Пры́хадзень ’прышэлец, прыблуда’ (ТСБМ, Янк. 3., Нар. Гом.; ашм., Стан.), прыхо́дзень ’які прыйшоў з другога месца, прышлы’ (Ласт.), сюды ж прыхажа́кі ’прышлыя людзі’, прыхо́джы, прыхо́жы, прыхаджа́лы ’прышлы, нетутэйшы’, маст. прыхо́джы перан. ’запазычаны’ (паст., віл., трак., смарг., навагр., Сл. ПЗБ). Ст.-бел. приходень ’прышлая асоба; чужаземец’, якое, паводле Жураўскага (SOr, 10, 40), запазычана з польск. przychodzień ’тс’, што, на думку Вярхова (Аб нек. асабл., 34, 37), неабавязкова ў сувязі з прадуктыўнасцю словаўтваральнага тыпу. Ад прыходзіць (гл. хадзіць) з розным суфіксальным афармленнем.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пы́зы ’бульбяныя клёцкі з мясам’ (Скарбы), пы́за (pyza) ’страва даўніх часоў, прыгатаваная з канаплянага малака’ (Варл.), пэза ’булачка, начыненая салам’ (Нас.), укр. пизи ’вараныя галушкі з кіслага грачанага цеста, ядуць з часныком і алеем’, польск. pyza ’від клёцак’; перан. ’круглая, тоўстая шчака’. Няясна; паводле Банькоўскага (2, 972), рэгіянальнае старажытнае слова (Мазоўша, Вялікапольшча), з якога выводзіцца прыметнік pyzatyʼтаўсташчокі’, Брукнер (450) апошняе слова звязвае з рухае ’рыць зямлю; перабіраць у ядзе’, pūzdro, pužo і параўноўвае з рус. пыж ’пусты арэх’, пыжить ’уздуваць’. Гл. папярэдняе слова.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вірава́ць, 1 і 2 ас. не ўжыв., -ру́е; незак.
Утвараць віры, круціць, бурліць.
Вада віруе ля камянёў.
Жыццё віруе вакол (перан.).
|| наз. вірава́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адзічэ́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў дзікім, здзічэў.
А. кот.
А. сад.
2. перан. Які выражае дзікасць.
А. выгляд.
А. позірк.
|| наз. адзічэ́ласць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адміністрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; незак.
1. Пра адміністрацыю: кіраваць чым-н. (спец.).
2. перан. Кіраваць чым-н. фармальна, бюракратычна (неадабр.).
|| наз. адміністрава́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адшуме́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць; -мі́; зак.
1. Скончыць шумець.
Адшумелі дажджы.
2. перан. Прайсці, закончыцца (пра што-н. шумнае, гучнае).
Адшумела вайна.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
акасцяне́лы, -ая, -ае.
1. Які ператварыўся ў косць, зацвярдзелы.
А. храсток.
2. перан. Які страціў гнуткасць, здольнасць развівацца; застылы.
А. погляд.
|| наз. акасцяне́ласць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
акупі́цца, 1 і 2 ас. не ўжыв., -ўпіцца; зак.
Аплаціцца (пра выдаткі).
Затраты на будоўлю акупяцца.
Намаганні акупяцца (перан.).
|| незак. акупля́цца, -я́ецца і аку́плівацца, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ана́лы, -аў.
Запісы найбольш значных гістарычных падзей у храналагічным парадку; летапіс.
У аналах гісторыі (перан.: аб чым-н. значным, гераічным, што ўвайшло ў гісторыю; высок.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ле́пта, -ы, ДМ -пце, ж.
1. Дробная медная манета ў Старажытнай Грэцыі.
2. перан. Пасільны ўклад у якую-н. агульную справу.
Унесці сваю лепту.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)