утро́ба
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
мн. |
| Н. |
утро́ба |
утро́бы |
| Р. |
утро́бы |
утро́б |
| Д. |
утро́бе |
утро́бам |
| В. |
утро́бу |
утро́бы |
| Т. |
утро́бай утро́баю |
утро́бамі |
| М. |
утро́бе |
утро́бах |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
утро́ба ж.
1. (брюхо) чэ́рава, -ва ср.;
2. (внутренности, потроха) вантро́бы, -баў ед. нет;
◊
утро́ба ма́тери уло́нне ма́ці;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вантро́ба ж., мн. нет, прост. утро́ба
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Тро́ба ‘панос’ (пін., Сл. ПЗБ). Да утроба (гл.), параўн. утроба ‘хвароба органаў стрававання’ (Мат. Гом.). Магчыма, эўфемізм з адсячэннем пачатковага у‑, успрынятага як прыстаўка ці прыназоўнік, аналагічна балг. дыял. тро́ба ‘жывот’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
мамо́на ж.
1. миф. мамо́на;
2. уст. мамо́на; утро́ба, брю́хо ср.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чэ́рава ср.
1. разг. брю́хо, живо́т м.;
2. утро́ба ж., чре́во
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Падро́бкі ’вантробы сярэдніх і дробных жывёл’ (Нас.), падрабя́жжа ’унутранасці жывёлы’ (Сл. ПЗБ), подробэ́нькэ, пудрубы́нкы ’тс’ (Сл. Брэс.). Укр. подрі́б, подро́би, польск. podroby, dróbki ’тс’. У іншых славян безпрыставачныя: чэш. drob, drůbky, славац. droby, серб.-харв., славен. drob ’унутранасці жывёлін; дробязь, адкіды’, балг. дроб ’печань, лёгкія’. Вытворныя ад асновы drob‑ (гл. драбіць, дробны; параўн. яшчэ Трубачоў, ЭССЯ, 5, 122) (Брукнер, 87; Фасмер, 1, 539). Інакш Махэк (128), які звязвае з праслав. ǫtroba (гл. утроба).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Трушчо́ба ‘бедны, густа населены брудны квартал горада’, ‘брудны, цёмны, разбураны дом’ (ТСБМ). З рус. трущо́ба ‘тс’, якое зафіксавана ў такім значэнні ў слоўніках з першай паловы XIX ст., утворана пры дапамозе суф. ‑об‑a (як утроба) ад дзеяслова з асновай труск і суф. Параўн. ст.-рус. трускъ (з XV ст.), што з’яўляецца глухім варыянтам да друзгъ ‘сухое галлё, вецце’; у такім выпадку трущоба — гэта ‘лес, завалены галлём’ (КЭСРЯ, 453; Цыганенка, 491). Менавіта гэта значэнне пераважае ў трушчо́ба: ‘глухія мясціны’ (слаўг., Яшк.), ‘глуш’, ‘цяжкапраходнае месца ў лесе з бураломам’ (ТСБМ); трушчо́ба, трушчо́біна ‘непраходнае месца ў лесе’, ‘прорва, бездань’ (Нас.), трошчо́ба ‘гушчар, нетра’ (ТС), укр. дыял. трущоба ‘густы непраходны лес у забалочанай нізіне’ (Фасмер, 4, 112; ЕСУМ, 5, 662), што дае падставы для запазычвання толькі ў вузкім значэнні ‘густанаселены бедны квартал’. Да трушчыць (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вантро́бы, -баў только мн.
1. анат. вну́тренности;
2. (внутренняя часть животного) утро́ба ж.;
3. (внутренности убитого животного) требуха́ ж.;
4. (внутренности животного, идущие в пищу) потроха́;
◊ в. перае́сці (ад’е́сці —) вы́мотать ки́шки;
в. рваць — надрыва́ться; из ко́жи (вон) лезть;
парва́ць в. — надорва́ться
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
про́рва ж.
1. прям., перен. про́пасть, бе́здна, про́рва;
2. перен. (коренное расхождение) про́пасть;
3. разг. (о жадном человеке) про́рва;
4. (в плотине) проры́в м.;
5. разг. (множество) про́рва;
◊ го́рла як п. — ненасы́тная утро́ба, ненасы́тное го́рло;
як у ~ву — как в бездо́нную бо́чку
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)