р-ны Мінскай |
Камандзіры Б.М.Лунін, І.Л.Фогель (в.а.), І.А.Гламаздзін (в.а.); камісар І.М.Фёдараў; |
| Назва, дата дзейнасці | Раёны дзейнасці | Кіраўнікі: камандзір, камісар, |
| 1 | 2 | 3 |
| 1-ы |
Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Г.А.Кірпіч, Р.С.Іваноў; камісары П.І.Счаслаўскі (загінуў), М.М.Данілаў; |
| 2-і |
Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Ф.І.Чабыкін, Я.П.Кірылаў; камісары Кірылаў, С.З.Праскурын |
| 2-і Хоцімскі |
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Л.У.Казакоў (загінуў), Б.М.Уткін; камісар А.Г.Макагонаў |
| 3-і |
Чачэрскі |
Камандзір І.В.Кананыхін, камісар Я.І.Мартыненка, |
| 5-ы |
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір А.Ф.Сімдзянкін; камісары І.Я.Кунгурцаў, С.М.Елькановіч (загінуў), Ф.І.Букштынаў, С.А.Крэнеў, С.П.Саўчанка; |
| 8-ы май 1942—29.6.1944 |
Талачынскі |
Камандзіры Дз.А.Кулікаў, І.Г.Ільін, М.А.Сакалоў; камісары К.І.Мацеж, Ц.М.Кавецкі, М.Ф.Навоеў (загінуў), Ф.С.Старавойтаў; |
| 10-ы |
Аршанскі, Лепельскі. Талачынскі р-ны Віцебскай. Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры І.Дз.Буланаў, А.С.Дзянісаў, П.І.Маркаў (загінуў), М.С.Дзякаў, І.М.Крымцаў (загінуў), А.А.Белабрагін; камісары Д.Я.Пракапец, Ф.А.Грышанаў; |
| 11-ы |
Магілёўская і Смаленская |
Камандзір С.Д.Іваноў; камісары І.М.Шалаеў, АЛ.Палякоў; |
| 12-ы |
Магілёўская і Смаленская |
Камандзіры І.А.Макарэнка, М.В.Зайцаў, Я.Л.Дулькін; камісары А.І.Палякоў, В.М.Герасімаў, І.Я.Абаротаў; |
| 13-ы 12.8.1942—29.6.1944 |
Віцебская, Магілёўская, Смаленская |
Камандзіры Дз.К.Рыбакоў, К.І.Новікаў; камісары Новікаў, І.А.Яцына, А.Я.Драздоў, І.М.Рэкрут; |
| 15-ы |
Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір І.Н.Валчкоў, камісар Я.А.Касмачоў, |
| 19-ы |
Быхаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Ц.Я.Сакалоўскі, камісар В.В.Уласаў, |
| 20-ы май 1942—29.6.1944 |
Аршанскі, Лепельскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Б.М.Клюшнікаў (загінуў), С.М.Якімаў; камісары М.І.Масюраў (загінуў), Ф.Ц.Сіялка, Г.І.Ігнаценка; |
| 24-ы май 1942—29.6.1944 |
Талачынскі |
Камандзіры Г.С.Міснік, В.У.Кадышаў, П.В.Зямкоў; камісары Ф.С.Старавойтаў, М.С.Садоф’еў (загінуў), М.К.Сушкоў, Ц.М.Лупека, І.А.Прыстромаў, К.Ф.Канавалаў; |
| 25-ы |
Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры А.І.Сафронаў, У.Г.Семянішын; камісары А.М.Латышаў, В.П.Корабаў, П.М.Сідарэнка; |
| 25-ы |
Шклоўскі |
Камандзір І.А.Якушка; камісары М.Ф.Левін, М П.Пічугін; |
| 28-ы |
Талачынскі |
Камандзіры А.А.Цярноўскі, І.П.Аляксандраў (загінуў), А.А.Інякін, камісары Ф.С.Старавойтаў, Дз.А.Кулікаў; |
| 30-ы май 1942—29.6.1944 |
Талачынскі |
Камандзіры М.У.Дудкевіч, А.І.Машчыцкі; камісары М.К.Сушкоў, А.А.Гурскі; |
| 31-ы |
Талачынскі |
Камандзір Г.А.Назараў; камісар І.Ц.Маляўка; |
| 35-ы |
Бялыніцкі, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Г.Р.Ленчыкаў, камісар І.І.Лагімахаў |
| 41-ы |
Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры С.М.Карзюкоў, В.Н.Калпаносаў (в.а); камісары А.І.Ушаў, М.Ц.Кузняцоў, П.М.Марчанка; |
| 42-і |
Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры М.М.Нікіцін, Г.А. |
| 43-і |
Прапойскі |
Камандзіры М.П.Хаблоў, М.В.Навуменка; камісар С.Ф.Саўчанка: |
| 44-ы |
Касцюковіцкі |
Камандзір В.І.Сырамятнікаў; камісар М.Р.Папоў; |
| 45-ы «За Радзіму» |
Клімавіцкі, Краснапольскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір У.І.Маркаў; камісары І.С.Салдаценка, Ф.Ф.Сігаеў; |
| 47-ы «Перамога» |
Чачэрскі |
Камандзіры М.Ц.Перапечкін, Ф.П.Ліпкін, камісары В.К.Арлоўскі, Х.Калімулін; |
| 48-ы Крычаўскі |
Быхаўскі, Крычаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір А.Л.Гаўрыленка, камісар С.С.Давыдзенка, |
| 48-ы Прапойскі май — 7.12.1943 |
Журавіцкі |
Камандзір В.Л.Шырко, |
| 60-ы імя Ф.М.Сядлецкага |
Талачынскі |
Камандзіры Ф.М.Сядлецкі (загінуў), С.А.Крэнеў; камісар П.І.Букштынаў; |
| 61-ы 22.5.1942 — |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Р.К.Паўлаў; камісары Ф.Ц.Кальчук, А.А.Хачатран, П.Я.Гаро; |
| 64-ы |
Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Смалявіцкі |
Камандзір М.А.Радзін, камісар Баранаў, |
| 85-ы 30.6. — |
Бярэзінскі, Мсціслаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Заслаўскі |
Камандзір Б.Малышаў, |
| 100-ы |
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Ф.С.Міхайлаў, А.В.Казлоўскі (в.а.); камісары І.І.Дамброўскі, А.І.Бычкоў; |
| 106-ы май 1943—9.7.1944 |
Навагрудскі |
|
| 108-ы імя Р.І.Катоўскага |
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі р-ны Гомельскай |
Камандзір М.А.Трусноў; камісары С.П.Каспрук, Ф.В.Сполахаў; |
| 110-ы |
Клімавіцкі |
Камандзір В.А.Хлебцаў |
| 112-ы Горацкі |
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір В.Д.Шароў; камісары У.З.Бурлаеў, П.С.Равякаў (загінуў); |
| 113-ы май — 31.10.1942 |
Быценскі |
Камандзіры І.Кулікоў (загінуў), А.Шмакаў, І.С.Качамараў; камісары Шмакаў, Ф.Ф.Светкін |
| 113-ы |
Быценскі |
Камандзір М.Р.Арцёменка, камісары Г.І.Качарын, |
| 113-ы |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір К.М.Белавусаў; камісары З.П.Гапонаў, К.Ф.Канавалаў; |
| 115-ы |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры А.П.Доўгі, І.Ф.Рудаў, І.Я.Вайтусёнак; камісары П.М.Вікторчык, А.Я.Шчыслёнак; |
| 120-ы Бялыніцкі |
Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Г.М.Архіпец, К.А.Баранаў; камісары І.П.Сакалоўскі, М.М.Барысёнак; |
| 124-ы Касцюковіцкі |
Касцюковіцкі |
Камандзір М.А.Нарчук; камісары С.П.Казлоў (загінуў), П.Я.Чарнагузаў; |
| 130-ы «Помста» |
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры В.В.Беражной, В.В.Лазараў; камісары С.Ц.Крыварот, М.С.Фралоў, П.А.Рыняк; |
| 200-ы |
Ганцавіцкі, Лунінецкі, Целяханскі р-ны Пінскай |
Камандзір В.П.Дрожнікаў, камісар П.Я.Гаро, |
| 210-ы імя І.В.Сталіна 29.3.1942—2.7.1944 |
Асіповіцкі |
Камандзіры М.П. |
| 211-ы імя К.К.Ракасоўскага |
Асіповіцкі |
Камандзіры Р.Н.Баразна, Р.Я.Чарапко (в.а); камісары Чарапко, А.В.Шыянок; |
| 212-ы імя С.С.Сумчанкі |
Асіповіцкі |
Камандзіры В.М.Семкін, І.Б.Гнядзько, П.А.Маркоўскі; камісар Р.Ф.Сатоўскі; |
| 213-ы «За Савецкую Беларусь» |
Асіповіцкі |
Камандзіры У.М.Волкаў, Ф.К.Шычко; камісары Ф.У.Карунчыкаў, Э.Ф.Паўлюць; |
| 214-ы імя М.І.Калініна |
Асіповіцкі |
Камандзір Дз.А.Падгайны; камісар М.С.Пінчук; |
| 215-ы імя У.І.Леніна |
Асіповіцкі |
Камандзір Р.В.Пыжоў, камісар М.В.Баранаў, |
| 216-ы імя П.К.Панамарэнкі |
Асіповіцкі |
Камандзір М.Ц.Свердлікаў; камісары С.М.Альхавец, Ф.М.Дубінчык; |
| 225-ы 4.7.1943—24.2.1944 |
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір М.Г.Кісялёў, камісар М.Р.Ермаліцкі, |
| 252-і |
Рагачоўскі |
Камандзір І.М.Парываеў; камісары І.Ц.Зуевіч, П.М.Рэйдзер, А.К.Іванюк; |
| 257-ы люты 1943—27.6.1944 |
Рагачоўскі |
Камандзіры А.С.Язерскі, Я.А.Сяськоў; камісары В.У.Паўлаў, М.Ф.Кавалёў; |
| 258-ы |
Рагачоўскі |
Камандзіры У.М.Кароткі, А.Я.Галашчапаў; камісар А.К.Мальцаў; нач. штаба І.Л.Шыцікаў, М.Ц.Мядзведзеў, П.Дз.Лукашоў |
| 259-ы |
Рагачоўскі |
Камандзіры Ц.Т.Ціхаміраў, М.П.Андрыянаў; камісар Ціхаміраў |
| 278-ы 9.6.1942—28.6.1944 |
Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры М.І.Кніга, В.М.Ананіч; камісары А.М.Латышаў, Я.І.Заяц, А.Ц.Курсакоў; |
| 309-ы імя С.М.Кірава |
Асіповіцкі |
Камандзір М.П.Самсонік, камісар С.П.Багроў, |
| 340-ы |
Бярэзінскі |
Камандзіры С.Ц.Крыварот, М.П.Каржавін; камісар А.Ц.Патупчык; |
| 345-ы май 1942—12.7.1944 |
Бярозаўскі |
Камандзіры С.А.Яроцкі, В.М.Буры; камісары К.А.Баранаў, В.М.Яроцкі; |
| 346-ы |
Бярэзінскі |
Камандзіры С.Ц.Крыварот, М.І.Крукаў; камісар Р.Р.Паддубскі; |
| 347-ы май — 12.7.1944 |
Бярозаўскі |
Камандзір А.Дз.Арбузаў, камісар А.Я.Царычаў, |
| 435-ы |
Рагачоўскі |
Камандзір У.С.Дзянісаў; камісары І.С.Зычкоў, К.Н.Шыбанаў; |
| 538-ы |
Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір В.П.Швяцоў, камісар П.П.Анікін, |
| 540-ы |
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір І.І.Дамброўскі, камісар Дз.І.Бычкоў, |
| 550-ы |
Крынкаўскі |
Камандзір Р.А.Дзякаў; камісары Ц.В.Ясючэня (загінуў), П.А.Сяўко; |
| 620-ы імя В.І.Чапаева |
Клецкі |
Камандзіры В.М.Сырцоў (загінуў), М.С.Міхалап (загінуў), А.А.Хачатран; камісары М.І.Александровіч, М.Ф.Мірановіч (в.а.), Г.А.Храмовіч, П.А.Рыняк, Хачатран, М.Г.Буракоўскі; |
| 720-ы |
Касцюковіцкі, Клічаўскі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, Г.А.Храмовіч, П.У.Жмуроўскі; камісары Храмовіч, М.П.Фёдараў; |
| 721-ы май — 1.10.1943 |
Чэрыкаўскі |
Камандзір А.М.Гарбаты, камісар А.В.Львоў, |
| 760-ы імя М.Беразоўскага люты 1942 — |
Бялыніцкі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзіры М.Беразоўскі (загінуў), Г.М.Колбнеў, Р.І.Перасценка; камісар В.М.Міхайлаў; |
| 820-ы |
Быхаўскі |
Камандзіры І.І.Вараб’ёў, камісар В.Ц.Гадунцаў, |
| 830-ы |
Рагачоўскі |
Камандзір А.Х.Бархозаў, камісар І.Д.Стральцоў, |
| Агітацыйны імя А.М.Горкага |
Вілейская |
Камандзіры У.І.Ціханаў, Ф.Р.Ягадзінскі; камісар А.С.Нікалаеў; |
| «Алеся» |
Клімавіцкі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір А.Л.Кастроўскі (загінуў), камісар І.М.Пяроўскі |
| «Алімп», спецатрад 11.2.1943—13.2.1945 |
Віцебская, Гомельская, Магілёўская |
Камандзір В.А.Карасёў |
| П.А.Алыбіна |
