ВЫВАЗНЫ́Я ПРЭ́МІІ, экспартныя прэміі, экспартныя субсідыі,

фінансавыя льготы экспарцёрам пэўных тавараў; адзін са спосабаў стымулявання экспарту. Выкарыстоўваюцца дзяржавамі, манаполіямі, прадпрыемствамі, арг-цыямі і фірмамі для заахвочвання вывазу пэўных відаў прадукцыі з мэтаю пашырэння экспарту, завалодання знешнімі рынкамі, стварэння спрыяльных цэнавых умоў на замежных рынках. Вывазныя прэміі выступаюць у форме поўнага або частковага вызвалення экспарцёраў ад падаткаў, мытных і акцызных збораў, а таксама ў выглядзе прамога субсідзіравання экспарту.

У.​М.​Рудзянкоў.

т. 4, с. 302

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НО́БЕЛЕЎСКІЯ ПРЭ́МІІ,

прэстыжныя міжнар. ўзнагароды. названыя ў гонар іх заснавальніка А.Б.Нобеля. Прысуджаюцца штогод з 1901 са сродкаў Нобелеўскага фонду за дасягненні ў галіне фізікі, хіміі, медыцыны і фізіялогіі, л-ры, дзейнасць па ўмацаванні міру, з 1969 і па эканоміцы. Паводле завяшчання Нобеля. прысуджэнне прэмій ускладзена на Каралеўскую Швед. АН (па фізіцы і хіміі), Каралінскі медыка-хірург. ін-т у Стакгольме (па фізіялогіі і медыцыне), Швед. акадэмію ў Стакгольме (па л-ры) і спец. к-т з 5 чал. нарв. парламента (прэміі міру). У 1969 у сувязі са сваім 300-годдзем Швед. дзярж. банк заснаваў таксама штогадовую прэмію памяці Нобеля па эканоміцы. Н.п. складаюцца з залатога медаля з выявай А.​Нобеля, дыплома і чэка на вызначаную Нобелеўскім фондам грашовую суму (у 1996 памер прэміі дасягнуў 7,4 млн. швед. крон). Урачыстая цырымонія ўручэння Н.п. адбываецца ў дзень смерці Нобеля (10 снеж.); іх, як правіла, уручаюць нарв. кароль у Осла (прэміі міру) і швед. кароль у Стакгольме (астатнія прэміі). Лаўрэаты абавязаны на працягу 6 месяцаў пасля атрымання прэміі выступіць з т.зв. Нобелеўскай лекцыяй (папулярная лекцыя па тэматыцы сваёй працы) у Стакгольме або Осла. Н.п., як правіла, не прысуджаюцца двойчы і пасмяротна. У 1901—91 іх атрымалі больш за 600 чал.

Літ.:

Лалаянц И.Э., Милованова Л.С. Нобелевские премии по медицине и физиологии. М., 1991;

Сульман Р. Завещание Альфреда Нобеля: История Нобелевских премий: Пер. с англ. М., 1993.

т. 11, с. 356

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Нобелеўскія прэміі 1/334, 468, 496, 508, 544; 2/174, 202, 302, 308, 371, 372, 401; 3/379, 414, 530; 4/57, 71, 204, 404; 5/439, 534, 572, 574; 6/87, 230, 237, 248, 253, 601; 7/40, 52, 163, 168, 169, 247, 290, 292, 523, 581; 8/329, 613; 9/86, 98, 249, 256, 262, 558; 10/173, 177, 194, 219, 267, 567, 602, 609, 613, 623, 626; 11/51, 245, 314, 325, 348, 352, 355, 407, 553

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́НІНСКІЯ ПРЭ́МІІ,

у 1925—91 у СССР вышэйшыя ўзнагароды за дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі, літаратуры, публіцыстыкі, журналістыкі, мастацтва і архітэктуры. Засн. ў 1925 як прэміі імя У.​І.​Леніна (у 1935—57 не прысуджаліся). Прысуджаліся к-тамі па Ленінскіх і Дзярж. прэміях СССР пры Савеце Міністраў СССР 1 раз у 2 гады. Асобам, якія атрымлівалі Л.п., прысвойвалася званне «Лаўрэат Ленінскай прэміі», уручаліся дыплом, ганаровы знак і пасведчанне.

