смалі́ць 1, смалю, смоліш, смоліць;
Мазаць, насычаць смалой.
смалі́ць 2, смалю, смаліш, смаліць;
1. Выклікаць адчуванне апёку, смылення; апякаць.
2. Абпальваючы агнём, знішчаць шэрсць, рэшткі пуху і пад.
3. Прыпякаць, пячы (пра сонца).
4.
5.
смалі́ць 3, смалю, смаліш, смаліць;
смалі́ць 4, смалю, смаліш, смаліць;
смалі́ць 5, смалю, смаліш, смаліць;
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сы́ты, ‑ая, ‑ае.
1. Які поўнасцю здаволіўся; які не адчувае голаду.
2.
3.
4. Багаты на яду, харчовыя прадукты.
5.
6. Які мае ў сабе шмат тлушчу.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шчы́льны, ‑ая, ‑ае.
1. Такі, у якім цесна злучаны састаўныя часцінкі; які змяшчае вялікую колькасць рэчыва ў малым аб’ёме.
2. Які складаецца з блізка размешчаных адзін ля другога асоб, прадметаў, частак; часты.
3. Які мае мала прасторы, з абмежаванай прасторай; цесны.
4.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ВАЙНА́,
вырашэнне сродкамі
У першабытнаабшчынным грамадстве
Войны класіфікуюць паводле вылучэння
Літ.:
Фуллер Дж.Ф. Вторая мировая война 1939—1945
Вержховский Д.В., Ляхов В.Ф. Первая мировая война 1914—1918
Кибернетика, ноосфера и проблемы мира. М., 1986.
Г.А.Маслыка.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ЗЕМЛЕКАРЫСТА́ННЕ,
карыстанне зямлёй ва ўстаноўленым звычаем або законам парадку. Паводле зямельнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь аб’ектам гэтага права можа быць зямельны ўчастак, дадзены землекарыстальніку па рашэнню кампетэнтнага органа
У дакласавым грамадстве ворныя землі былі абшчыннай уласнасцю і перыядычна размяркоўваліся паміж членамі абшчыны так, што
В.М.Заркоў, В.П.Панюціч.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
КУРЫ́ЛЬСКІЯ АСТРАВЫ́,
архіпелаг вулканічных астравоў паміж Ахоцкім
Гісторыя. Да
Літ.:
Бондаренко О.Я. Неизвестные Курилы: Серьезные размышлепия о статусе Курильских островов.
Высоков М.С. История Сахалина и Курил в самом кратком изложении. Южно-Сахалинск, 1994.
І.Я.Афнагель (прырода, гаспадарка); М.Г.Нікіцін (гісторыя).
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ПАЗНА́ННЕ,
вышэйшая форма адлюстравання, аналізу і ўзнаўлення аб’ектыўнай рэчаіснасці ў мысленні; працэс атрымання і выпрацоўкі ведаў. Ахоплівае канкрэтныя сферы жыццядзейнасці людзей і ажыццяўляецца ў розных спалучэннях жывога і назапашанага вопыту, які перадаецца ад аднаго пакалення да другога. У гэтым плане адрозненне П. і ведаў ёсць адрозненне працэсу і выніку: у ходзе выкарыстання элементаў канкрэтных ведаў для вырашэння праблем жыцця яны пераўтвараюцца і перапрацоўваюцца чалавекам і зноў вяртаюцца ў працэс П. Аб’ектам П. з’яўляецца частка матэрыяльнага свету або духоўнай сферы (аб’ектыўная рэч, прырода, грамадства, свядомасць), а яго суб’ектам выступаюць асобныя індывіды, групы людзей, грамадства, усё чалавецтва. З развіццём грамадства павялічваецца «культурны багаж» суб’екта П., узбагачаюцца і мадыфікуюцца сродкі яго дзейнасці, адбываецца ўсё больш глыбокае пранікненне ў скрытыя сутнасці рэчаў і з’яў. Гэта аб’ектыўна спрыяе вырашэнню адной з
Вылучаюць таксама
Традыц. сродкі і метады П., заснаваныя на аб’ектна-суб’ектных адносінах, адрозніваюцца ад яго тлумачэння на аснове суб’ектыўна-суб’ектных адносін, дзе
Літ.:
Слемнев М.А. Лабиринты познания.
Теория познания:
Мир философии. Ч. 1—2.
Героименко В.А., Лазаревич А.А., Титаренко Л.Г. Знание. Компьютер. Общество
Абдеев Р.Ф. Философия информационной цивилизации.
Степин В.С., Горохов В.Г., Розов М.А. Философия науки и техники.
С.Ф.Дубянецкі.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
чужы́
1.
2.
3.
4.
5.
◊ з ~ы́х слоў — с чужи́х слов;
з ~ы́х плячэ́й — с чужо́го плеча́;
на ч. кошт — на чужо́й счёт;
е́сці ч. хлеб — есть чужо́й хлеб;
на ~ы́м хле́бе — на иждиве́нии;
жыць ~ы́м ро́зумам — жить чужи́м умо́м;
без ~о́й ла́скі — без чужо́й по́мощи;
загляда́ць у ч. гаршчо́к — загля́дывать в чужо́й горшо́к;
выязджа́ць (е́здзіць) на ~о́й спі́не — выезжа́ть (е́здить) на чужо́й спине́;
у ~ы́х рука́х піро́г вялі́кі — в чужи́х рука́х пиро́г вели́к (большо́й);
~а́я душа́ — цёмны лес — чужа́я душа́ — потёмки;
~ы́мі рука́мі жар заграба́ць —
пад ~у́ю ду́дку скака́ць —
~у́ю бяду́ на па́льцах развяду́ —
на ч. карава́й рот не разяўля́й —
ад ~о́га ша́лу галава́ кру́ціцца —
з ~о́га каня́ і ў гразі́ злазь —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сістэ́ма, ‑ы,
1. Сукупнасць заканамерна звязаных паміж сабой элементаў (прадметаў, з’яў, поглядаў, ведаў і пад.), якія складаюць пэўнае цэласнае ўтварэнне, адзінства.
2. Парадак, абумоўлены правільным размяшчэннем і ўзаемнай сувяззю частак чаго‑н.
3. Форма арганізацыі, будова чаго‑н. (дзяржаўных, палітычных, гаспадарчых адзінак, устаноў і пад.).
4. Сукупнасць гаспадарчых адзінак, блізкіх па сваіх задачах і арганізацыйна аб’яднаных у адзінае цэлае.
5. Структура, якая складае адзінства ўзаемна звязаных частак.
6. У батаніцы і заалогіі — класіфікацыя, групаванне.
7. У геалогіі — сукупнасць пластоў горных парод, якая характарызуецца пэўнымі выкапнямі, фаунай і флорай.
•••
[Грэч. systēma — цэлае, складзенае з частак, злучэнне.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
part
1) ча́стка
2) удзе́л -у
3) бок -у
4) ро́ля
5) прабо́р, прадзе́л -а, радок -ка́
6)
а) адзі́н з галасо́ў або́ інструмэ́нтаў
б) но́ты для аднаго́ го́ласу або́ інструмэ́нту
7) часьці́на
v.
1) дзялі́ць на ча́сткі
2) разьдзяля́ць (-ца)
3) расстава́цца; разыхо́дзіцца
4) расчэ́сваць валасы́ на радо́к
3.няцэ́лы, няпо́ўны
4.у не́йкай ме́ры, у не́йкай ступе́ні; частко́ва
•
- for my part
- on the part of me
- on the most part
- for the most part
- part from
- part with
- take part
- in part
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)