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір П.А.Алыбін; камісар Л.А.Устабашыдзе; |
| Ананава |
Клімавіцкі, Крычаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Ананаў (загінуў), камісар Кузьмін |
| «Анатоля» |
Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір А.Грышын (загінуў) |
| «Артур», спецатрад лета 1943—2.7.1944 |
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры І.Ф.Залатар, Ф.Ф.Азміцель, Б.Л.Галушкін |
| Асташонка |
Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Асташонак, камісар П.Бінуш (загінуў) |
| Багушэўскі |
Багушэўскі |
Камандзіры А.К.Стэльмах, П.С.Гапонцаў; камісар У.Л.Агейчык |
| «Баец» |
Ільянскі |
Камандзір Д.К.Бацяноўскі; камісар В.І.Верабей; |
| «Бальшавік»
|
Хоцімскі |
Камандзіры П.С.Антоненка (загінуў), М.М.Аўчыннікаў; камісары Аўчыннікаў, С.Д.Сянцюраў (загінуў), Дз.І.Іваноў; |
| «Баявы», спецатрад |
Ашмянскі, Докшыцкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры А.С.Гарачаў, В.Л.Няклюдаў |
| «Баявы» імя Дунаева |
Васілішкаўскі, Дзятлаўскі р-ны Баранавіцкай, Скідзельскі |
Камандзіры Б.В.Жаўрыд (загінуў); Я.П.Грыцаневіч; камісар П.А.Жылко; |
| І.Ф.Бяляева |
Багушэўскі |
Камандзір І.Ф.Бяляеў |
| «Валянціна Маёрава» |
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір П.І.Шмонін, камісар Я.Д.Траянаў |
| Васілевіцкі |
Васілевіцкі |
Камандзіры А.А.Казлоў, А.З.Духанін; камісар У.К.Філончык |
| А.Я.Васілеўскага |
Бярэзінскі |
Камандзір А.Я.Васілеўскі (загінуў) |
| «Васільева» |
Бярэзінскі |
Камандзір С.В.Юрын |
| «Вест», спецатрад май 1943—14.7.1944 |
Ваўкавыскі, Гродзенскі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі і |
Камандзіры А.Т.Міронаў, Л.А.Агабекаў |
| Ганцавіцкі |
Ганцавіцкі |
Камандзір Чуміла |
| Гарушкіна |
Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Гарушкін (загінуў) |
| «Гвардыя», спецатрад 15.3—14.7.1944 |
Баранавіцкая, Брэсцкая, Вілейская |
Камандзір У.М.Воранаў |
| Глускі |
Глускі |
Камандзір М.С.Марціновіч, камісар А.М.Канаваленка |
| «Гром», спецатрад 20.5.1943—2.7.1944 |
Мінская |
Камандзір Ф.Ф.Азміцель |
| «Громава» |
Карэліцкі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір У.Угрумаў (загінуў) |
| І.С.Губіна |
Асіповіцкі |
Камандзіры І.С.Губін (загінуў), Ц.Ц.Ульяшоў, А.Р.Волкаў; камісары У.М.Кавалёў (загінуў), І.Н.Кулей, І.М.Жукаў; |
| Давыд-Гарадоцкі |
Тураўскі |
Камандзір М.А.Скорабагацька, камісар М.К.Даўгулевіч |
| «Дапамога», спецатрад 11.6.1943—2.7.1944 |
Барысаўскі, Бягомльскі, Смалявіцкі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Б.Л.Галушкін |
| Я.М.Дзюрбы |
Гарадоцкі, Мехаўскі р-ны Віцебскай |
Камандзір Я.М.Дзюрба, камісар І.В.Пратасаў (загінуў) |
| Добрушскі вясна 1942—1943 |
Добрушскі, Кармянскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай |
Камандзіры М.М.Ігнатовіч, Ф.І.Краўчанка |
| «Другія», спецатрад 30.4.1942 — |
Кармянскі, Рагачоўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бялыніцкі, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай |
Камандзіры П.П.Качуеўскі (загінуў), М.В.Зябніцкі |
| П.А.Дудаля |
Бабруйскі |
Камандзір П.А.Дудаль |
| Ц.Я.Ермаковіча |
Чашніцкі |
Камандзір Ц.Я.Ермаковіч |
| М.І.Жукоўскага |
Чырвонаслабодскі |
Камандзір М.І.Жукоўскі (загінуў) |
| Д.А.Журбы |
Мсціслаўскі |
Камандзір Д.А.Журба, камісар Мяснікоў |
| «За Радзіму» май — 28.7.1944 |
Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір П.І.Бародкін, камісар Дз.М.Маркаў, |
| «За Радзіму» май 1943—31.1.1944 |
Тураўскі |
Камандзір В.І.Прасолаў, камісар П.І.Тарасюк, |
| Іванаўскі |
Іванаўскі |
Камандзір Ражноў, камісар Міроненка |
| Іванова Я.Р.—Нароенкі |
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзір Іваноў, камісар Я.Р.Нароенка |
| Імя Багдана Хмяльніцкага |
Бельскі, Бранскі, Цехановецкі р-ны Беластоцкай |
Камандзір М.У.Пальчэўскі, камісар К.А.Кульціясаў. |
| Імя С.М.Будзённага |
Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры А.Р.Жураўлёў, К.Е.Мерзлякоў; камісары П.Р.Кавалёў, І.Я.Адаменка, П.К.Каламейцаў; |
| Імя С.М.Будзённага |
Слонімскі |
Камандзіры М.М.Ізюмскі, А.Л.Куніцын, А.Ф.Барычаў; камісары І.Е.Сідаровіч, Ф.Л.Крайнік (в.а.), А.Е.Сарнычаў; |
| Імя П.Л.Валькова 3.10.1943—12.7.1944 |
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір М.І.Чацверыкоў, камісар В.П.Асташонак, |
| Імя К.Я.Варашылава май —22.9.1943 |
Камарынскі |
Камандзір С.І.Філіпенка, камісар І.А.Шэйн, |
| Імя К.Я.Варашылава май — |
Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай |
Камандзір І.С.Зайкоў, камісар Х.Муштарыеў |
| Імя К.Я.Варашылава |
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір Б.М.Міхайлоўскі; камісар С.А.Шкаварада; |
| Імя Ф.Э.Дзяржынскага («Хадакі»), спецатрад 31.3.1942—12.7.1944 |
Брэсцкая, Гомельская, Палеская |
Камандзір Я.І.Міркоўскі |
| Імя Ф.Э.Дзяржынскага |
Ломжынскі |
Камандзіры І.А.Шушкоў, Г.С.Міснік; камісар Я.У.Нартыш-Блук; |
| Імя А.А.Жданава |
Нясвіжскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір А.С.Самойленка, камісар Ф.А.Усошын (загінуў), |
| Імя Г.К.Жукава |
Аўгустоўскі |
Камандзіры С.І.Талмачоў, П.Я.Пясоцкі; камісар М.З.Рагазінскі; нач штаба І.М.Когут |
| Імя М.І.Калініна |
Дзяржынскі, Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай |
Камандзіры Л.І.Сарока, А.М.Алейнік; камісар П.А.Сачок; |
| Імя М.І.Калініна |
Казлоўшчынскі, Мастоўскі р-ны Баранавіцкай, Ваўкавыскі |
Камандзір Л.І.Сарока (загінуў), камісар А.Д.Ламаноўскі, |
| Імя М.І.Калініна |
Слонімскі |
Камандзіры С.І.Сцяпанаў, С.Ф.Крыжаноўскі; камісары Р.С.Лук’янаў, І.Е.Сідаровіч, Е.Л.Петухоў; |
| Імя М.І.Калініна |
Смалявіцкі |
Камандзір І.В.Луферчык; камісар М.Р.Карпіновіч; |
| Імя М.І.Калініна май —7.7.1944 |
Навагрудскі |
Камісар І.В.Шаметавец, |
| Імя Р.І.Катоўскага (1-га складу) |
Антопальскі, Бярозаўскі, Дзівінскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры Ф.К.Ляпічаў, А.В.Ляшчоў; камісары Ляшчоў, А.І.Марозаў; |
| Імя Р.І.Катоўскага (2-га складу) май — |
Антопальскі, Дзівінскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай |
Камандзір І.І.Пазнякоў, камісар К.М.Касымаў, |
| Імя Р.І.Катоўскага |
Брагінскі, Камарынскі, Хойніцкі р-ны Палескай |
Камандзіры С.І.Філіпенка, А.Я.Міхневіч; камісары Ф.І.Філіпенка (загінуў), П.Р.Зяновіч; |
| Імя Р.І.Катоўскага зіма 1941 — |
Жлобінскі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі |
Камандзір Каленчанка; |
| Імя Р.І.Катоўскага |
Ільянскі, Маладзечанскі р-ны Вілейскай |
Камандзір М.С.Рудэнка; камісар Ю.А.Дзамашвілі; |
| Імя С.М.Кірава |
Антопальскі |
Камандзіры П.Н.Паплаўскі (загінуў), С.Ц.Шыш; камісар Р.Я.Рэва; |
| Імя С.М.Кірава |
Лунінецкі |
Камандзір А.П.Савіцкі, камісар Ф.І.Лісовіч, |
| Імя С.М.Кірава |
Клецкі, Ляхавіцкі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір М.І.Сабаеў, |
| Імя С.М.Кірава май — 23.11.1943 |
Рэчыцкі |
Камандзір В.Я.Шытман; камісары В.М.Палянічка, Ф.Дз.Трыфанаў; |
| Імя М.І.Кутузава |
Івянецкі, Любчанскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзіры Р.П.Журэнка, І.Дз.Сёмін; камісар П.Ф.Харытонаў; |
| Імя М.І.Кутузава |
Высокаўскі, Кляшчэльскі, Косаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір В.Р.Машын, камісар Т.А.Шунько, |
| Імя П.К.Панамарэнкі |
Глыбоцкі, Дунілавіцкі р-ны Вілейскай |
Камандзіры М.І.Гачакоў, К.І.Мішын; камісар А.М.Мерсон; |
| Імя І.В.Сталіна |
Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай |
Камандзір Ф.П.Гарланаў, камісар П.І.Масалоў, |
| Імя І.В.Сталіна |
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай |
Камандзір У.П.Адамовіч, камісар С.К.Доўнар, |
| Імя І.В.Сталіна |
Браслаўскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай |
Камандзір Г.С.Громаў (загінуў); камісары І.М.Драздоў (загінуў), Г.М.Папоў; |
| Імя А.В.Суворава |
Барысаўскі |
Камандзіры П.Р.Півавараў, А.М.Аліеў; камісар П.У.Лаўрыновіч; |
| Імя А.В.Суворава |
Хойніцкі |
Камандзір К.Т.Сацура, камісар М.Ф.Снягір, |
| Імя Э.Тэльмана |
Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір М.І.Каваленка |
| Імя Э.Тэльмана |
Бельскі |
Камандзіры В.Т.Канцандалаў (загінуў), І.І.Крылоў (загінуў), В.Кулікоў (загінуў) |
| Імя В.І.Чапаева |
Быценскі |
Камандзір М.С.Фядотаў, камісар Я.Ф.Гусеў, |
| Імя В.І.Чапаева |
Хойніцкі |
Камандзіры В.Р.Карась (загінуў), М.А.Жукаў; камісар Ф.Р.Рудчанка; |
| Імя В.П.Чкалава |
Расонскі |
Камандзір С.Дз.Пенкін, камісар В.А.Паўтаў, |
| Імя І.І.Чуклая |
Ленінскі |
Камандзір П.Р.Катовіч; камісар І.У.Доваль; |
| Імя М.А.Шчорса май 1942—27.4.1944 |
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Дзівінскі, Косаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Старадарожскі |
Камандзіры П.В.Пранягін, М.П.Канавалаў, В.Ф.Гужэўскі; камісары Р.А.Дудко, П.Р.Кавалёў, А.С.Авецісян (в.а.), С.С.Жарыкаў, С.Я.Ягораў, Р.Я.Рэва, В.А.Несцярэнка; |
| П.Е.Казанакава май — 30.9.1942 |
Дрыбінскі, Мсціслаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір П.Е.Казанакаў, камісар М.Л.Язычэнка, |
| С.І.Казлова |
Гайнаўскі, Кляшчэльскі, Шарашоўскі р-ны Брэсцкай |
Камандзір С.І.Казлоў |
| Калінкавіцкі |
Калінкавіцкі |
Камандзіры І.С.Баброў (загінуў), Вергіенка; камісар Б.С.Катцэн |
| М.П.Канстанцінава |
Грэскі, Любанскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі р-ны Палескай |