Лаўрэаты Л.п. ў Беларусі. У галіне навукі і тэхнікі: 1957. А.​К.​Красін; 1962. М.​Я.​Мацапура; 1965. В.​С.​Нямчынаў, Р.​І.​Салаухін; 1966. М.​А.​Ельяшэвіч; 1978. У.​П.​Платонаў. У галіне літаратуры: 1962. П.У. Броўка; 1972. І.​П.​Мележ; 1978. М.​Танк (Я.​І.​Скурко); 1986. В.​У.​Быкаў. У галіне мастацтва і архітэктуры: 1970. Ю.​М.​Градаў, В.​П.​Занковіч, Л.​М.​Левін, С.​І.​Селіханаў.

т. 9, с. 204

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Ленінскія прэміі 1/154, 156, 172, 334, 483, 613; 2/53, 123, 159, 173, 405, 452, 600; 3/9, 10, 36, 92, 152, 179, 268, 328, 341, 382, 479, 483, 518, 580; 4/47, 53, 120, 127, 180, 382, 464, 476, 492; 5/69, 135, 154, 185, 380, 423, 428, 438, 446, 503, 522, 545, 552, 556, 563, 587, 595; 6/46, 49, 76, 81, 176, 182, 217, 220, 253, 273, 279, 285, 286, 287, 290, 330—331, 377—378, 406, 471, 543, 596, 605; 7/14, 47, 96, 124, 133, 190, 205, 254, 264, 269, 276, 298, 554, 565, 594; 8/36, 84, 304, 314, 334, 361, 369, 437, 463, 473, 543—544, 580, 613, 658, 659, 660, 663; 9/15, 75, 124, 129, 138, 213, 224, 328, 366, 445, 457, 472, 509, 516, 599, 615, 619; 10/86, 95, 145, 251, 257, 328, 332, 347, 356, 451, 461, 462, 469, 526, 589; 11/45, 86, 110, 118, 140, 170, 189, 233, 237, 283, 303, 347, 360, 374, 378, 471, 535, 543, 597; 12/457, 570, 579, 585, 613

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Міжнародныя прэміі міру 1/316; 2/157; 4/213; 6/248; 7/183—184, 546; 8/67, 433, 613; 9/144; 11/6, 126, 183, 303, 452, 472

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Дзяржаўныя прэміі БССР 1/478; 2/56, 67, 159, 180, 248, 464; 3/8, 145, 266, 507; 4/233—234, 445; 5/228, 455; 6/80, 195; 7/54, 91, 133, 219, 320, 512, 560; 8/94, 290, 613; 9/138, 309, 484; 10/70, 153, 233, 291, 384; 11/97, 110, 342, 353, 392, 512, 576, 581, 604, 609, 627, 634, 649, 651; 12/452, 457, 501, 509, 576, 582, 598, 614, 626, 627, 648

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

МІЖНАРО́ДНЫЯ ПРЭ́МІІ МІ́РУ,

ганаровыя ўзнагароды Сусветнага Савета Міру (ССМ). Прысуджаліся ў 1949—91 выдатным дзеячам сусв. навукі і культуры за найлепшыя творы л-ры і мастацтва, навук. працы і кінафільмы, якія садзейнічалі ўмацаванню міру паміж народамі, а таксама асобным паліт. дзеячам і грамадска-паліт. арг-цыям розных краін за вял. ўклад у справу ўмацавання міру. Заснаваны на 1-м Парыжска-Пражскім Сусв. кангрэсе прыхільнікаў міру ў крас. 1949. Рэгламент М.п.м. зацверджаны на 2-й сесіі Пастаяннага к-та Сусв. кангрэса прыхільнікаў міру (Рым, 28—31 кастр. 1949). ССМ устанавіў (1951) тры формы прэмій: Ганаровыя міжнар. прэміі Міру, Міжнар. прэміі Міру і залатыя медалі Міру (з 1959 — залатыя медалі Міру імя Ф.​Жаліо-Кюры). Сярод лаўрэатаў былі Ю.Фучык (1950, пасмяротна), Б.Бартак (1955, пасмяротна), Дз.​Дз.Шастаковіч (1953), Б.Палявой (1959, 1968), І.Р.Эрэнбург (1961), Дж.Нэру (1970, пасмяротна).

