назва́ние
◊
одно́ (то́лько) назва́ние адна́ (то́лькі) на́зва;
по назва́нью як заву́ць (клі́чуць);
под назва́нием пад на́звай.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
назва́ние
◊
одно́ (то́лько) назва́ние адна́ (то́лькі) на́зва;
по назва́нью як заву́ць (клі́чуць);
под назва́нием пад на́звай.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
решето́ рэ́шата, -та
◊
голова́ как решето́ галава́ як рэ́шата;
чудеса́ в решете́ цу́ды ў рэ́шаце.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Нос 1 ’нос, дзюба, завостраная частка прадмета’ (
Нос 2, звычайна ў спалучэннях: на но́се ’вельмі скора, у самы блізкі час’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
цяга́цца
1. (тянуться по земле) волочи́ться;
2. таска́ться, броди́ть;
3. скита́ться;
4. с чем-л. (
5.
6. (соперничать, состязаться в чём-л.) тяга́ться;
7.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
и́мя
1.
2. / и́мя существи́тельное
и́мя числи́тельное
◊
во и́мя (кого, чего) у імя́ (каго, чаго);
и́менем (кого, чего) і́мем (і́менем) (каго, чаго);
и́мени (кого, чего) імя́ (і́мені) (каго, чаго);
называ́ть ве́щи свои́ми (со́бственными, настоя́щими) имена́ми называ́ць рэ́чы сваі́мі (ула́снымі, сапра́ўднымі) імёнамі;
на и́мя чьё (адресованный) на імя́ чыё;
от и́мени (кого) ад імя́ (каго);
по и́мени па і́мені;
с мировы́м и́менем з сусве́тным і́мем (і́менем);
соста́вить (сде́лать) себе́ и́мя здабы́ць сабе́ імя́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
печа́тьI
1. (штамп, печатка) пяча́тка, -кі
госуда́рственная печа́ть дзяржа́ўная пяча́ць;
печа́ть учрежде́ния пяча́тка ўстано́вы;
с приложе́нием печа́ти
сургу́чная печа́ть сургу́чная пяча́тка;
удостове́рить по́дпись печа́тью засве́дчыць по́дпіс пяча́ткай;
2.
быть отме́ченным печа́тью чего́-л.
накла́дывать печа́ть
соломо́нова печа́ть
◊
печа́ть вре́мени адбі́так ча́су;
печа́ть молча́ния пяча́ць маўча́ння;
за семью́ печа́тями за сямю́ пяча́ткамі (пяча́цямі).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
імя́ (
○ ула́снае і. — со́бственное и́мя;
агу́льнае і. — нарица́тельное и́мя;
па і. і па ба́цьку — по и́мени и о́тчеству;
◊ ад і. — (каго) от и́мени (кого);
і́мем — (каго, чаго) и́менем (кого, чего);
і. — (каго, чаго) и́мени (кого, чего);
з і́мем — (каго) с и́менем (кого);
на і. — (чыё) на и́мя (чьё);
у і. — (каго, чаго) во и́мя (кого, чего);
насі́ць і. —
набы́ць сабе́ і. — соста́вить (сде́лать) себе́ и́мя;
называ́ць рэ́чы сваі́мі (сапра́ўднымі) імёнамі — называ́ть ве́щи свои́ми (со́бственными, настоя́щими) имена́ми
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вода́
по́лая вода́ паво́дка;
высо́кая вода́ вялі́кая вада́;
тяжёлая вода́
жёлтая вода́
тёмная вода́
◊
как в во́ду опу́щенный як у ваду́ апу́шчаны;