Камандзіры М.М.Лібянкоў, М.П.Канстанцінаў, П.М.Канавалаў, Д.А.Скляр; камісар У.І.Заяц |
| І.П.Каротчыкава |
Буда-Кашалёўскі |
Камандзір І.П.Каротчыкаў, |
| Качышчанскі |
Ельскі |
Камандзір Ф.М.Руцкі, камісар А.С.Мішчанка |
| Кірылы Іванавіча май 1942 |
Гайнаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай |
|
| М.Дз.Кохава |
Дрыбінскі |
Камандзір М.Дз.Кохаў |
| І.М.Кузіна |
Бягомльскі |
Камандзір І.М.Кузін |
| Лельчыцкі |
Лельчыцкі |
Камандзір П.Ц.Лішафаеў; камісар Я.Ш.Эрлах |
| Лунінецкі |
Старобінскі |
Камандзір У.І.Анісімаў (загінуў) |
| Мазырскі |
Мазырскі |
Камандзір М.І.Макаранка, камісар П.І.Счаслаўскі |
| «Макара» |
Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір |
| Махнавіцкі |
Ельскі |
Камандзір Я.Ф.Ганчарэнка, камісар Я.Д.Перлаў |
| «Меч» |
Віцебская |
Камандзір К.А.Сінякоў, камісар Е.Я.Стрыжакоў, |
| «Мсцівец» |
Маладзечанскі |
Камандзіры К.В.Сідзякін, М.М.Дзягілеў; камісары Дзягілеў, М.С.Абрамаў; |
| «Мясцовыя», спецатрад 20.3.1942—2.7.1944 |
Бярэзінскі |
Камандзір С.А.Ваўпшасаў |
| «Наватары», спецатрад 12.9.1943—12.7.1944 |
Баранавіцкая, Гродзенская |
Камандзір У.М.Літвінскі |
| Нараўлянскі |
Нараўлянскі |
Камандзір Іўчанка, камісар Г.Р.Чарняўскі |
| «Паддубнага» |
Поразаўскі |
Камандзір В.В.Янушка |
| В.Папова восень 1941—15.4.1942 |
Барысаўскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір В.Папоў |
| Парыцкі імя С.М.Кірава |
Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай |
Камандзір М.М.Какоўка, камісар К.А.Дудко, |
| «Першыя», спецатрад 26.9.1941—6.9.1942 |
Гарадоцкі |
Камандзіры Х.Д.Кусаў (загінуў), Я.І.Шпілявы |
| Петрыкаўскі |
Петрыкаўскі |
Камандзір В.І.Гардзіенка, камісар С.І.Сакалоўскі, |
| А.С.Пятрова |
Лёзненскі, Суражскі р-ны Віцебскай |
Камандзір А.С.Пятроў, камісар М.П.Сенакосаў (загінуў), |
| А.Ф.Сарафанава |
Акцябрскі, Васілевіцкі, Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай |
Камандзіры А.Ф.Сарафанаў, Дз.Я.Карнілаў (в.а.), В.М.Васільеў; камісары А.І.Рудэнка, К.У.Шарыкалаў; |
| А. Свентаржыцкага |
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Радашковіцкі |
Камандзір А.Свентаржыцкі |
| Свяцілавіцкі люты — |
Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай |
Камандзір І.М.Філіпаў, камісар В.А.Абушэнка, |
| Дз.І.Семянцова май — |
Карэліцкі, Мірскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай |
Камандзір Дз.І.Семянцоў (загінуў) |
| Скараднянскі |
Ельскі |
Камандзір П.М.Рагозенка (загінуў), камісар В.М.Цык |
| «Слаўны», спецатрад 12.2.1942—7.7.1944 |
Баранавіцкая, Гомельская, Магілёўская, Мінская |
Камандзіры А.П.Шастакоў (загінуў), К.А.Мадэй |
| Слуцкі |
Капыльскі, Слуцкі р-ны Мінскай |
Камандзір Ф.А.Пашун |
| «Сокалы», спецатрад 26.10.1942—5.7.1944 |
Быценскі, Клецкі, Ляхавіцкі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі р-ны Пінскай |
Камандзіры К.П.Арлоўскі, С.А Нікольскі |
| «Старшыны» |
Сямяціцкі |
|
| І.А.Стафаненкі май — |
Кармянскі |
Камандзір І.А.Стафаненка, камісар Г.П.Баснін |
| Столінскі |
Тураўскі |
Камандзіры В.Е.Ключанкоў (загінуў), І.Л.Масленікаў (загінуў) |
| С.Р.Суслава |
Свірскі |
Камандзіры П.Р.Півавараў, У.П.Каўцюх, С.Р.Суслаў; камісары І.П.Кліманскі, Ф.І.Ларыёнаў, Д.І.Мартыненка; |
| «Сцяг» май — 10.7.1944 |
Бярозаўскі, Гайнаўскі р-ны Брэсцкай |
Камандзіры А.Ф.Петракоў, В.Л.Ларыёнаў (в.а.); камісары А.У.Шаўлякоў, |
| «Сямёнава», спецатрад 21.7.1943—30.6.1944 |
Асіповіцкі, Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай, Глускі, Парыцкі р-ны Палескай |
Камандзір Х.С.Прыбыль |
| І.П.Топкіна |
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі |
Камандзіры І.П.Топкін, В.В.Алісейчык; камісары Алісейчык, В.А.Цвяткоў |
| «Трэція» (у 24.4.1942—2.7.1944 |
Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Віцебскі, Дубровенскі, Расонскі, Сенненскі, Сіроцінскі, Талачынскі р-ны Віцебскай |
Камандзіры А.А.Плотнікаў, М.Г.Братушэнка, А.С.Бычак (загінуў), П.С.Савуляк |
| Тураўскі |
Тураўскі |
Камандзір М.І.Голікаў; камісары В.П.Савін, М.М.Бяляўскі |
| Хойніцкі |
Хойніцкі |
Камандзір І.М.Цейкін, камісар П.П.Домнікаў (загінуў) |
| «Храбрацы», спецатрад 1.7.1942—12.7.1944 |
Косаўскі |
Камандзір А.М.Рабцэвіч |
| Целяханскі |
Целяханскі |
Камандзір У.І.Квінто (загінуў) |
| «Чапай» май—29.9.1942 |
Клімавіцкі, Крычаўскі, Мсціслаўскі, Чавускі р-ны Магілёўскай |
Камандзір У.Р.Залатарэнка; камісары В.П.Катаеў, К.А.Рэуцкі; |
| «Чэкіст» |
Высокаўскі, Кляшчэльскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай |
Камандзір Р.С.Каравай, камісар І.А.Палякоў (загінуў), |
| Чэрыкаўскі |
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай |
Камандзір Г.А.Храмовіч |
| Штабны |
Акцябрскі, Капаткевіцкі р-ны Палескай |
Камандзір Р.І.Бар’яш; камісары М.І.Лапо, Ф.І.Самбук, І.С.Сабецкі; |
| В.В.Шчарбіны |
Валожынскі |
Камандзіры В.В.Шчарбіна (загінуў), Д.І.Кеймах (загінуў), М.П.Фёдараў (загінуў) |
| І.А.Яраша |
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай |
Камандзір І.А.Яраш (загінуў) |
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ЗАСЛУ́ЖАНЫ БУДАЎНІ́К РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,
ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. работнікам будаўніцтва і будаўнічай індустрыі, якія працуюць у будаўнічых,
Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь
1960. У.Ц.Атрошчанка, Е.С.Галаўнёва, С.А.Грыгор’еў, В.Ф.Дзем’янюк, А.А.Дзігілевіч, І.А.Доўнар, А.А.Жалняровіч, Р.С.Забалееў-Ізотаў, Я.Ф.Казлоўская, З.А.Караткевіч, І.К.Колычаў, А.С.Лапуноў, М.Х.Ломскі, У.П.Маскалёў, В.І.Свецікаў, В.А.Слепухоў, П.М.Сцяблюк, Ц.К.Фандо, Я.Ф.Філічонак, П.Г.Фядоценка, І.Э.Шаблоўскі, В.Ш.Шайхлісманаў, С.І.Ярашэвіч.
1961. А.В.Астроўскі, У.М.Вараксін, В.К.Гаравой, А.М.Громаў, М.К.Гуд, І.К.Дуброўскі, Г.У.Заборскі, А.Ц.Маграшоў, В.Дз.Макавец, Т.М.Макараў, Л.А.Новікава, І.А.Паддубіцкі, М.І.Паўлаў, М.М.Сівухін, М.П.Тарасенка, І.Дз.Шлапакоў.
1962. Р.А.Абразцова, А.С.Абухоўскі, Я.І.Анісімаў, Ф.Ф.Арцёменка, С.С.Атаеў, П.Л.Бабак, А.Г.Базаеў, С.С.Батурын, М.Н.Богуш, К.А.Бондараў, Л.С.Булах, М.Л.Вараб’ёў, І.П.Ведзмедзь, А.П.Воінаў, М.С.Галуза, Г.М.Глезер, І.І.Грыгаровіч, Л.А.Жук, І.М.Жыжаль, У.В.Казюля, А.Н.
1963. А.В.Анцімонаў, М.Ц.Архіпец, Л.М.Ашмян, В.С.Бабкоў, Ф.Ц.Бажок, А.У.Байцова, І.С.Бахір, Я.Е.Гайко, Я.П.Гоцін, А.П.Гушча, К.У.Джыгера, Г.Я.Жолудзеў, В.П.Зенін, А.С.Крэмень, А.В.Круль, М.С.Кускоў, В.С.Левін, М.Ф.Майдановіч, Л.П.Мацкевіч, М.М.Машкін, У.М.Мудры, С.І.Мядзведскі, В.Ф.Наймушын, П.М.Новікаў, Я.Ф.Паўленка, А.Ш.Плоткін, Я.А.Раговін, М.З.Санкін, Г.І.Татурын, А.Б.Уласевіч, К.Дз.Цвярдоў, І.М.Чарненка.
1964. І.А.Віленскі, М.Дз.Галубенкаў, М.В.Кавалёў, І.І.Корсакаў, В.С.Крывіцкі, Р.І.Мілановіч, А.В.Пруднікаў, У.М.Рубанік, В.Ф.Хлімянцоў, Л.С.Храмцоў.
1965. А.Б.Бандарэнка, П.І.Бязручкін, А.К.Ворса, І.М.Вятрук, І.Ц.Гапеенка, М.Я.Глушанкоў, М.К.Дзямешка, Ф.І.Дудараў, У.М.Жур, А.І.Кавалеўскі, М.У.Конік, Ф.Я.Крот, Ц.М.Кушнераў, В.С.Ларын, Р.І.Лебедзеў, У.Я.Ліцкевіч, П.С.Лукашук, А.Дз.Майсяевіч, М.Я.Мананкоў, Б.М.Марагоўскі, В.Г.Маршалаў, М.С.Медзвядзенка, Г.К.Мітраховіч, Дз.Ф.Міхайленка, П.М.Наваржэўскі, П.Ф.Пацей, А.А.Пількевіч, С.М.Раўкоў, Я.Ф.Савіцкі, І.С.Салей, С.І.Серафімовіч, І.Х.Сіманоўскі, М.В.Скрабкоў, Л.С.Собаль, А.П.Старавойтаў, І.І.Сямак, К.М.Тандзітнікаў, М.Г.Ушкевіч, П.І.Чарнавусаў, В.П.Чарнышоў, М.І.Шалдыга, Б.А.Шаршнёў, Г.П.Шмігельскі, М.І.Шымель, І.П.Янкоўскі, М.П.Ярашэвіч.
1966. В.Е.Алексяюк, К.А.Бародзіч, І.М.Бірыла, К.І.Вагін, Л.Я.Васілеўскі, Г.А.Вялічка, А.М.Гершаў, Г.С.Дашын, В.Р.Жылін, А.С.Зуб, С.Ф.Кажамякін, М.П.Кажан, П.І.Клімук, І.К.Лазарэнка, А.К.Лісоўскі, К.С.Мілашэўскі, А.Ф.Мітраховіч, Д.П.Надгачаеў, Р.Я.Паламарчук, Л.В.Парыйскі, Я.П.Ракомса, С.А.Сапун, П.Ф.Філіпаў, У.А.Хадорык, Ф.І.Цімафееў, С.Я.Цярохін, Л.К.Цяцерын, А.С.Чмыр, І.М.Шараеў, І.К.Юркоў.
1967. І.С.Вараб’ёў, М.П.Варэнцаў, Я.І.Дрозд, А.А.Кавалевіч, М.М.Кавалевіч, Е.А.Каўгарэна, Ц.І.Кузьмін, А.Дз.Лакіда, М.В.Леаненка, Ф.Ф.Леановіч, С.І.Шульга.
1968. П.Р.Аўсянікаў, М.І.Бадзько, Г.С.Бандарэнка, К.В.Варон ша, А.К.Васілеўскі, Л.Г.Гаўрылаў, Р.Я.Герцовіч, В.П.Глявіцкі, А.А.Грабеннікаў, М.А.Грыгарук, П.Р.Дадонаў, М.Г.Дзівакоў, А.Я.Каржуеў, М.К.Кесель, Ф.В.Магіленка, К.Я.Масько, М.І.Мацэль, М.М.Мядзведскі, І.Б.Палінскі, М.І.Пісарчык, С.Ф.Пятроў, В.Дз.Сабалеўскі, І.М.Сак, А.З.Сацікаў, А.І.Хамянкоў, К.С.Цывінскі, Ф.М.Шакай, Ф.І.Шчасны, Ф.І.Юшкевіч, В.Н.Ярковіч.
1969. Дз.Д.Атрашкевіч, Ю.К.Гарашчук, Г.М.Губчык, М.М.Епіфанаў, М.І.Касценіч, С.Ц.Кірыльчук, М.І.Кудзелін, А.В.Кулікоўскі, Б.С.Курлена, І.В.Кушнераў, Ф.С.Маскоў, В.М.Няхаеў, П.Р.Паўлоўскі, А.М.Печкуроў, Дз.Дз.Прашчаеў, У.М.Рыжыкаў, С.П.Самуха, М.П.Сінцова, М.М.Унукоўскі, І.І.Ціханаў, А.А.Чыжык, С.М.Шахно, К.С.Якімовіч.
1970. П.Н.Антоненка, М.І.Бандзюк, С.С.Бычкоўскі, І.І.Валадашчык, А.Ф.Гаўрысёў, М.І.Герасімчук, Д.Ц.Гузман, Ю.Р.Іваноў, С.М.Ізотаў, І.П.Кавалёў, С.В.Казакоў, Л.В.Казлоў, В.І.Кандраценка, М.Л.Каралюк, Р.В.Куляеў, Л.І.Кунічкіна, М.Р.Лукашэнка, Р.І.Ляшэнка, К.П.Малькевіч, С.І.Маршчэнка, М.М.Маталыцкі, М.Ф.Мацюк, А.І.Наканечны, Р.Л.Пабядзінскі, У.В.Пакацілаў, В.І.Пацюк, П.Я.Пісарчык, М.А.Пісарык, Ф.П.Пыжык, А.А.Раманоўскі, А.А.Рамашэўскі, Д.Я.Родаў, М.Ц.Свінко, Р.С.Сілівончык, М.В.Сярмяжка, А.А.Ларасаў, А.А.Фурсевіч, Л.У.Чарапко, М.А.Шлойда, М.С.Шумакоў.