т. 10, с. 347

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Дзяржаўныя прэміі СССР 1/30, 32, 33, 34, 37, 43, 103, 146, 170, 172, 176, 237, 239, 254, 257, 260, 282, 283, 300, 304, 321, 330, 332, 334, 335, 346, 350, 351, 352, 407, 411, 412, 435, 483, 503, 508, 530, 544, 613; 2/11, 27, 33, 34, 53, 54, 56, 70, 77, 85, 89, 123, 128, 142, 155, 172, 186, 195, 200, 202, 209, 237, 247, 253, 274, 280, 301, 309, 311, 393, 397, 405, 412, 464, 477, 491, 493, 499, 505, 536, 538, 556, 585, 595, 597, 613, 616, 621; 3/8, 9, 10, 31, 32, 34, 36, 89, 91, 92, 99, 134, 153, 179, 268, 272, 284, 298, 303, 305, 319, 328, 341, 376, 382, 419, 434, 435, 479, 483, 501, 507, 513, 514, 518, 522, 532, 576, 577; 4/54, 60, 93, 123, 126, 127, 144, 158, 165, 179, 180, 182, 202, 203, 216, 234—235, 237, 267, 297, 300, 308, 311, 341, 385, 386, 399, 405, 408, 414, 422, 434, 464, 476, 478, 502, 527, 528, 569; 5/12, 24, 28, 38, 45, 56, 65, 69, 77, 135, 153, 154, 183, 184, 192, 195, 204, 209, 211, 212, 213, 214, 233, 246, 281, 380, 385, 403, 404, 406, 412, 420, 423, 434, 438, 446, 453, 460, 479, 487, 503, 521, 522, 525, 543, 545, 547, 552, 556, 557, 563, 592, 595, 613; 6/6, 41, 49, 50, 52, 61, 76, 80, 81, 88, 95, 138, 164, 176, 177, 182, 194, 195, 201, 217, 220—221, 235, 253, 254, 255, 260, 272, 277, 278, 279, 282, 284, 286, 287, 288, 301, 335, 377, 396, 421, 436, 437, 449, 455, 471, 483, 532, 543, 549, 589, 591, 596, 613, 614; 7/14, 19, 47, 53, 60, 74, 96, 105, 134, 136, 190, 199, 205, 239, 254, 261, 264, 267, 269, 270, 271, 298, 313, 317, 324, 342, 372, 439, 479, 486, 487, 488, 509, 511, 518, 519, 520, 522, 533, 550, 551, 554, 565, 582, 594; 8/27, 33, 67, 84, 85, 88, 92, 304, 313, 314, 328, 331, 334, 361, 380, 392, 396, 435, 437, 446, 453, 463, 465, 483, 490, 513, 543, 554, 577, 609, 613, 625, 646, 658, 659, 660, 663; 9/15, 19, 41, 75, 77, 124, 128, 129, 137—138, 142, 144, 149, 150, 152, 162, 167, 194, 202, 209, 213, 219, 224, 231, 248, 314, 317, 322, 325, 328, 346, 355, 366, 369, 377, 440, 445, 476, 493, 516, 527, 542, 543, 597, 611, 613, 615, 619, 626; 10/15, 86, 95, 105, 113, 126, 145, 147, 149, 153, 160, 172, 173, 178, 179, 180, 183, 208, 209, 216, 219, 220, 224, 227, 232, 233, 241, 250, 251, 257, 265, 268, 270, 279, 286, 326, 328, 332, 347, 353, 356, 365, 414, 422, 461, 462, 477, 496, 526, 528, 529, 533, 552, 554, 571, 610, 612, 623, 642, 644; 11/13, 26, 45, 48, 50, 54, 65, 66, 84, 86, 90, 95, 110, 114, 118, 136, 140, 166, 170, 171, 177, 180, 189, 233, 241, 254, 257, 280, 283, 284, 289, 292, 293, 303, 340, 343, 347, 360, 371, 378, 379, 382, 389, 395, 399, 406, 455, 471, 473, 509, 511, 512, 517, 520, 531, 532, 533, 543, 546, 563, 574, 581, 588, 591, 593, 596, 603, 607, 610, 611, 618, 622, 624, 631, 634, 638, 641, 643, 645, 646; 12/293, 294, 295, 296, 299, 452, 457, 566, 567, 569, 577, 580, 584, 585, 601, 622, 625, 637, 639, 640, 648

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

МІЖНАРО́ДНЫЯ ЛЕ́НІНСКІЯ ПРЭ́МІІ МІ́РУ,

ганаровыя ўзнагароды, якія прысуджаліся К-там па Міжнар. Ленінскіх прэміях міру (створаны Прэзідыумам Вярх. