арыгінальнае пісьменства народа майя. Існавала з першых ст. н.э. да забароны ў 16 ст. ісп. царквой (кнігі майя былі знішчаны). Захаваліся 4 рукапісы: дрэздэнскі («Дрэздэнскі кодэкс», знойдзены ў Вене ў 1739), мадрыдскі («Кодэкс Тро-Картэзіянус», урыўкі з 2 манускрыптаў, знойдзеных у 2-й пал. 19 ст. ў Мадрыдзе), парыжскі («Кодэкс Перэсіянус», 2 урыўкі, знойдзеныя ў Парыжы ў 1859), рукапіс Гралье (апубл. 1973) і значная колькасць надпісаў на камянях руін гарадоў майя (на многіх сляды наўмысных пашкоджанняў). Кнігі майя ўяўляюць сабой паласу паперы, вырабленую з расл. валакна і натуральнага клейкага рэчыва і пакрытую з абодвух бакоў белай вапнай. Іерагліфічныя знакі выводзілі пэндзлікамі. Побач з пісьмёнамі размяшчаліся рознакаляровыя малюнкі. Да манускрыпта дадавалася драўляная ці скураная вокладка. Надпісы на камянях і ў рукапісах значна адрозніваліся. У М.п. ўжываліся фанет. знакі (алфавітныя і складовыя), ідэяграфічныя (абазначаюць цэлыя словы) і ключавыя (тлумачаць значэнні слоў, але не чытаюцца). Майя ведалі каля 800 знакаў. Мова іерагліфічных тэкстаў значна адрозніваецца (вымаўленне, слоўнік, граматыка) ад жывой мовы майя 16—17 ст. Іерагліфічныя тэксты і надпісы майя перакладзены не цалкам (каля 85%). Першыя спробы расшыфроўкі — сярэдзіна 19 ст. У сярэдзіне 1950—60-х г.вял. ўклад у дэшыфроўку М.п. зрабіў рас. вучоны Ю.Кнарозаў.
Літ.:
Кнорозов Ю.В. Система письма древних майя. М.; Л., 1955;
Яго ж. Иероглифические рукописи майя. Л., 1975;
Александровский Г. Майя. Иероглифы и пирамиды // Наука и жизнь. 1997. № 11.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
МАКСІ́М ГРЭК (сапр.Трыволіс Міхаіл; каля 1470, г. Арта, Грэцыя — 12.12.1555),
пісьменнік-публіцыст, перакладчык, багаслоў. Адукацыю атрымаў у Фларэнцыі. Пастрыгся ў манахі і жыў на Афоне, адкуль у 1516 па запрашэнні вял.кн. Васіля III прыбыў у Маскву для выпраўлення і перакладу грэч. кніг. За збліжэнне з царк. апазіцыяй асуджаны на саборах 1525 і 1531, у 1525—51 вязень манастырскіх турмаў. Яго літ. спадчына — «словы», публіцыстычныя артыкулы, пропаведзі, філас. і багаслоўскія разважанні, пераклады. Яны вызначаюцца вобразным выкладаннем і эмацыянальнасцю стылю, іх мова кніжная, са складанымі сінтакс. зваротамі. Выступаў супраць хцівасці, бязлітаснасці і багацця царк. феадалаў («Аповесць страшная і варта памяці і пра дасканалае манаскае пражыванне», «Слова, якое падрабязней выкладае, з жалем, беспарадкі і бясчынствы цароў і ўлад апошняга жыція», «Размова розуму з душою», «Слова пра пакаянне» і інш.). Аўтар прац па фанетыцы («Пра грэчаскія галосныя і зычныя, пра склады, пра надрадковыя знакі грэчаскія і славянскія»), прасодыі («Аб прасодыі»), граматыцы. Яго праца «Тлумачэнні імёнам па алфавіце» — гал. крыніца для больш позніх рус.азбукоўнікаў. Творы М.Г. былі шырока вядомы на Беларусі. «Канон малебен...» уваходзіў у кнігу Фікарыя «Вертаград душэўны» (Вільня, 1620). «Слова на лацінаў» і «Пахвальнае слова да святых апосталаў Пятра і Паўла» выдадзены ў Магілёве (1625). Кананізаваны Рус. праваслаўнай царквою (1988).
Літ.:
Иванов А.И. Литературное наследие Максима Грека. Л., 1969;
Громов М.Н. Максим Грек. М., 1983;
Александропулос М. Сцены из жизни Максима Грека: Пер. с греч. М., 1983.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
wiatr, ~u
м. вецер;
zmienny wiatr — пераменны вецер;
pomyślny wiatr — спадарожны вецер;
rzucać słowa na wiatr — кідаць словы на вецер;
szukaj ~u w polu — шукай ветру ў полі;
przepędzić na cztery ~y — прагнаць на ўсе чатыры бакі;
płaszcz ~em podszyty — падшытае ветрам паліто
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
wyciągać
незак.