1971. І.А.Багданаў, Р.І.Бандарэнка, М.А.Баранаў, Л.В.Голубева, А.К.Іваноў, Ф.І.Кажарскі, І.І.Казлоўскі, С.І.Казлюк, Б.М.Кіціс, Р.Дз.Купрыенка, Ф.А.Лапуноў, М.А.Літоўчанка, В.І.Луцык, М.Н.Маліноўскі, А.Н.Мінаеў, У.У.Мінкевіч, К.К.Петрушкевіч, М.І.Пунько, Г.М.Рагачова, І.В.Сабалеўскі, П.М.Сідараў, А.І.Сініцын, М.К.Смоліч, А.Л.Трубяцкой, А.А.Трухан, М.А.Федарчук, А.І.Цыганок, М.І.Яскевіч.
1972. Ф.А.Андросік, М.Д.Бараболкін, П.Л.Бароўскі, В.І.Барысенка, Б.А.Бразінскі, Я.І.Грыняк, М.М.Грышкавец, А.С.Карамышаў, В.С.Карэўка, А.К.Клявін, В.І.Кувашоў, У.І.Курашоў, П.І.Лаўрэнка, У.А.Малашэвіч, У.Ф.Маціеўскі, Л.У.Парахонька, І.М.Пацярайчанка, У.Д.Рабянок, В.А.Руды, А.Я.Фамін, В.М.Чаркін, С.В.Шапавалаў, Р.Ф.Шукаў, Я.С.Юшкоўская, С.А.Язэпчык.
1973. А.С.Арцюх, В.В.Дзеўнер, А.П.Забела, А.С.Закоршмены, П.П.Красько, М.В.Крутаў, Г.Н.Кудрашоў, С.С.Макавецкі, Г.П.Навасельскі, В.П.Русак, М.М.Рыгачэвіч, М.А.Сілін, П.М.Сябекін, В.А.Хворык, А.М.Чыгрэцкі.
1974. Я.В.Барысевіч, М.У.Бегуноў, М.М.Белка, С.Л.Воўк, У.І.Гарлачоў, С.П.Жалябітка, Т.Ф.Жаркоў, Р.А.Захараў, Л.С.Зубарава, М.М.Купа, Г.І.Ліёпа, Л.Р.Міхайлоўскі, М.В.Русецкі, С.П.Саўчук, І.З.Смалякоў, І.М.Удовін, І.Т.Хачатранц, З.П.Шпарчэева.
1975. А.П.Арцем’еў, Б.С.Бальцэвіч, М.Ф.Барадулька, І.Ц.Бялоў, К.А.Валенцік, К.А.Вяранчык, А.І.Вярстак, У.Е.Гарбацкі, Г.С.Друкараў, І.М.Еўдамашчанка, Г.П.Карлаў, І.Я.Качанаў, А.М.Крапіўка, Р.Р.Кучук, М.А.Мяжэвіч, М.П.Муранаў, П.І.Панамарэнка, У.В.Пішчыкаў, І.С.Рабочы, І.І.Раманееў, І.К.Рубахаў, В.Ц.Саяпін, І.П.Севасцьянаў, Б.А.Халадцоў, А.Ф.Шалудзько, А.С.Шчарбінін, В.А.Шыманскі, А.М.Яўціхіеў.
1976. А.І.Акатаў, А.М.Аксёнаў, У.Ц.Алізарэвіч, П.С.Амоненка, У.А.Андросік, К.Дз.Багданаў, С.Ц.Баярчук, Н.С.Бельчанка, П.П.Бондараў, А.А.Боршч, П.А.Брэль, Р.С.Бут-Гусаім, М.А.Гарбузаў, В.Ф.Вішнеўскі, І.А.Гапонаў, У.Ц.Гніза, Л.М.Голубева, У.С.Дзятлаў, А.Ц.Драмянкоў, В.В.Дрэнь, С.М.Жалубоўскі, А.С.Зданевіч, М.Л.Зеліхоўскі, У.І.Касоўцаў, А.Т.Касцюкоў, В.Ф.Касько, М.І.Кісялёў, Я.С.Костусеў, А.І.Краўчанка, І.А.Мейлах, Б.М.Мілер, І.М.Наваселецкі, Ф.А.Назарчук, М.М.Несцераў, І.Р.Пісарук, У.А.Рагачоў, А.У.Сарокін, І.Д.Страліцкі, А.М.Туз, Я.А.Шушкевіч, Я.К.Шэрыкаў.
1977. М.М.Грышчэня, Р.М.Дарашэнка, А.Н.Каўрэй, А.А.Корзун, М.Ф.Лунін, М.У.Насулька, П.Л.Пастушэнка, Л.У.Лабалевіч, М.К.Тышкевіч, Б.Р.Ханін, М.Р.Чумакоў, У.І.Шылаў.
1978. В.І.Альхоўскі, П.В.Баравікоў, А.В.Богуш, В.М.Куракевіч, А.А.Луцык, Дз.Ф.Махавікоў, Р.Ф.Сялевіч, У.К.Шульга, К.С.Шулянчык, П.М.Шыпаў.
1979. І.А.Антановіч. Э.В.Аўчыннікаў, А.І.Барташ, І.М.Бутрымовіч, А.А.Дунаеў, М.Н.Зельдас, Л.Б.Любезны, І.І.Ляўко, М.М.Мартынаў, Я.І.Маўчан, І.А.Салодкі, І.П.Чорствы.
1980. М.А.Арэф’еў, М.К.Балыкін, У.І.Бобр, М.М.Верамеюк, М.С.Гапееў, Дз.І.Гвоздзеў, Я.М.Гопша, А.Ц.Доўгі, І.І.Дубовік, І.А.Кенік, А.Т.Кічкайла, А.Т.Кобля, В.А.Крамар, М.М.Лавянецкі, І.Р.Ладуцька, К.А.Лапец, М.М.Лапко, Ф.Р.Літвіновіч, Г.А.Мадалінскі, В.І.Макараў, Я.А.Мартыненкаў, Р.М.Махліс, В.В.Пыжык, К.П.Пятрыніч, ф.Ф.Раманчук, Ю.А.Сабалеўскі, М.Ц.Салдаткін, А.К.Самаросенка, М.П.Сачок, М.П.Свірыдовіч, П.В.Селівонік, Я.Г.Селівончык, А.А.Сідарук, А.Г.Танаян, Ф.Я.Таўкачоў, В.І.Трубянок, І.У.Філоненка, У.І.Харужы, А.М.Целеш, З.М.Шалыга, І.Р.Шкрабнёў.
1981. М.П.Аляксюк, У.І.Газдзецкі, Л.Ц.Кацько, А.І.Малыха, М.М.Малярэвіч, М.Я.Талсташэеў, М.С.Трусевіч, Г.В.Юшкевіч, М.Я.Юшкевіч, М.Я.Ярошкін.
1982. Р.М.Баглай, У.М.Гаўрылаў, І.І.Дзянішчык, В.І.Жалудко, Л.І.Максімовіч, З.Я.Паланецкі, М.Ф.Сайкоўскі, Г.Т.Сіўцоў, І.А.Тарасавец, А.В.Тарасевіч, А.Р.Цыбуля, В.М.Шантаровіч, П.У.Якубчык.
1983. Я.П.Стойка.
1984. М.Д.Белы, А.З.Бялевіч, В.М.Веліканаў, А.П.Дзямчук, Д.Д.Дук, А.С.Емяльянаў, М.М.Кандакоў, М.Я.Краснарадцаў, І.І.Лазараў, Ю.А.Пуплікаў, А.І.Смольскі, М.І.Тарун.
1985. Я.Р.Брычкоўскі, В.І.Бялоў, А.Г.Ваўранюк, В.М.Ветраў, Я.Ф.Вінакураў, Дз.П.Дземчанка, В.С.Зданевіч, І.П.Капітула, А.А.Каспяровіч, М.І.Папоў, П.П.Пракаповіч, Ф.М.Русак, М.С.Такоеў, Я.А.Траян, А.Дз.Фядотаў, А.В.Цадзілка, П.М.Ціханкоў.
1986. У.В.Аляшкевіч, Я.С.Бельская, Г.К.Варакса, В.І.Кажураў.
1987. І.З.Башмакоў, В.С.Барысевіч, А.У.Князеў, А.П.Кучэйка, У.М.Лагута, К.Л.Пятроўскі, А.Л.Сазонаў, П.К.Чыгірык.
1988. У.І.Казлоўскі, І.А.Нялюбін, М.С.Шамес.
1989. М.М.Дабрыцкі, М.Е.Капытоў, Ю.Б.Колакалаў, Л.І.Рыжкоў, У.С.Тамашук, А.Т.Шота, І.П.Шпорта, Ю.А.Шэпелеў.
1990. Ю.С.Астравух, Г.А.Баранаў, В.П.Баліцкі, Ф.Я.Бойка, М.К.Звонкін, Б.І.Касцюкевіч, В.А.Кулакоўскі, А.А.Ламакаў, В.І.Міцкевіч, І.І.Свярдлоў, В.А.Смірноў, Г.І.Станчык, В.В.Цімохін, П.М.Ціхановіч, А.Ф.Чуясаў, Л.С.Штырыкаў.
1991. М.З.Ашэйчык, В.Ф.Залога, В.В.Каржэўскі, Л.І.Мароз, Л.Ф.Марозаў, А.Л.Міхалевіч, У.П.Набокаў, В.П.Пятрыніч, А.Ф.Усціновіч, М.Дз.Цюшко.
1993. П.Дз.Андрэйкавец, А.П.Гапееў, Л.М.Красуцкі, С.А.Мазур, А.Я.Піскоўскі, К.М.Пячко, Л.Л.Чайлытка, А.Я.Янчэўскі.
1994. А.Дз.Зарубін, Р.Б.Кацынель, С.К.Лемеш, Т.І.Паляшчук, Л.І.Тарашкевіч, Ю.І.Уладзіміраў, У.І.Францкевіч, А.В.Якубёнак.
1995. Я.М.Галубкоў, Л.Б.Ваўчэцкі, А.У.Луцко, А.М.Макараў, У.Ц.Рагель, В.П.Сянцюраў.
1996. І.Я.Галіноўскі, С.У.Кунцэвіч, С.У.Міхалёнак.
1997. І.Р.Гапееў, В.А.Кулеба, Р.А.Шпакоўскі, А.М.Якаўлеў.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ІСЛА́НДЫЯ (Ísland),
Дзяржаўны лад. І. — рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1944. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, якога выбірае насельніцтва на 4 гады. Вышэйшы орган
Прырода. Большая
Насельніцтва. 99% складаюць ісландцы.
Гісторыя У старажытнасці І. была невядома. Каля 867 востраў адкрылі нарвежцы. У 9
1.12.1918 І. абвешчана суверэннай дзяржавай (з уласным урадам і паўнамоцным парламентам) у персанальнай уніі з Даніяй. 18.5.1920 альцінг прыняў канстытуцыю краіны. У час 2-й
Гаспадарка. Паводле аб’ёму валавога
Літаратура. Фальклор І. збярогся ў запісах 13
Архітэктура і выяўленчае мастацтва.
Літ.:
Васильев Я.А. Исландия вчера и сегодня.
Андрессон К.Е. Современная исландская литература, 1918—1948:
Стеблин-Каменский М.И. Древнескандинавская литература.
Искусство стран и народов мира.
Eldjárn K. Icelandic art. New York, 1961.
Л.В.Лоўчая (прырода, насельніцтва, гаспадарка), Г.М.Бутырчык (літаратура), В.Я.Буйвал, С.У.Пешын (архітэктура і выяўленчае мастацтва).
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
БЕЛАРУ́СКАЯ МО́ВА,
мова беларусаў, асноўнага насельніцтва Рэспублікі Беларусь;
Сучасная
Арфаграфія беларускай мовы грунтуецца на
Параўнальна-
Пісьменства ва
Феадальнае драбленне і распад Кіеўскай Русі садзейнічалі актывізацыі на
З сярэдзіны 15
Паступовае збліжэнне з Польшчай у
Аднак у новых
Новая
Самыя раннія спробы вывучэння беларускай мовы зроблены на
Літ.:
Карский Е.Ф. Белорусы.
Филин Ф.П. Происхождение русского, украинского и белорусского языков: Ист.-диалектол. очерк.
Булахов М.Г., Жовтобрюх М.А., Кодухов В.И. Восточнославянские языки.
Супрун А.Е. Введение в славянскую филологию. 2 изд.
Воўк-Левановіч О.В. Лекцыі па гісторыі беларускай мовы.
Нарысы па гісторыі беларускай мовы.
Гістарычная лексікалогія беларускай мовы.
Булыка А.М., Жураўскі А.І., Крамко І.І. Гістарычная марфалогія беларускай мовы.
Жураўскі А.І. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы.
Крамко І.І., Юрэвіч А.К., Яновіч А.І. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы.
Шакун Л.М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. 2
Мова беларускай пісьменнасці XIV—XVIII стст.
Граматыка беларускай мовы.
Беларуская граматыка. Ч. 1—2. Мн, 1985—86;
Беларуская мова:
А.І.Жураўскі.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГЕРО́Й САВЕ́ЦКАГА САЮ́ЗА,
ганаровае званне ў
Чатыры разы Героі Савецкага Саюза:
Л.І.Брэжнеў (1966, 1976, 1978, 1981), Г.К.Жукаў (1939, 1944, 1945, 1956).
