Заве́ рыч ’палка, адзін канец якой усаджаны ў вуха навоя, а другі ляжыць на падлозе, не даючы навою круціцца’ (чырв. слаб., З нар. лекс. ). Польск. дыял. zawiracz ’частка красён’. Ад дзеяслова *заве́ раць (< польск. дыял. zawierać ’зачыняць, замыкаць’) з суфіксам ‑ыч , які ўжываецца для ўтварэння назваў прылад (параўн. зацёрыч , скопыч , Сцяцко, Афікс. наз. , 45).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
умата́ цца сов.
1. (наматываясь, уместиться ) умота́ ться;
усе́ ні́ ткі ў адзі́ н клубо́ к не ўмата́ юцца — все ни́ тки в оди́ н клубо́ к не умота́ ются;
2. разг. замота́ ться;
ле́ йцы ўмата́ ліся ў ко́ ла — во́ жжи замота́ лись в колесо́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
null num нуль;
~ Grad нуль гра́ дусаў;
eins zu ~ (1:0) адзі́ н да нуля́ ;
~ Uhr zwölf нуль гадзі́ н двана́ ццаць міну́ т [хвілі́ н]
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
каталіцы́ зм
(с.-лац. catholicismus, ад гр. katholikos = галоўны, усеагульны)
адзін з трох найбольш пашыраных напрамкаў у хрысціянстве (побач з праваслаўем і пратэстантызмам ), які ўзначальвае рымскі папа.
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
дра́ цца , дзяру́ ся, дзярэ́ шся, дзярэ́ цца; дзяро́ мся, дзераце́ ся, дзяру́ цца; дзяры́ ся; незак.
1. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Раздзірацца на кавалкі, шматкі.
Папера лёгка дзярэцца.
2. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Зношвацца да дзірак, станавіцца непрыгодным.
Па такой дарозе абутак хутка дзярэцца.
3. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Знімацца, адрывацца, адставаць.
Дзяры лыка пакуль дзярэцца (прыказка).
4. Драпаць адзін аднаго.
Каты дзяруцца.
5. Наносіць каму-н. драпіны.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
като́ ры , -ая, -ае, займ.
1. пыт. і адносны . Які іменна, які з некалькіх, які па парадку.
К. сыну год? К. раз едзеш у Полацк? Вазьмі касу, каторай учора касіў.
2. неазнач. Не першы, не адзін , а некалькі.
К. раз іду я гэтым лесам.
К. год чакаем сына на пабыўку.
К. час няма добрага надвор’я.
3. неазнач. , часцей мн. Іншыя, некаторыя (разм. ).
Каторыя ўжо прыехалі, а каторыя яшчэ ў дарозе.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
злі́ цца , злію́ ся, зліе́ шся, зліе́ цца; зліёмся, зліяце́ ся, злію́ цца і салью́ ся, салье́ шся, салье́ цца; сальёмся, сальяце́ ся, салью́ цца; зліўся, зліла́ ся, -ло́ ся; зліся; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Злучыцца ў адзін паток (пра вадкае, цякучае).
Ручаі зліліся ў рэчку.
2. перан. Аб’яднацца, растварыўшыся адно ў другім, саставіць адно цэлае.
Грукат гармат зліўся ў суцэльную кананаду.
К вясне партызанскія атрады зліліся.
Нашы намаганні зліліся.
|| незак. зліва́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца
|| наз. зліццё , -я́ , н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
барацьба́ , -ы́ , ж.
1. Схватка дваіх, з якіх кожны імкнецца перамагчы другога, а таксама від спорту, калі два спартсмены імкнуцца пакласці адзін аднаго на лапаткі.
Б. асілкаў.
Французская б.
2. Змаганне супрацьлеглых сіл, ідэйна-грамадскіх кірункаў.
Б. класаў.
3. з чым, за што . Дзейнасць, накіраваная на пераадоленне, знішчэнне чаго-н.
Б. з алкагалізмам.
Б. за якасць прадукцыі.
4. перан. Сутыкненне супярэчлівых пачуццяў, імкненняў, думак.
Б. радасці з зайздрасцю.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
града́ , -ы́ , мн. гра́ ды і (з ліч. 2, 3, 4 ) грады́ , град, ж.
1. Вузкая паласа зямлі, ускапаная на агародзе ці ў кветніку.
Пасадзіць граду буракоў.
2. Рад невялікіх гор, узгоркаў.
Горная г.
3. Мноства аднастайных прадметаў, размешчаных у адзін рад.
|| памянш. гра́ дка , -і, Д М -дцы, мн. -і, -дак, ж. (да 1 знач. ).
|| прым. гра́ дкавы , -ая, -ае (да 1 знач. ) і гра́ давы , -ая, -ае (да 2 знач. ).
Градкавыя культуры.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пе́ ршы , -ая, -ае.
1. гл. адзін .
2. Першапачатковы, самы ранні, які з’явіўся крыніцай або аб’ектам дзеяння раней за іншых.
Першае ўражанне.
Не першага веку (не малады). Прадукт не першай свежасці (пачынае псавацца). П. рэйс.
3. Самы лепшы з усіх у якіх-н. адносінах, выдатны, добры.
П. майстар.
П. гатунак.
4. у знач. наз. пе́ ршае , -ага, н. Рэдкая страва (суп, булён і пад. ), што падаецца ў пачатку абеду.
З’есці першае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)