концы́ в во́ду канцы́ ў ваду́;
водо́й не разольёшь вадо́й не разліе́ш;
как в во́ду ка́нул як у ваду́ ка́нуў;
как с гу́ся вода́ як з гусі́ вада́;
мно́го воды́ утекло́ шмат вады́ сплыло́;
как две ка́пли воды́ як дзве кро́плі вады́;
воды́ не замути́т вады́ не заму́ціць;
как ры́ба в воде́ як ры́ба ў вадзе́;
сквозь ого́нь и во́ду прошёл праз аго́нь і ваду́ прайшо́ў, ≅ быў на кані́ і пад канём;
вы́йти сухи́м из воды́ вы́йсці сухі́м з вады́;
чи́стой воды́ чы́стай вады́;
вы́вести на чи́стую во́ду вы́весці на чы́стую ваду́;
как в во́ду гляде́л (смотре́л) як у ваду́ глядзе́ў;
лить во́ду на (чью) ме́льницу ліць ваду́ на (чый) млын;
как воды́ в рот набра́ть як вады́ ў рот набра́ць;
седьма́я (деся́тая) вода́ на киселе́
толо́чь во́ду (в сту́пе) таўчы́ ваду́ (у сту́пе);
холо́дной водо́й окати́ть (обли́ть) хало́днай вадо́й аблі́ць;
ти́ше воды́, ни́же травы́
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ва́да
вада́
○ ця́жкая в. —
жо́ўтая в. —
цёмная в. —
◊ як у ваду́ апу́шчаны — как в во́ду опу́щенный;
канцы́ ў ваду́ — концы́ в во́ду;
вадо́й не разалье́ш — водо́й не разольёшь;
як у ваду́ ка́нуў — как в во́ду ка́нул;
шмат вады́ сплыло́ — мно́го воды́ утекло́;
як з гу́сі в. — как с гу́ся вода́;
як дзве кро́плі вады́ — как две ка́пли воды́;
вады́ не заму́ціць — воды́ не заму́тит;
пасадзі́ць на хлеб і ваду́ — посади́ть на хлеб и (на) во́ду;
вы́йсці сухі́м з вады́ — вы́йти сухи́м из воды́;
муці́ць ваду́ — мути́ть во́ду;
мно́га вады́ працякло́ — мно́го (нема́ло) воды́ утекло́ (ушло́);
як пу́гай па вадзе́ — как об сте́нку горо́х;
сплы́сці з вадо́ю — уплы́ть с водо́й;
вы́весці на чы́стую ваду́ — вы́вести на чи́стую во́ду;
пайсці́ з вадо́ю — поплы́ть по тече́нию;
жыва́я в. —
мёртвая в. —
як ры́ба ў вадзе́ — как ры́ба в воде́;
прайсці́ аго́нь, ваду́ і ме́дныя тру́бы — пройти́ ого́нь, во́ду и ме́дные тру́бы;
чы́стай вады́ — чи́стой воды́;
як у ваду́ глядзе́ў — как в во́ду гляде́л (смотре́л);
ліць ваду́ на (чый) млын — лить во́ду на (чью) ме́льницу;
набра́ць вады́ ў рот — набра́ть воды́ в рот;
насі́ць у рэ́шаце ваду́ —
сёмая (дзяся́тая) в. на кісялі́ —
таўчы́ ваду́ ў сту́пе — толо́чь во́ду в сту́пе;
як ка́мень у ваду́ — как ка́мень в во́ду;
бу́ра ў шкля́нцы вады́ — бу́ря в стака́не воды́;
як вадо́й змы́ла — как водо́й смы́ло;
апёкшыся малако́м, і ваду́ сту́дзіш —
цішэ́й вады́, ніжэ́й травы́ —
ві́ламі па вадзе́ пі́сана —
у гара́чай вадзе́ купа́ны —
гато́ў у лы́жцы вады́ ўтапі́ць —
пад ляжа́чы ка́мень в. не цячэ́ —
лаві́ць ры́бу ў каламу́тнай вадзе́ —
пабы́ў у вадзе́ і не мо́кры нідзе́ —
да пары́ збан ваду́ но́сіць —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
рука́
протяну́ть кому́-л. ру́ку працягну́ць (пада́ць) каму́-не́будзь руку́;
держа́ть в рука́х
ру́ки по швам!