Тройчы Героі Савецкага Саюза:
С.М.Будзённы (1958, 1963, 1968), І.М.Кажадуб (люты,
Двойчы Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі: П.Я.Галавачоў (1943, 1945), С.І.Грыцавец (люты,
Двойчы Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь: С.Амет-Хан (1943, 1945), І.Х.Баграмян (1944, 1977), А.Я.Баравых (1943, 1945), П.І.Батаў (1943, 1945), А.П.Белабародаў (1944, 1945), Л.І.Бяда (1944, 1945), І.А.Вараб’ёў (1944, 1945), А.М.Васілеўскі (1944, 1945), С.А.Каўпак (1942, 1944), М.І.Крылоў (
Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі (пра кожнага
1936. П.Е.Купрыянаў, М.А.Сяліцкі.
1937. Ф.К.Каўроў, І.П.Мазурук, Г.М.Склязнёў, О.Ю.Шыіт.
1938. А.С.Благавешчанскі.
1939. В.М.Кажухоў, Я.М.Нікалаенка.
1940. П.Р.Алейнікаў, І.І.Валасевіч, Дз.Д.Валенцік, М.М.Гармоза, А.Л.Дыдышка, П.В.Кандрацьеў, І.П.Кірпічоў, І.М.Коібзун, І.М.Максіменя, І.В.Матрунчык, І.М.Нядзвецкі, Р.С.Пінчук, А.П.Сабалеўскі, І.М.Саламонаў, М.Ф.Турцэвіч, А.Р.Целешаў, С.І.Чарняк, С.Я.Ялейнікаў.
1941. А.К.Антоненка, Ц.П.Бумажкоў, А.Тарэлік, М.Ф.Гастэла, Л.М.Даватар, І.А.Каўшараў, А.Л.Лізюкоў, Л.З.Муравіцкі, К.Н.Осіпаў, Б.Л.Хігрын.
1942. М.В.Аўдзееў, В.І.Казлоў, М.А.Карначонак, В.П.Карповіч, У.Ц.Курыленка, Ф.А.Мінкевіч, Г.А.Палаўчэня, М.Ф.Сільніцкі, Ф.А.Смалячкоў, М.Дз.Шастакоў.
1943. М.І.Абрамчук, І.А.Авекаў, С.І.Азараў, П.А.Акуцыёнак, І.Е.Аляксееў, М.М.Антонаў, К.П.Арлоўскі, Дз.Я.Аскаленка, Р.Б.Багданаў, І.М.Багушэвіч, М.С.Байкоў, Р.М.Баталаў, А.А.Белы, Я.А.Бірбраер, Ф.П.Бруй, А.М.Бурак, Л.У.Буткевіч, А.Я.Варанчук, А.А.Вашкевіч, З.Д.Віхнін, А.А.Волах, Г.І.Вялічка, А.К.Гаравец, П.А.Гарошак, З.С.Гарэлік, С.Ш.Гурэвіч, М.П.Давідовіч, П.Л.Даўбешкін, Ф.Ф.Дуброўскі, П.І.Жданаў, Н.І.Жолудзеў, С.А.Забагонскі, М.І.Зіньковіч, Я.І.Злацін, Г.П.Ісакаў, С.М.Каданчык, П.К.Казакевіч, М.М.Казачэнка, У.А.Канаваленка, І.Р.Карасёў, В.А.Князеў, І.С.Козіч, Б.Л.Коўзан, А.І.Крайко, Г.А.Крумінь, У.Е.Лабанок, А.Р.Мазанік, Ф.Я.Макавецкі, М.І.Марозаў, В.Ф.Марцехаў, І.В.Мацкевіч, А.І.Мельнікаў, Дз.М.Мінчугоў, М.М.Мядзель, М.К.Навумчык, П.У.Несцяровіч, Ц.П.Новікаў, М.Б.Осіпава, М.К.Піліпенка, П.А.Пілютаў, А.Я.Пісарэнка, Б.Т.Пішчыкевіч, М.Ф.Рабчэўскі, А.І.Радкевіч, П.М.Рудкін, І.Е.Самбук, А.Ф.Самусёў, І.В.Свідзінскі, У.І.Свідзінскі, М.І.Семянцоў, М.Д.Сіянін, А.Я.Смалякоў, І.П.Собалеў, М.Л.Співак, М.І.Сталяроў, П.А.Странакоў, П.Ф.Сычэнка, І.Я.Сяржантаў, Г.С.Тамілоўскі, Н.В.Траян, А.І.Уласавец, І.А.Уласенка, В.Я.Фурсаў, Б.А.Царыкаў, Я.М.Целешаў, В.І.Цямчук, С.М.Чарапнёў, К.П.Чарноў, Б.Т.Шабан, Я.А.Юрчанка, П.І.Ярмоленка.
1944. К.А.Абазоўскі, А.С.Азончык, С.П.Алейнікаў, Ц.Д.Алексяйчук, У.Ц.Алісейка, М.Г.Альхоўскі, А.А.Аляхновіч, С.Ф.Аляшкевіч, М.А.Ананьеў, П.І.Аўрамкаў, С.А.Бабрук, У.А.Барысенка, А.А.Барэйка, П.М.Бахараў, І.А.Бельскі, А.К.Болбас, А.М.Бондараў, П.М.Буйко, П.М.Бухонка, Е.С.Бялявін, І.Ф.Ваксман, А.І.Валынец, І.К.Вальваценка, І.К.Варапаеў, М.А.Высагорац, А.К.Габрусёў, Р.С.Гарфункін, В.М.Гінтаўт, К.П.Грыб, П.Л.Грышчанка, Р.А.Тусараў, А.П.Даніліцкі, Л.В.Дземянкоў, І.М.Ерашоў, П.Е.Жгіроў, Дз.П.Жмуроўскі, У.Г.Завадскі, І.К.Захараў, А.Л.Ісачанка, М.Р.Кавалёў, П.І.Кавалёў, А.В.Казлоў, П.М.Казлоў, М.К.Казлоўскі, І.Е.Каленікаў, В.М.Калеснікаў, С.М.Канашэнка, І.Дз.Кандрацьеў, М.П.
1945. Я.А.Аляхновіч, С.П.Анішчанка, Ф.К.Анташкевіч, К.І.Арлоўскі, Ф.Ф.Архіпенка, Ф.А.Асташэнка, С.Н.Багарад, А.І.Банкузаў, М.У.Барташоў, М.У.Барысаў, А.І.Барычэўскі, П.Х.Басянкоў, М.Р.Батракоў, І.С.Бескін, П.М.Буйневіч, І.Р.Бумагін, А.К.Бурак, Ф.М.Бялевіч, Дз.В.Бярнацкі, М.Р.Вайнруб, Я.Р.Вайнруб, А.В.Вакульскі, П.Ф.Вансецкі, Н.Варанцоў, І.П.Гаманкоў, М.І.Гапяёнак, Ц.Л.Гарноў, П.А.Глазуноў, М.Ф.Грыгаровіч, А.І.Гурын, П.І.Гучок, Е.У.Дабравольскі, Л.С.Данілюк, А.Ф.Дзюбко, І.І.Дзякаў, В.А.Дзямідаў, П.А.Дудчык, А.М.Дулеба, В.І.Брэтонка, А.А.Жук, П.С.Жукаў, Ц.С.Жучкоў, У.Р.Жыгуноў, І.С.Зайцаў, М.Л.Зайцаў, Г.С.Здановіч, К.М.Зубовіч, В.К.Зыль, А.Я.Каваленка, С.А.Каваленка, М.К.Кавалёў, Р.С.Кавалёў, Д.В.Казакевіч, А.Я.Казлоў, І.І.Казлоўскі, В.Ф.Каленнікаў, С.А.Калінкоўскі, І.І.Камінскі, Л.М.Каплан, М.Дз.Капусцін, П.М.
1946. М.І.Аверчанка, Ф.М.Аўхачоў, М.С.Быкаў, Я.В.Васілеўскі, Я.І.Ганчароў, П.У.Гельман, С.Г.Жукаў, М.М.Зялёнкін, М.С.Камельчык, У.Р.Карачун, Р.В.Ксяндзоў, А.А.Нячаеў, А.С.Мілюцін, К.Ф.Міхаленка, І.С.Нікалаеў, А.А.Нячаеў, А.С.Пешчанка, А.К.Стампкоўская, У.А.Тышэвіч, Ю.А.Шандалаў, А.К.Шэлепень.
1948. Л.І.Гарагляд, П.М.Стафаноўскі.
1951. Я.М.Стэльмах.
1954. Ц.Ц.Рамашкін.
1957. З.М.Тусналобава-Марчанка.
1958. Е.С.Зянькова, З.М.Партнова.
1960. В.З.Харужая.
1965. Ц.С.Барадзін, П.А.Галецкі, І.Драздовіч, І.К.Кабушкін, М.І.Казей, М.А.Кедышка, Л.Дз.Лорчанка, Л.Я.Маневіч, Т.С.Марыненка, Г.М.Халасцякоў, У.А.Хамчаноўскі, Р.І.Шалушкоў.
1978. Р.У.Дольнікаў.
1980. М.П.Чэпік, В.В.Шчарбакоў.
1984. В.В.Піменаў.
1985. Я.П.Іваноўскі, П.І.Івашуцін.
1988. А.А.Мельнікаў.
Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь:
1939. І.І.Фядзюнінскі.
1941. К.Я.Анохін, Ф.А.Баталаў, Я.Дз.Бяляеў, М.М.Дзмітрыеў, І.А.Кадучэнка, У.Р.Каменшчыкаў, Я.Р.Крэйзер, Ф.І.Паўлоўскі, С.Р.Рыдны, М.М.Чапурной.
1942. В.Я.Сітноў.
