Зе́бра. З рус. зебра ’тс’ (з польск. было б зэ‑), дзе з англ. ці франц. zebra у XVIII ст. (фіксацыя 1792 г.). У англ., франц. з 1600 г., у партуг., ісп. ужо ў XVI ст. ці з лац. equiferus ’дзікі конь’, ці са слова аднаго з паўд.-афр. плямён. Фасмер, 2, 91; Шанскі, 2, З, 83; Блох-Вартбург, 673; Окс. сл., 3868 (11, 87); Махэк₂, 714. Перан. зебра ’паласа дарогі для пераходу пешых’, паводле афарбоўкі, у 60–70‑я гады XX ст.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пы́зы ’бульбяныя клёцкі з мясам’ (Скарбы), пы́за (pyza) ’страва даўніх часоў, прыгатаваная з канаплянага малака’ (Варл.), пэза ’булачка, начыненая салам’ (Нас.), укр. пизи ’вараныя галушкі з кіслага грачанага цеста, ядуць з часныком і алеем’, польск. pyza ’від клёцак’; перан. ’круглая, тоўстая шчака’. Няясна; паводле Банькоўскага (2, 972), рэгіянальнае старажытнае слова (Мазоўша, Вялікапольшча), з якога выводзіцца прыметнік pyzatyʼтаўсташчокі’, Брукнер (450) апошняе слова звязвае з рухае ’рыць зямлю; перабіраць у ядзе’, pūzdro, pužo і параўноўвае з рус. пыж ’пусты арэх’, пыжить ’уздуваць’. Гл. папярэдняе слова.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
сума́рны, -ая, -ае (кніжн.).
Які з’яўляецца сумай чаго-н., атрыманы ў выніку складання.
Сумарныя паказчыкі.
2. перан. Абагульнены, неканкрэтызаваны агляд падзей.
|| наз. сума́рнасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
табу́, нескл., н.
1. У першабытных народаў: рэлігійная забарона на якое-н. слова, дзеянне, прадмет.
2. перан. Наогул пра што-н. забароненае.
Т. на алкаголь.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
турэ́мшчык, -а, мн. -і, -аў, м.
1. Наглядчык у турме.
2. перан. Той, хто груба парушае свабоду і дэмакратыю.
|| ж. турэ́мшчыца, -ы, мн. -ы, -чыц.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
убо́ства, -а, н.
1. Беднасць, галеча, жабрацкае жыццё.
2. Фізічны недахоп, выродлівасць.
У. гарбуна выклікала літасць і спагаду.
3. перан. Духоўная абмежаванасць, пасрэднасць.
У. думкі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
убра́нне, -я, н.
1. Адзенне, убор; строі.
Жаночае ў.
Лес у асеннім убранні (перан.).
2. Аддзелка, абсталяванне памяшкання; аздабленне чаго-н.
У. хаты.
Ёлачнае ў.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
уваскрэ́слы, -ая, -ае.
1. У рэлігійных уяўленнях: які ўваскрэс, вярнуўся да жыцця.
2. перан. Які зноў ажыў, праявіўся з ранейшай сілай.
Уваскрэслае ў памяці мінулае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
по́за, -ы, мн. -ы, поз, ж.
1. Пастава цела.
Ляжаць у нязручнай позе.
2. перан. Прытворства, няшчырыя паводзіны, рысоўка.
Не верце яму, гэта толькі п.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прапаве́даваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; незак.
1. Гаварыць пропаведзь (уст.).
2. перан., што. Распаўсюджваць якое-н. вучэнне, погляды, думкі і пад. (кніжн.).
П. новыя ідэі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)