неразбо́рчивая рука́ неразбо́рлівая рука́, неразбо́рлівы по́чырк;
подде́лать чью́-л. ру́ку падрабі́ць чыю́-не́будзь руку́ (чый-не́будзь по́дпіс);
по пра́вую ру́ку па пра́вую руку́, з пра́вай рукі́, спра́ва;
◊
рука́ о́б руку по́плеч;
рука́ ру́ку мо́ет
сво́я рука́ влады́ка
рука́ не дро́гнет (у кого) рука́ не задрыжы́ць (у каго, чыя);
ру́ки че́шутся (у кого-л.) ру́кі свярбя́ць (у каго-небудзь);
ру́ки ко́ротки ру́кі ко́раткі;
дли́нные ру́ки (у кого) до́ўгія ру́кі (у каго);
ру́ки прочь! ру́кі прэч!;
сре́дней руки́ сярэ́дні, сярэ́дняй рукі́;
не поклада́я рук не апуска́ючы (не склада́ючы) рук;
руко́й пода́ть (куда-л., откуда-л.) руко́й пада́ць;
как руко́й сняло́ як руко́й зняло́;
держа́ть (чью-л.) ру́ку трыма́ць (чыю-небудзь) руку́; быць на чыі́м-не́будзь баку́;
наби́ть ру́ку (на чём-л.) набі́ць руку́ (на чым-небудзь) (налаўчы́цца, налажы́цца);
протяну́ть ру́ку по́мощи пада́ць руку́ дапамо́гі;
нагре́ть ру́ки нагрэ́ць ру́кі;
чужи́ми рука́ми жар загреба́ть
(быть) как без рук (быць) як без рук;
сон в ру́ку сон спра́ўдзіў;
из рук вон пло́хо ніку́ды не ва́рта, ве́льмі дрэ́нна;
узна́ть из пе́рвых рук (что-л.) даве́дацца з пе́ршых рук (пра што-небудзь);
прибра́ть к рука́м (кого-, что-л.) прыбра́ць да рук (каго-, што-небудзь);
он на́ руку нечи́ст ён на руку́ нячы́сты;
име́ть на рука́х (кого-л.) мець на рука́х (каго-небудзь);
отби́ться от рук адбі́цца ад рук;
быть свя́занным по рука́м и нога́м быць звя́заным па рука́х і нага́х;
с пусты́ми рука́ми з пусты́мі рука́мі;
быть не с руки́ (кому-л.) быць не з рукі́ (каму-небудзь);
золоты́е ру́ки залаты́я ру́кі;
лёгкая рука́ (у кого) лёгкая рука́ (у каго);
с лёгкой руки́ з лёгкай рукі́;
пра́вая рука́ пра́вая рука́;
си́льная рука́ мо́цная рука́;
тяжёлая рука́ (у кого) ця́жкая рука́ (у каго);
брать (взять) го́лыми рука́ми браць (узя́ць) го́лымі рука́мі;
ще́дрою руко́ю шчо́драй руко́й;
на́ руку на руку́; падыхо́дзіць;
не рука́ (кому) не падыхо́дзіць (каму);
по рука́м! па рука́х!;
говори́ть по́д руку гавары́ць пад руку́;
под руко́й (находи́ться) пад руко́й (знахо́дзіцца);
не с руки́ (кому) не з рукі́ (каму);
рука́ми и нога́ми рука́мі і нага́мі;
ру́ки не дохо́дят ру́кі не дахо́дзяць;
ру́ки опусти́лись (у кого) ру́кі апусці́ліся (у каго);
рука́ не поднима́ется (у кого) рука́ не падыма́ецца (у каго);
руко́й не доста́ть руко́й не даста́ць, фі́гай но́са не даста́ць;
запусти́ть ру́ку (во что) запусці́ць руку́ (у што);
иска́ть (чьей) руки́ прасі́ць (чыёй) рукі́;