1943. М.І.Агароднікаў, Х.Ш.Агліулін, Д.Азізаў, А.Алімбетаў, Р.А.Аляксееў, М.М.Андрэйка, П.Л.Анішчанкаў, Б.С.Антаеў, В.П.Антонаў, Я.А.Антонаў, М.Р.Апарын, С.В.Артамонаў, М.М.Арцем’еў, Р.Е.Бабкоў, Дз.А.Бакураў, Б.Ф.Баннікаў, М.С.Барысаў, Г.І.Басманаў, І.А.Бахмецьеў, І.А.Бачанкоў, П.К.Баюк, Ц.А.Баярынцаў, В.Дз.Белазерцаў, У.К.Беламесных, В.А.Бердышаў, А.Л.Бондараў, Ц.І.Брагонін, А.І.Бруханаў, І.М.Будзілі, Г.Дз.Буднік, М.В.Бузінаў, В.В.Бутылкін, А.В.Быкаў, М.В.Бычкоў, А.П.Валошын, К.Р.Верцякоў, Ф.П.Віслеўскі, М.Л.Воінаў, С.А.Волікаў, Е.Дз.Волкаў, У.Высоцкі, Дз.(М.)Г.Гайнутдзінаў, А.М.Гарбуноў, Г.Дз.Гардаполаў, І.М.Гардзіенка, Х.Г.Гізатулін, В.В.Глаголеў, А.Я.Гнусараў, І.М.Грачоў, С.У.Грышын, А.М.Губін, П.М.Гудзь, П.Я.Гур’янаў, У.В.Гусеў, Ф.М.Давыдаў, А.В.Дамрачоў, Б.Е.Даўлетаў, І.Т.Дацэнка, Т.Джумабаеў, М.Т.Дзёмін, Р.Я.Дзмітрыеў, І.М.Дзям’яненка, А.Ф.Дзячкоў, М.І.Дружынін, І.Х.Дубін, А.Дусухамбетаў, С.А.Елістратаў, Ф.А.Ермакоў, С.Жала, А.М.Жарыкаў, А.П.Жыдкіх, І.П.Зайцаў, І.Ф.Залатароў, У.М.Зарамбо, К.С.Заслонаў, А.Р.Звягін, І.Дз.Зуеў, І.Ф.Зуеў, Т.Ібрагімаў, І.Л.Іваноў, І.С.Іваноў, І.В.Ільгачоў, С.П.Ільін, Б.Ісаханаў, Г.М.Іўлеў, К.Ф.Казакоў, М.Л.Казакоў, С.А.Казакоў, С.Д.Казанаў, А.А.Казаран, А.А.Казарэзаў, А.Г.Казлоў, Ф.М.Калакольцаў, Л.А.Калацілаў, Б.П.Калінін, А.С.Калмыкоў, І.М.Калодзій, А.І.Кальцоў, М.І.Кананенкаў, І.М.Карачараў, А.Карпенка, К.М.Карэлін, П.П.Карэлін, С.Касімхаджаеў, І.Р.Касяк, Т.Каумбаеў, І.А.Качурын, Дз.К.Квітовіч, А.Кжывань, М.І.Кікаш, М.Ф.Кліменка, І.Клімовіч, С.Т.Кляўцоў, І.М.Князеў, М.В.Красавін, І.П.Красільнікаў, Я.Я.Краўцоў, С.У.Крывенка, В.В.Крыклівы, Дз.Ф.Кудрын, І.А.Кузаўкоў, А.М.Кузняцоў, І.Ф.Кузняцоў, С.Н.Кузняцоў, І.З.Куляшоў, М.А.Куратнікаў, А.А.Куцін, С.І.Кязімаў, І.М.Дабанаў, А.А.Лазараў, А.Я.Ламакін, І.Г.Лапін, Л.С.Лапцеў, А.С.Лапшын, І.Ф.Лапшын, С.А.Ларыёнаў, У.Ф.Латышаў, П.М.Лашчанка, І.М.Левусенка, М.Ф.Лімань, Р.М.Лінькоў, І.П.Лісін, М.М.Літвіненка, А.Е.Лук’янаў, Р.А.Лумпаў, Б.Р.Лунц, М.Ц.Лучок, І.Г.Лысанаў, І.І.Люднікаў, Н.А.Лявухін, І.С.Лямайкін, Г.В.Ляхаў, І.М.Ляшэнка, В.М.Макараў, Р.П.Маланог, М.Е.Маліноўскі, М.І.Маргун, І.А.Мардасаў, А.В.Маркаў, В.В.Матасаў, І.М.Мацюгін, В.І.Мельнікаў, А.Е.Меншыкаў, П.М.Мешчаракоў, М.І.Міхайлаў, А.Е.Мішчанка, М.У.Мялашчанка, Р.П.Мясаедаў, А.Г.Мяцяшкін, У.Ф.Несцераў, А.Р.Ніканаў, А.В.Новікаў, М.А.Новікаў, В.А.Някрасаў, А.М.Нямчынаў, А.Р.Огнеў, М.Д.Ольчаў, А.А.Осіпаў, С.А.Папоў, П.А.Патапенка, М.А.Паўлоцкі, І.А.Пахалюк, П.М.Пахомаў, Б.А.Піскуноў, А.У.Посны, М.С.Пруднікаў, С.Дз.Пруткоў, Ц.Д.Пугачоў, К.А.Пуляеўскі, М.П.Пухаў, В.С.Пуцілін, З.Ф.Пянакі, І.М.Пяткоўскі, П.К.Рагозін, І.А.Радаеў, М.К.Раманаў, С.П.Рашчупкін, А.А.Румянцаў, А.С.Румянцаў, І.М.Румянцаў, П.А.Рындзін, В.Р.Салдаценка, М.Е.Самохін, М.Л.Сарокін, Р.П.Саўчук, І.Л.Сердзюкоў, В.Дз.Серыкаў, М.І.Сечкін, Л.С.Сібагатулін, А.В.Сідараў, М.М.Сілін, В.Я.Сітнікаў, Е.Сіхімаў, В.Н.Сласцін, М.Ф.Смірноў, М.Я.Смірноў, С.Р.Смірноў, А.Ф.Спірын, І.Я.Спіцын, М.І.Сташак, Ш.С.Сулейманаў, Дж.Сулейменаў, Б.М.Сураўцаў, Р.М.Суркоў, Г.І.Сурнін, І.Я.Сухараў, С.Я.Сухараў, Дз.П.Сухарнікаў, Ф.П.Сушкоў, А.Л.Сярожнікаў, П.Ц.Таранцаў, В.Ф.Тарасенка, К.Таскулаў, К.Я.Ткабладзе, В.І.Трусаў, А.В.Трыфанаў, Ф.А.Трыфанаў, М.І.Тузаў, А.І.Уладзіміраў, М.Дз.Уласаў, М.М.Уласаў, П.М.Фамічоў, Б.М.Фарунцаў, І.Д.Фіёнаў, М.В.Філімонаў, А.Р.Фралянкоў, В.С.Хабіеў, М.І.Харламаў, Ф.М.Хлуднеў, М.М.Хухлоў, А.П.Цаплін, А.С.Цвердахлебаў, М.К.Цімашэнка, У.Я.Цімашэнка, В.М.Цімонаў, В.Ф.Цітоў, К.А.Ціханаў, І.В.Цымбал, Ф.П.Чабурын, К.З.Чалоўскі, Я.Дз.Чарамноў, У.І.Чаркасаў, П.А.Чарняеў, П.А.Чудзінаў, М.А.Шавялёў, Б.П.Шайко, С.Шакіраў, М.Р.Шаламцоў, М.С.Шанцоў, М.Т.Шарстабітаў, У.П.Шарстнёў, І.К.Шаумян, В.В.Швец, Дз.В.Шурпенка, А.В.Шчарбакоў, В.В.Шчарбіна, А.Ф.Шчукін, М.П.Шыбаеў, Д.К.Шышкоў, Ш.Эргашаў, М.М.Юр’еў, І.А.Юсупаў, Ц.С.Ягораў, Г.Т.Якушкін, А.К.Ярохін, А.І.Яршоў, М.А.Яхагоеў.
1944. С.С.Абдужабараў, А.Н.Абрамаў, К.К.Абрамаў, М.Р.Абросімаў, А.Р.Абухаў, В.Ц.Абухаў, В.Г.Аверчанка, А.Л.Агафонаў, А.С.Агафонаў, К.Азалаў, Р.Азімаў, Ф.Ф.Азміцель, І.К.Айтыкаў, В.І.Акімаў, М.П.Акімаў, Г.К.Акпераў, М.С.Актуганаў, М.В.Акцябрская, М.Я.Алавяннікаў, М.Альбер, А.В.Азяксандраў, І.Аляксандраў, М.А.Аляксандраў, І.П.Аляксееў, Я.А.Аляксееў, Х.Амінаў, К.М.Андрусенка, У.К.Андрушчанка, Я.Т.Андрушчанка, А.Дз.Андрэеў, М.М.Андрэеў, А.Аннаеў, Дз.А.Анохін, І.Ф.Анохін, А.А.Анпілаў, І.М.Антонаў, М.І.Антонаў, Я.Ф.Антошын, І.М.Анціпін, А.К.Апалеў, І.І.Арандарэнка, В.К.Ардашаў, Ц.М.Арлоў, І.Я.Арол, А.М.Арсянюк, М.А.Аруцюнян, М.В.Архангельскі, Д.Асаналіеў, В.С.Аскалепаў, П.А.Афанасьеў, С.Я.Афанасьеў, Ф.Т.Афанасьеў, Г.А.Ахмераў, К.Х.Ахметшын, Т.Бабаеў, К.М.Бабошка, В.М.Бабошын, С.А.Багамолаў, І.В.Багданаў, У.Р.Багуслаўскі, А.В.Бажанаў, М.Байрамаў, А.Г.Байцоў, А.І.Баксаў, І.П.Баладурын, Р.В.Баламуткін, І.М.Банаў, М.П.Баранаў, У.П.Баранаў, М.І.Баркоў, Н.Д.Баронін, Е.І.Барыкін, М.Б.Барысаў, І.А.Барысевіч, М.Г.Барышаў, М.І.Барэеў, Г.П.Бахвалаў, В.А.Башкіраў, Ф.А.Башкіраў, В.І.Баяркін, К.Ф.Белаконь, Г.М.Бзараў, Г.Біктыміраў, І.С.Бірукоў, А.Л.Болатаў, І.К.Болдун, М.М.Броннікаў, А.П.Брынскі, С.Ц.Брэусаў, І.І.Бувін, І.А.Буканаў, Б.А.Булат, В.Г.Булатаў, Х.С.Булатаў, А.А.Бурнашоў, М.А.Бухтуеў, М.І.Быкоўскі, А.С.Бычак, Р.В.Бязуглаў, А.І.Бялоў, А.К.Бялоў, П.А.Бялоў, Р.А.Бялоў, А.І.Бяспятаў, А.Дз.Валогін, М.Я.Валошын, М.П.Варатынцаў, А.Ф.Варонін, А.Варонін, І.І.Варэпа, М.А.Васеў, І.Васіленка, А.М.Васільеў, І.В.Васільеў, М.М.Васільеў, М.Ф.Васільеў, С.А.Ваўпшасаў, Р.І.Вахонін, У.К.Венцаў, Л_Л.Вінер, П.Дз.Вінічэнка, Ю.М.Віннік, У.М.Вішнявецкі, А.П.Возлікаў, В.Ф.Волкаў, М.Ц.Волкаў, А.І.Воранаў, М.А.Вычужанін, В.А.Вядзенка, К.А.Вяршынін, М.Дз.Вяснін, Р.П.Вятчынкін, Ф.Г.Габдрашытаў, С.К.Гадавікоў, І.Я.Гайдым, А.С.Гайко, С.К.Галавашчанка, А.В.Галадноў, В.М.Галаулін, Б.Л.Галушкін, І.В.Ганжэла, Е.К.Гаранян, В.Ф.Гарачаў, І.П.Гарбуноў, А.С.Гардзееў, Ю.І.Гарохаў, Ш.Ю.Гатыятулін, П.П.Гаўрылаў, Ф.Г.Гаўрылаў, П.І.Гаўрыш, Я.І.Генералаў, П.М.Герасіменка, А.П.Гергель, І.В.Гермашаў, А.Г.Гізатулін, С.Я.Гладкоў, Ф.І.Говараў, Дз.Ф.Грачушкін, М.А.Грачыхін, А.І.Громаў, А.М.Громаў, І.К.Груздзеў, Л.А.Грыгаровіч, А.І.Грыгор’еў, Т.С.Грыгор’еў, Л.М.Грыгор’еў, Дз.А.Грыдзін, М.А.Грынёў, К.Д.Грыцынін, А.С.Грышын, С.С.Грэбчанка, А.І.Гуляеў, Дз.Ц.Гуляеў, С.І.Гурвіч, В.В.Гусеў, Ф.Л.Гушчын, А.Я.Давыдаў, Л.Ш.Давыдаў, М.Я.Дакучаеў, Р.А.Далгоў, А.Дз.Данілаў, П.А.Данілаў, Е.І.Данільянц, А.Ф.Данукалаў, М.С.Дароўскі, І.М.Дарохін, І.С.Даутаў, А.Г.Даўлетаў, Б.Даўледжанаў, Б.Р.Даўлятаў, І.К.Двадненка, Э.Б.Джумагулаў, Я.А.Дзерцеў, М.А.Дзёмін, Б.М.Дзмітрыеў, П.А.Дзяльцоў, Г.А.Дзяменцьеў, А.А.Дзямідаў, А.М.Дзянісаў, С.Р.Дрынь, А.Е.Дубікаў, А.Дэхканбаеў, П.В.Едзелеў, Р.П.Ерафееў, А.П.Еўдакімаў, В.В.Еўдакімаў, І.С.Еўсцігнееў, А.Жанзакаў, В.Р.Жолудзеў, С.Т.Жунін, А.І.