◎ Пы́зы ’бульбяныя клёцкі з мясам’ (Скарбы), пы́за (pyza) ’страва даўніх часоў, прыгатаваная з канаплянага малака’ (Варл.), пэза ’булачка, начыненая салам’ (Нас.), укр. пизи ’вараныя галушкі з кіслага грачанага цеста, ядуць з часныком і алеем’, польск. pyza ’від клёцак’; перан. ’круглая, тоўстая шчака’. Няясна; паводле Банькоўскага (2, 972), рэгіянальнае старажытнае слова (Мазоўша, Вялікапольшча), з якога выводзіцца прыметнік pyzatyʼтаўсташчокі’, Брукнер (450) апошняе слова звязвае з рухае ’рыць зямлю; перабіраць у ядзе’, pūzdro, pužo і параўноўвае з рус. пыж ’пусты арэх’, пыжить ’уздуваць’. Гл. папярэдняе слова.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Зе́бра. З рус. зебра ’тс’ (з польск. было б зэ‑), дзе з англ. ці франц. zebra у XVIII ст. (фіксацыя 1792 г.). У англ., франц. з 1600 г., у партуг., ісп. ужо ў XVI ст. ці з лац. equiferus ’дзікі конь’, ці са слова аднаго з паўд.-афр. плямён. Фасмер, 2, 91; Шанскі, 2, З, 83; Блох-Вартбург, 673; Окс. сл., 3868 (11, 87); Махэк₂, 714. Перан. зебра ’паласа дарогі для пераходу пешых’, паводле афарбоўкі, у 60–70‑я гады XX ст.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
неміласэ́рны, -ая, -ае.
1. Бязлітасны, суровы.
Н. чалавек.
2. перан. Вельмі моцны, незвычайны (пра што-н. непрыемнае, адмоўнае; разм.).
Неміласэрная гарачыня.
|| наз. неміласэ́рнасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
няўклю́дны, -ая, -ае (разм.).
1. Пазбаўлены зграбнасці, лоўкасці ў рухах; непаваротлівы.
Н. мядзведзь.
2. перан. Дрэнна, недастаткова апрацаваны; няскладны.
Няўклюдныя выразы.
|| наз. няўклю́днасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
падо́л, -а, мн. -ы, -аў, м.
Ніжні край сукенкі, спадніцы.
Трымаецца за чый-н. п. (пра дзіця; таксама перан.: пра бездапаможныя, нерашучыя паводзіны каго-н.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
падпява́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; незак., каму.
1. Спяваць, уторачы каму-, чаму-н.
П. басам.
2. перан. Згаджацца з кім-н. з карыслівых меркаванняў (разм., неадабр.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
палахлі́вы, -ая, -ае.
Які лёгка палохаецца, усяго баіцца; які выражае спалох.
П. позірк.
Палахліва (прысл.) азірацца.
Палахлівыя цені (перан.; мітуслівыя, дрыготкія).
|| наз. палахлі́васць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пані́кнуць, -ну, -неш, -не; пані́к, -кла; -ні; зак.
1. гл. нікнуць.
2. перан. Паддацца прыгнечанаму настрою; стаць духоўна разбітым.
Пасля пачутых слоў чалавек адразу панік.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
паршы́вы, -ая, -ае.
1. Пакрыты паршой.
П. кот.
2. перан. Вельмі дрэнны, не варты ўвагі (разм.).
Паршывыя дровы.
|| наз. паршы́васць, -і, ж. (да 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зало́г, -у, м.
1. Тое, што і заклад.
2. перан. Доказ, гарантыя чаго-н.
З. дружбы.
|| прым. зало́гавы, -ая, -ае (да 1 знач.).
Залогавае абавязацельства.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)