лиза́ть ру́ки (кому) ліза́ць ру́кі (каму);
лома́ть ру́ки лама́ць ру́кі;
мара́ть (па́чкать) ру́ки пэ́цкаць ру́кі;
наложи́ть ру́ку (на что) налажы́ць руку́ (на што);
наложи́ть на себя́ ру́ки налажы́ць на сябе́ ру́кі;
обагри́ть ру́ки кро́вью (в крови́) запля́міць ру́кі крывёй;
опусти́ть ру́ки апусці́ць ру́кі;
подня́ть ру́ку (на кого) узня́ць руку́ (на каго);
предложи́ть ру́ку (и се́рдце) (кому) прапанава́ць руку́ (і сэ́рца) (каму);
приложи́ть ру́ку (к чему) прыкла́сці руку́ (да чаго);
умы́ть ру́ки умы́ць ру́кі;
развяза́ть ру́ки развяза́ць ру́кі;
дать во́лю рука́м даць во́лю рука́м;
махну́ть руко́й (на кого, на что) махну́ць руко́й (на каго, на што);
как без рук як без рук;
брать (взять) себя́ в ру́ки браць (узя́ць) сябе́ ў ру́кі;
нельзя́ в ру́ки взять не́льга ў ру́кі ўзяць;
плыть в ру́ки плы́сці (плыць) у ру́кі;
попа́сть в ру́ки тра́піць у ру́кі;
держа́ть (кого) в рука́х трыма́ць (каго) у рука́х;
вали́ться из рук валі́цца з рук;
вы́пустить из рук вы́пусціць з рук;
вы́дать на́ руки (что, кому) вы́даць на ру́кі (што, каму);
отда́ть на́ руки (кому) адда́ць на ру́кі (пад апе́ку) (каму);
бить по рука́м біць па рука́х;
попа́сться по́д руку (кому) тра́піць пад руку́ (каму);
в одни́ ру́ки у адны́ ру́кі;
в на́ших (ва́ших, их
из рук вон пло́хо ве́льмі дрэ́нна;
из вторы́х рук з другі́х рук;
из рук в ру́ки з рук у ру́кі;
ско́рый на́ руку ско́ры на руку́;
на рука́х (чьих) умере́ть на рука́х (чыіх) паме́рці;
не знать, куда́ ру́ки деть не ве́даць, куды́ ру́кі дзець;
по рука́м ходи́ть па рука́х хадзі́ць;
с рук доло́й з рук дало́ў;
лишь бы с рук абы́ з рук;
с рук продава́ть з рук прадава́ць;
с рук сбыть (спусти́ть) з рук збыць (спусці́ць);
с рук сойти́ дарма́ прайсці́;
с рука́ми оторва́ть з рука́мі адарва́ць;
де́ло (рабо́та) гори́т в рука́х (у кого) рабо́та гары́ць у рука́х (у каго);
де́ло рук (чьих) яго́ (іх) рабо́та;
и кни́ги в ру́ки (кому) і кні́гі ў ру́кі (каму);
и ка́рты в ру́ки (кому) і ка́рты ў ру́кі (каму);
ма́стер на все ру́ки ма́йстар на ўсе ру́кі;
обе́ими рука́ми подписа́ться (под чем) абе́дзвюма рука́мі падпіса́цца (пад чым);
обе́ими рука́ми ухвати́ться абе́дзвюма рука́мі ўхапі́цца;
оху́лки на́ руку не класть (не положи́ть) не схі́біць;
положа́ ру́ку на́ сердце шчы́ра ка́жучы;
прибра́ть во́жжи к рука́м узя́ць ле́йцы ў ру́кі;
свобо́да рук во́ля рук;
сложа́ ру́ки сиде́ть скла́ўшы ру́кі сядзе́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)