Жылін, М.Ф.Забродзін, Я.Г.Заверталюк, І.А.Заулін, В.Ф.Загайнаў, Г.П.Загайнаў, М.М.Зазуля, Я.П.Зайцаў, А.З.Закіраў, А.А.Залатароў, В.В.Засядацелеў, Р.Дз.Заўгародні, К.Ф.Захараў, М.А.Звераў, В.Ф.Здуноў, У.К.Зелянёў, Я.Дз.Зімін, М.А.Зіноўеў, П.П.Зонаў, Р.М.Зубаў, А.М.Зуеў, Ю.М.Зыкаў, П.П.Зюбін, П.М.Зюлькоў, М.В.Зябніцкі, С.І.Зямлянаў, Ю.П.Іванкін, І.Я.Ігнаценка, С.І.Іларыёнаў, Г.А.Іназемцаў, І.В.Індракоў, В.Я.Ісаеў, А.І.Ісіпін, Дз.Д.Іўліеў, Ю.Дз.Іўлеў, Г.М.Ішчанка, П.А.Кабанаў, І.Р.Кабякоў, Б.Я.Каваленка, П.І.Каваленка, П.С.Кавалёў, С.М.Кавалёў, А.І.Кадамцаў, І.П.Кадачнікаў, А.Л.Казачкоў, Г.Ф.Казачук, А.І.Калабін, А.П.Каламоец, Дж.Калдыкараеў, У.Р.Калеснік, І.С.Калеснікаў, А.Каліеў, Ц.І.Калінін, М.Дз.Калініч, М.Т.Калінкін, Ф.А.Калыхматаў, Дз.Я.Камароў, Ф.І.Каменеў, К.Л.Камынін, У.М.Камышаў, М.С.Канавалаў, Ф.Ф.Канавалаў, А.І.Канарчык, Ф.І.Кангалёў, П.Я.Кандраценка, П.В.Канькоў, С.Л.Капытаў, І.В.Каралькоў, Б.А.Карасёў, А.І.Караткоў, Д.Т.Каржоў, Я.Ф.Карнееў, Г.М.Касатонаў, П.С.Кастрамцоў, У.М.Кастрыкін, С.П.Касцерын, М.М.Катаеў, І.П.Каўрыжка, В.Я.Каўтун, П.М.Каўтун, Г.М.Каўтуноў, А.Г.Качаткоў, А.Р.Кашынцаў, А.С.Квіткоў, Ц.Кенжэбаеў, Ж.К.Кізатаў, Ц.П.Кіранкоў, А.В.Кірсанаў, І.В.Кірык, В.П.Кірычук, А.М.Кісліцын, П.М.Кіслоў, М.М.Кліменка, П.Ф.Кляча, А.А.Князеў, І.М.Князькоў, А.Ф.Колесава, А.С.Конеў, Б.Л.Корнеў, С.Ф.Костычаў, І.І.Косцін, М.І.Котаў, У.П.Краеў, М.А.Крапіва, А.В.Красікаў, М.П.Красільнікаў, І.Я.Краснік, М.П.Краўчанка, А.С.Крахмаль, А.М.Круташынскі, І.К.Кручкоў, П.Я.Крывень, А.М.Ксьшкін, Г.Л.Кубышка, І.Г.Кувіка, Л.У.Кудакоўскі, Д.А.Кудравіцкі, М.Г.Кужакоў, М.Ц.Кузняцоў, А.П.Кузоўнікаў, М.Я.Кузякін, В.І.Кулікаў, М.Р.Кулябяеў, П.М.Куманёў, Дз.Р.Курапятнік, А.Курманаў, Т.Т.Кусімаў, Ф.М.Кустаў, М.І.Кучаравенка, М.М.Куюкаў, В.І.Лабанаў, А.П.Лабачоў, І.С.Лазарэнка, І.А.Лазенка, М.Г.Лапата, П.Р.Лапацін, А.В.Лапік, П.С.Лапушкін, Р.Р.Лахін, М.С.Лацкоў, А.К.Леанцюк, В.М.Лебедзеў, Г.С.Лебедзеў, І.М.Лебядзенка, В.П.Лезін, А.Дз.Леўчанка, М.П.Лешчанка, В.І.Лівенцаў, А.Ц.Лінчук, І.Дз.Ліхабабін, А.С.Лічынка, А.Р.Логінаў, А.А.Лосік, М.Т.Лукінаў, П.Ф.Лунёў, Я.М.Лунін, М.Я.Лут, А.А.Лысенка, М.Дз.Любічаў, А.Г.Ляпкін, Х.Магамед-Мірзоеў, М.М.Магерамаў, П.С.Мазураў, М.М.Майсееў, М.С.Майсееў, Г.В.Майсурадзе, Г.М.Макараў, М.І.Макарычаў, М.Р.Маладзікоў, Б.Г.Малышаў, І.Е.Малышаў, Дз.К.Малькоў, Г.А.Мальцаў, В.А.Малясаў, Дз.Б.Маматаў, П.С.Мамкін, М.Мамраеў, Х.Мамутаў, М.Ф.Манакін, Я.Ф.Манахаў, М.К.Мандыбура, Ф.Р.Маркаў, С.С.Маркін, Я.Маркоўскі, М.Т.Мармулёў, І.А.Мартынаў, К.Х.Марусічэнка, А.П.Маслаў, М.В.Маслаў, А.Т.Маслікаў, І.Ф.Маслоўскі, М.П.Масонаў, М.Т.Маструкоў, М.Ф.Махаў, П.Я.Махіня, Р.Махмудаў, Р.Махнёў, І.Р.Махота, І.Я.Мацвееў, П.К.Мацвееў, П.Я.Мацвееў, А.В.Машок, В.Я.Мацюшкін, П.М.Меншчыкаў, Р.І.Мільнер, Т.Т.Міндыгулаў, П.А.Мірашнічэнка, Б.А.Міхайлаў, М.А.Міхайлашаў, В.П.Міхалько, А.М.Міхін, М.М.Мішэнін, І.М.Моцін, П.Ц.Мужэцкі, М.С.Музалёў, В.П.Мухін, Дз.М.Мядзведзеў, І.П.Мядзведзеў, Р.І.Мяншун, В.Набіеў, М.І.Навасельцаў, К.Л.Навумаў, М.П.Нагорны, А.П.Назараў, А.Г.Наканечнікаў, В.Л.Недагавораў, Д.П.Несцярэнка, М.А.Ніканаў, А.Ф.Нікіфараў, І.Я.Нікіфараў, Е.А.Нікуліна, Т.Ніязмамедаў, К.Л.Новікаў, М.С.Новікаў, В.С.Няжноў, Б.Л.Няклюдаў, Я.М.Няўмоеў, М.І.Осіпаў, У.П.Падзігун, С.У.Падлузскі, Г.Ф.Пакроўскі, М.П.Пакроўскі, В.В.Падавіваеш, А.С.Паланскі, П.Ц.Панамароў, Дз.П.Паноў, Ф.К.Папоў, А.Р.Папугаеў, Н.М.Пархоменка, Ф.І.Паршын, І.А.Парыгін, А.П.Пасар, М.Дз.Паўлаў, М.М.Паўлаў, М.П.Паўлаў, М.С.Паўлаў, І.Дз.Паўленка, А.М.Паўлоўскі, Ф.К.Паўлоўскі, Г.Ф.Пацёмкін, І.С.Перахода, М.Дз.Петухоў, І.Ц.Петчанка, П.С.Півень, А.Н.Піразеў, В.Р.Пічугоў, Ц.Р.Плужнікаў, А.В.Плюшч, І.А.Плякін, Л.А.Працэнка, В.І.Прохараў, П.А.Прымак, Г.А.Прыходзька, П.С.Прыходзька, Р. дэ ла Пуап, А.М.Пузікаў, Дз.М.Пяроў, М.А.Пярфільеў, Г.М.Пятлюк, М.В.Радчанка, Р.М.Раеўскі, М.А.Ражноў, Г.С.Размадзе, Б.Дз.Раманаў, В.М.Раманаў, М.І.Раманюк, А.А.Раслякоў, Н.Р.Рафіеў, Ш.С.Рахматулін, А.П.Рудакоў, М.М.Рудзь, М.Рудой, М.М.Рудык, С.І.Рудэнка, Ф.С.Румянцаў, В.А.Русакоў, Г.Ф.Русін, І.Русінаў, М.А.Рыжанкоў, А.А.Рыжкоў, А.П.Рыжоў, В.Дз.Рылаў, Дз.Р.Рэдзькін, А.В.Сабашнікаў, І.К.Сабко, П.С.Савачкін, А.Л.Сазонаў, М.А.Салагуб, А.Ф.Салаўёў, Г.Л.Салаўёў, М.Я.Салаўёў, У.Д.Саілончанка, І.П.Салтыкоў, І.Ф.Самаркін, С.А.Самародаў, А.М.Самахвалаў, З.А.Самсонаў, Б.В.Самсонаў, У.А.Сапрыкін, А.А.Саркісянц, В.П.Сарокін, А.Г.Сафонаў, П.С.Сафронаў, Р.І.Свердлікаў, Г.Г.Светачаў, А.А.Свірыдаў, С.Сейтваліеў, М.П.Селязнёў, І.П.Сівакоў, С.М.Сідаркоў, В.М.Сідзельнікаў, А.М.Сіманаў, В.П.Сімон, Ф.М.Сінічкін, М.Т.Сірычэнка, П.П.Скалацкі, М.Г.Скляраў, М.М.Слабацкоў, М.В.Смірнова, Дз.І.Смірноў, Дз.М.Смірноў, У.Я.Смірноў, Ю.В.Смірноў, У.П.Созінаў, Р.І.Спольнік, А.І.Старчанка, М.П.Ступішын, П.А.Сувораў, М.П.Судакоў, А.А.Суслаў, І.М.Сухамлін, А.П.Сухараў, М.Ц.Сушанаў, П.Ц.Сушкоў, М.Ф.Сцепавой, В.А.Сцёпін, М.М.Сцяжкін, І.В.Сцяпанаў, М.А.Сцяпанаў, М.П.Сядненкаў, Л.С.Сядоў, В.А.Сяменчанка, В.П.Сяргееў, У.П.Сяргееў, А.П.Сярогін, Р.А.Такуеў, А.Е.Талмачоў, П.М.Тамілін, М.Тапівалдыеў, А.І.Тарнапольскі, Дз.П.Татмянін, В.Ф.Токараў, І.М.Траўкін, М.П.Трубіцын, П.Ц.Труфанаў, Д.Тураеў, Дз.І.Туркоў, А.Я.Углоўскі, А.Узакаў, І.П.Украдыжэнка, У.Ф.Уладзіміраў, М.М.Уласаў, С.П.Уласенка, Ф.І.Ульянін, М.Умурдзінаў, І.Ургенішбаеў, І.Р.Усацюк, Д.Усманаў, В.С.Уткін, А.І.Уцін, С.Л.Ушакоў, М.П.Фамін, Н.І.Фенічаў, М.П.Фёдараў, М.Ц.Фёдараў, І.А.Філацьеў, Л.А.Філін, Я.Ф.Філіпскіх, М.І.Філоненка, М.Д.Фірсаў, А.В.Фларэнка, В.М.Фокін, Я.Ц.Форзун, І.В.Фралоў, А.К.Фядзюнін, П.І.Фядотаў, Г.М.Хадзімухаметаў, Х.Хазіеў, К.К.Хайбулін, А.С.Хайдараў, Ц.Г.Халікаў, С.В.Харламаў, В.Дз.Харытонаў, С.Х.Хасанаў, Ф.П.Хахракоў, Х.І.Хіндрэус, І.І.Хмель, К.Е.Ходаў, Ц.А.Холад, У.Г.Хомрач, В.П.Храмых, А.Р.Хрыстоў, А.М.Хутаранскі, С.Хушназараў, К.І.Царыцьш, М.П.Цеплякоў, І.М.Цімчук, І.П.Ціткоў, А.А.Цітоў, А.Ц.Цітоў, У.Л.Ціхаміраў, Р.М.Ціханаў, Л.П.Ціхмянаў, М.С.Цыбульскі, В.Е.Цыганкоў, В.Ф.Цымбаленка, М.Дз.Цыплухін, В.Т.Цыс, А.В.Цюрын, Л.Ф.Цюрын, С.Ц.Цяплоў, С.В.Цярэшчанка, Р.А.Чакмянёў, В.І.Чамадураў, М.Дз.Чапрасаў, І.І.Чарапанаў, Г.Я.Чарашнёў, У.Д.Чарнаморац, С.А.Чарнаўской, В.Я.Чарнышоў, А.Р.Чарняк, А.С.Чугаеў, М.К.Чупілка, В.С.Чурумаў, М.С.Чурыкаў, С.Г.Чыгладзе, В.П.Чыжоў, А.Я.Чыкін, Ш.І.Чылачава, А.Ф.Чынкоў, А.А.Чыркоў, І.М.Чысцякоў, Дз.Л.Чэпусаў, А.А.Шавялёў, В.С.Шавялёў, М.С.Шавялёў, У.Ш.Шакіраў, П.І.Шамаеў, І.Ц.Шапачка, А.А.Шастакоў, А.М.Шаталін, В.Р.Шашкоў, М.Ф.Шварцман, М.І.Шкуліпа, Г.Ф.Шляпін, М.І.Шмаргун, Дз.А.Шмонін, К.Ф.Шувалаў, П.П.Шумаў, А.Дз.Шчаблакоў, В.К.Шчарбакоў, М.І.Шчацінін, М.М.Шчукін, М.М.Шыкін, А.П.Шылкоў, Ф.Ф.Шыляеў, А.М.Шыхаў, І.Т.Шэйкін, П.К.Юдзін, Дз.Р.Юркоў, А.М.Юрын, Дз.М.Яблачкін, М.А.Якаўлеў, А.Якубаў, К.Б.Якубаў, М.Я.Якупаў, Б.Я.Янтыміраў, М.М.Яромушкін, П.М.Яфрэмаў, В.М.Яшын.