1. выцягваць; даставаць;
2. выцягваць; працягваць; цягнуць;
wyciągać rękę o jałmużnę — жабраваць;
wyciągać wniosek — рабіць выснову;
wyciągać pierwiastek мат. здабываць корань;
wyciągać cudzymi rękami kasztany z ognia — чужымі рукамі жар заграбаць;
wyciągać kogo na słówka — выпытваць; выцягваць словы з каго
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
refer
[rɪˈfɜ:r]1.
v.t. (-rr-)
1) адсыла́ць
2) накіро́ўваць, пасыла́ць
We referred him to the boss — Мы скірава́лі яго́ да кіраўніка́
3) перадава́ць (напр. спрэ́чку судзьдзі́)
2.
v.i.
1) даты́чыць
His words referred to me only — Яго́ныя сло́вы даты́чылі то́лькі мяне́
2) зьвярта́цца
He referred to me for help — Ён зьвярну́ўся да мяне́ па дапамо́гу
•
- refer to a dictionary
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
kind
I[kaɪnd]
adj.
1) до́бры; ве́тлы, прыве́тны; спрыя́льны
kind words — до́брыя, добразычлі́выя сло́вы
a kind and gentle heart — спага́длівае й чу́лае сэ́рца
2) ласка́вы
be so kind — бу́дзь ласка́вы, калі́ ла́ска
3) ува́жлівы, ува́жны, чу́лы, клапатлі́вы
a kind master — клапатлі́вы гаспада́р
II[kaɪnd]
n.
1) гату́нак -ку m., род -у m.
2) паро́да f.
•
- in kind
- kind of
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
again
[əˈgen]
adv.
1) ізно́ў, яшчэ́ раз
Try again — Спрабу́й яшчэ́
2) апрача́ таго́, прыты́м; да таго́
And then again, what do his fine words amount to? — А прыты́м, да чаго́ ж зво́дзяцца яго́ныя прыго́жыя сло́вы?
3) з друго́га бо́ку, ізно́ў
These again are more expensive — Гэ́тыя, ізно́ў жа — даражэ́йшыя
•
- again and again
- time and again
- as much again
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
utter
I[ˈʌtər]
adj.
по́ўны, абсалю́тны
utter surprise — по́ўная нечака́насьць
utter ruin — по́ўная руі́на
II[ˈʌtər]
v.t.
1) мо́віць, вымаўля́ць; каза́ць; выка́зваць
the last words he uttered — апо́шнія сло́вы, якія ён вы́мавіў
to utter one’s thoughts — выка́зваць сваю́ ду́мку
2) выкры́кваць
to utter a cry of pain — кры́кнуць ад бо́лю
3) Obsol. выпушча́ць, пуска́ць у абаро́т (падро́бленыя дакумэ́нты, гро́шы)
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
follow
[ˈfɑ:loʊ]
v.
1) ісьці́ за кім-чым, надыхо́дзіць; настава́ць
Night follows day — Ноч настае́ пасьля́ дня
2) ісьці́, хадзіць, е́хаць сьле́дам; трыма́цца
follow this road — трыма́йся гэ́тае даро́гі
follow me! — за мною!
a concert followed the lecture — пасьля́ ле́кцыі быў канцэ́рт
3) гна́цца
4) сачы́ць, право́дзіць (вачы́ма)
5) ува́жліва прыслухо́ўвацца й разуме́ць (сло́вы, прамо́ву)
•
- as follows
- follow out
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Кашта́н дрэва сямейства букавых, якое дае плады ў выглядзе буйнога арэха; плод гэтага дрэва’ (ТСБМ, БРС, Касп.). Рус.кашта́н, укр.кашта́н ’тс’. Як сведчыць форма слова, непасрэдна кашта́н запазычана з польск.kasztan ’тс’ (параўн. Фасмер, 2, 215; Слаўскі, 2, 97–98; Шанскі, 2, К, 106). Для рус. мовы, як адзначае Фасмер, там жа, пасрэднікам запазычання, акрамя польск., магла быць і чэш. крыніца. Польск. і чэш. лексемы ўзяты з ням.kastāne, castane ’каштан’ (сёння Kastanie). У сваю чаргу ням.словы запазычаны з лац.castanea, якое паходзіць з грэч.κάστανον. Лічаць, што радзімай назвы каштана з’яўляецца Малая Азія (параўн. арм.kaskeni каштанавае дрэва’. Гл. яшчэ Брукнер. 222; Бернекер, 1, 492; Махэк₂, 245.