1945. К.А.Авакян, С.В.Авяр’янаў, Ф.Я.Агафонаў, М.І.Агурэчнікаў, С.Адашаў, Дз.Е.Алейнічэнка, В.А.Алісаў, І.П.Алтухоў, У.С.Алхімаў, М.М.Альшэўскі, М.Я.Аляксандраў, Ф.М.Аляксандраў, А.М.Аляксеенка, А.А.Аляксееў, Ж.Андрэ, А.С.Андрэеў, І.Я.Андрэеў, П.К.Андрэеў, Я.В.Анісімаў, М.А.Аніскін, С.П.Анішчанка, М.А.Ануфрыеў, С.А.Апраксін, М.П.Аргуноў, В.Дз.Арлоў, Я.Н.Арлоў, І.М.Арсеньеў, І.С.Арцішчаў, П.А.Арэф’еў, І.І.Асінны, М.С.Аслікоўскі, С.Ц.Атрохаў, А.К.Аўдзееў, Дз.М.Аўсяннікаў, Б.В.Аўчыннікаў, М.Ц.Аўчыннікаў, Б.М.Афанасьеў, В.М.Афанасьеў, Д.М.Ахмедаў, Ф.Ахмедаў, С.Ашыраў, К.І.Бабахін, В.А.Бабічаў, М.М.Бабкін, В.М.Бабкоў, М.І.Баброў, Л.Г.Бабушкін, А.М.Багалюбаў, М.Ц.Багамолаў, Ф.М.Бажора, П.С.Байцоў, С.І.Балгарын, І.М.Бандарэнка, С.Дз.Барадулін, С.М.Баразянец, Т.М.Барамзіна, В.М.Бардуноў, В.М.Барсукоў, П.М.Батыраў, М.І.Бахцін, Б.Л.Белік, І.М.Беразуцкі, Р.Я.Бераснеў, Ф.С.Берастаў, Я.А.Бікбаў, В.М.Бірукоў, Ф.Ц.Блахін, В.П.Брагін, В.Я.Брагін, Т.А.Братчыкаў, М.В.Будзюк, М.І.Будзянкоў, К.С.Бурдзейны, Ф.В.Буслаў, П.П.Бухнін, М.К.Буянаў, Л.А.Быкавец, І.Л.Бялоў, І.М.Бярэзін, Ф.С.Вазнясенскі, В.А.Валасатаў, А.М.Валошын, М.Ф.Валошын, І.М.Валчкоў, В.У.Ванцян, П.Я.Вараб’ёў, М.А.Васін, Г.І.Вахалкоў, А.Я.Вахненка, А.Ф.Везіраў, Р.І.Велікаконь, Р.П.Віктараў, М.М.Вінаградаў, П.І.Вінаградаў, Ф.І.Вінакураў, А.Л.Вісяшчаў, І.П.Віткоўскі, В.А.Віхіраў, А.А.Волкаў, А.П.Волкаў, М.Е.Волкаў, Х.Н.Гайсін, М.А.Гакель, У.А.Галаскокаў, К.М.Галіцкі, А.К.Галубкоў, А.М.Галубой, Б.Б.Гарадавікоў, А.В.Гарбатаў, Д.І.Гарбуноў, В.С.Гаўрылаў, Р.С.Гашава, А.І.Гераськін, А.М.Герман, М.М.Глебаў, І.В.Глушкоў, К.С.Гнідаш, А.Е.Голубаў, А.Ф.Грабнёў, К.В.Гразноў, М.І.Грыбкоў, Дз.П.Грыгор’еў, В.І.Грышаеў, В.С.Грышко, І.Ц.Грышын, І.П.Гураў, К.Ф.Гураў, П.Ф.Гушчын, М.С.Давыдаў, М.П.Дакучаеў, В.І.Далгаполаў, У.К.Далгоў, А.А.Данілаў, М.І.Данілаў, М.М.Даніленка, А.І.Данскіх, Ю.М.Двужыльны, Г.І.Джункоўская-Маркава, І.М.Дзусаў, М.М.Дзяканаў, П.М.Дзякаў, М.І.Доліна, С.А.Долінскі, М.І.Дружынін, М.Я.Дубровін, Г.А.Дуброўскі, М.В.Дунічаў, В.Дз.Едкін, Л.К.Ерафееўскіх, Ф.П.Ерзікаў, Р.Дз.Ермалаеў, Ф.П.Ермалаеў, Е.М.Жагранкоў, П.М.Жалтухін, А.П.Жэсткаў, А.М.Жданаў, Л.В.Жолудзеў, І.Я.Жудаў, М.А.Жуканаў, В.П.Жукаў, Я.А.Жыгуленка, В.І.Жылін, М.М.Завадоўскі, В.С.Заварызгін, В.І.Загароднеў, В.Г.Зайцаў, В.Л.Зайцаў, С.Х.Зайцаў, М.А.Замулаеў, Ю.Ф.Зарудзін, І.М.Запарожскі, А.І.Зараўняеў, А.Н.Захараў, Г.Н.Захараў, А.М.Звераў, І.Е.Злыгосцеў, Е.М.Зорын, А.Л.Зубкова, А.А.Ібраеў, Ф.Я.Іванішка, А.В.Іваноў, К.В.Іваноў, М.В.Іваноў, М.А.Лзюмаў, І.І.Ілазараў, Г.М.Інасарыдзе, А.Дз.Іонаў, М.А.Ісайка, С.Іскаліеў, В.У.Істомін, А.Ішанкулаў, П.В.Каваленка, П.П.Кажамякін, М.А.Кажушкін, А.А.Казакоў, В.І.Казакоў, Р.П.Каалоў, В.Г.Казянкоў, В.М.Каламоец, Б.П.Калач, І.А.Калашнікаў, М.С.Калашнікаў, П.Р.Калеснікаў, С.М.Калінін, М.А.Калодка, П.І.Каломін, У.Я.Калпакчы, Б.Л.Калядзе, Г.В.Камароў, Г.У.Камароў, Р.К.Камарыцкі, Дз.К.Камзаракаў, У.Р.Канарэеў, Г.Ф.Канцаў, І.В.Капейкін, А.М.Карасёў, М.В.Каранаў, Е.М.Карніенка, В.І.Карнішын, Я.І.Каровін, М.П.Карпееў, В.І.Карпенка, В.Р.Карпенка, Я.Ф.Касавічоў, Ф.Дз.Касценка, Г.Л.Катарын, П.Р.Кашчэеў, М.І.Кашын, В.Ш.Квачантырадзе, Р.К.Кіба, Г.Ф.Кірдзішчаў, М.С.Кірылаў, У.Л.Кірылаў, Р.Р.Кіяшка, В.С.Кладзіеў, І.К.Кліманаў, М.І.Кліменка, Дз.М.Клімзаў, П.Ф.Кляпач, М.І.Колычаў, М.І.Конанаў, В.М.Косцін, У.М.Кошалеў, К.А.Кошман, М.В.Крапцоў-Зайчанка, І.Т.Красноў, В.І.Краўчанка, В.І.Круглоў, Ф.Т.Крылоў, С.М.Крынін, І.Н.Кудзін, С.А.Кудрашоў, К.Г.Кузняцоў, Р.І.Кузняцоў, В.С.Кузьмін, М.А.Кузьмін, Л.Дз.Кукалеўскі, П.А.Кулакоў, А.Г.Куліеў, С.З.Кульбашной, А.П.Кулясаў, Дз.А.Купцоў, С.А.Купцоў, П.А.Курачкін, М.Ц.Курбатаў, Дз.М.Курлук, А.В.Курын, К.П.Кутрухін, С.Ф.Куфонін, Е.М.Кухараў, М.М.Лазькоў, П.Б.Лакціёнаў, Г.Д.Лапацін, Г.С.Лебедзеў, С.А.Лебедзеў, В.А.Леванян, М.Лефеўр, М.Н.Ліннік, К.С.Лісіцын, В.М.Літвінаў, М.М.Логінаў, У.Л.Логінаў, І.П.Луеў, Л.В.Лук’янчыкаў, М.А.Лунькоў, А.А.Лучынскі, І.І.Лысенка, Ф.К.Лысенка, А.С.Люты, В.І.Лявіцкі, І.М.Лявонаў, І.Р.Лядоўскі, І.А.Мазгавой, М.С.Майдан, А.С.Майсеенка, Т.П.Макарава, К.В.Макараў, М.Р.Макараў, Я.А.Макееў, А.М.Максін, П.П.Маладых, А.І.Малаў, А.А.Мален, М.С.Малінін, І.Т.Малка, М.П.Мальчанка, М.В.Мамонаў, В.М.Манкевіч, А.І.Маркаў, В.В.Маркін, А.І.Марозаў, І.В.Марозаў, М.М.Мартынаў, У.К.Мартынаў, М.І.Марцьянаў, А.А.Марчанкаў, М.Ф.Мар’яноўскі, С.І.Масіенка, Ц.Д.Масін, А.П.Маслаў, А.А.Матросаў, У.М.Мачалаў, В.А.Меднаногаў, Н.Ф.Меклін-Краўцова, І.А.Мельнічэнка, А.М.Меркушаў, А.І.Міронаў, Р.Р.Міронаў, С.М.Міт, М.І.Мітрафанаў, В.К.Мітрохаў, А.Б.Міхайлаў, В.П.Мішэнін, Г.Г.Мурзаханаў, Р.Ф.Мусланаў, Г.М.Мядзведзеў, І.М.Мяльноў, П.П.Набойчанка, А.С.Навічкоў, М.К.Нагульян, П.І.Назарэнка, Я.Налепка, М.М.Нарган, А.М.Наскоў, М.З.Нешкаў, В.М.Нікалаеў, М.П.Ніканаў, Т.А.Нікандрава, Я.М.Ніхаеў, А.П.Нічыпарэнка, К.Б.Нуржанаў, В.П.Нячаеў, А.М.Осіпаў, В.В.Осіпаў, Б.М.Падалка, А.М.Пайкоў, С.А.Палавін, Ф.П.Палій, І.С.Палявой, П.Я.Палякоў, М.П.Панамароў, І.С.Панамарэнка, Е.М.Панкоў, А.Дз.Паноў, М.Ф.Паноў, В.І.Панькоў, А.В.Папова, В.І.Папоў, Г.П.Папоў, М.Ф.Пасько, А.В.Пашкевіч, П.П.Перасумкін, Г.Е.Петэрс, М.М.Піджакоў, В.В.Піліпас, М.Ф.Пісарэўскі, Дз.М.Пічугін, М.Я.Платонаў, І.Л.Пратапопаў, В.І.Протчаў, М.Ц.Пуцілін, А.Дз.Пуцін, Ю.І.Пыркоў, А.А.Пятраеў, В.М.Пятроў, М.П.Пятроў, П.Г.Пятроў, С.В.Пяцялін, К.В.Рабава, А.А.Рабаў, А.М.Рагожнікаў, С.А.Разінкін, А.К.Разумаў, А.М.Рай, П.М.Рак, І.П.Раманаў, Я.П.Раманаў, А.С.Расказаў, Б.Г.Расохін, А.М.Рашчупкін, С.Дз.Роман, У.С.Рублеўскі, А.А.Рудноў, А.А.Рудэнка, А.Е.Рудэнка, А.В.Рыбакоў, М.І.Рыбін, В.П.Рыбкін, І.Ц.Рыжоў, А.Е Рытаў, М.Я.Рэдзькін, П.Дз.Рэшатаў, П.С.Садакоў, І.Ф.Садчыкаў, А.К.Сакольскі, У.С.Салавей, М.І.Саламацін, В.А.Салаўёў, У.А.Салаўёў, Ц.І.Салопенка, С.Р.Саннікаў, В.А.Санфірава, С.А.Саркісян, М.Д.Свінарчук, Л.С.Святашэнка, Ц.І.Святлічны, А.П.Селязнёў, М.Я.Селязнёў, У.П.Сенчанка, Ф.І.Сенчанка, В.А.Сідарэнка, Е.І.Сізінцаў, М.А.Сікорскі, П.І.Сірагоў, В.М.Сіроцін, Г.І.Скрыпнікаў, А.В.Смірноў, М.Я.Смірноў, Р.Я.Смірноў, Ф.А.Смірноў, У.С.Смятанін, Я.М.Смятнёў, І.М.Снітко, А.Н.Сталяроў, Ф.М.Стралец, С.М.Стралкоў, В.С.Стрыгуноў, Ю.К.Субоцін, В.В.Сугрын, Я.М.Сулейманаў, Б.Султанаў, В.Я.Супрун, С.Х.Суф’янаў, А.Г.Сухарукаў, У.П.Сухачоў, С.З.Сухін, Ф.А.Сцебянёў, Е.М.Сыпала, І.Ф.Сяброва, Я.М.Сялянін, У.Ф.Сямёнаў, Л.А.Сяргееў, В.В.Тамілоўскіх, Г.Е.Твауры, С.К.Токараў, А.А.Томскі, Дз.Я.Трамасаў, М.М.Трасцінскі, Р.А.Тупіцын, В.А.Турбін, С.В.Угрумаў, А.Т.Удавічэнка, М.М.Уладзіміраў, Н.З.Ульяненка, М.І.Усачоў, В.В.Фабрычнаў, Дз.К.Фалін, К.Я.Фамічова, І.П.Фанароў, В.В.Фацін, С.А.Федарэнка, Н.Н.Федуценка, П.В.Фешчанка, А.А.Філасофаў, А.Р.Філонаў, А.В.Фірсаў, М.А.Фірсаў, Я.Я.Фогель, Я.Б.Фрадкоў, М.А.Фралоў, Дз.Г.Фролікаў, І.С.Фурсенка, Э.Хаджаеў, Х.З.Хайрулін, В.Дз.Халеў, І.В.Халманаў, М.Н.Хамянкоў, С.І.Харламаў, У.М.Харытонаў, М.А.Хахлоў, М.П.Хваткоў, М.Я.Ходасаў, С.К.Хрукін, М.М.Хрыкаў, Л.І.Царэнка, С.Р.Церашкевіч, І.Р.Цюрын, М.Ф.Цяплоў, П.І.Цяраеў, М.К.Цярэшчанка, В.М.Чабатароў, М.П.Чалы, І.А.Чарнец, Р.І.Чарноў, А.Ф.Чарнышоў, І.В.Чашчарын, А.П.Чумакоў, Дз.В.Чумачэнка, Р.І.Чэрнікаў, І.С.Шабельнікаў, Ш.Шаімаў, А.С.Шалаеў, С.Е.Шалковы, А.Я.Шамшурын, І.Я.Шапавалаў, І.Р.Шарамет, В.І.Шаркоў, М.П.Шароў, П.С.Шароў, Б.А.Шахіраў, М.Ф.Шаціла, А.К.Шомін, М.М.Шохін, Р.А.Шпількоў, Ф.Г.Шунееў, Р.С.Шупік, С.І.Шулаў, У.Г.Шчогалеў, Р.І.Шыбанаў, П.В.Шысцяроў, М.М.Юдзін, Б.І.Юркін, А.С.Юрчанка, П.Д.Юрчанка, І.П.Ябараў, А.М.Ягораў, В.В.Ягораў, А.А.Якаўлеў, Г.Якубаў, А.І.Якуненка, С.Р.Янкоўскі, П.А.Ярмілаў, М.І.Яромін, С.П.Яўграфаў, М.І.Яшын.
1946. Р.Е.Аронава, А.Дз.Асадчыеў, С.Багданаў, А.М.Васільеў, М.К.Васільеў, П.С.Дакучалаў, І.М.Жмурко, А.І.Казакоў, П.А.Казленка, В.І.Касалапаў, Я.Кручкоў, Ц.А.Кучараба, А.У.Майсееў, І.А.Малікаў, К.Я.Малін, І.І.Мар’ін, Р.Ф.Махрынаў, У.А.Мілюкоў, У.А.Міхайлаў, Я.Д.Міхайлік, В.А.Мядзведзеў, І.І.Нечыпурэнка, М.Е.Півавараў, М.А.Прасвірнаў, Н.М.Распопава, М.П.Рэнц, Р.П.Сабкоўскі, А.М.Сідаровіч, В.З.Строкаў, М.Г.Сыртланава, І.Ф.Фацееў, М.І.Фясенка, А.М.Харытошкін, А.Ф.Худзякова, А.А.Царагародскі, А.Т.Цішчанка, М.П.Чэчнева, Ф.С.Шмырын, Ш.І.Шургая, С.С.Шчаглоў, А.М.Юльеў.
1948. У.С.Баскоў, Л.М.Літвінава.
1957. П.М.Гаўрылаў.
1965. У.С.Амельянюк, Ф.М.Ахлопкаў, П.Ф.Баціцкі, І.П.Казінец, А.М.Касаеў, А.М.Кіжаватаў, Я.У.Клумаў, П.А.Ротмістраў, В.М.Усаў.
1978. А.Д.Радзіеўскі, І.М.Русіянаў.
Літ.:
Герои Советского Союза: Краткий биогр. слов.
Навечно в сердце народном. 3 изд.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)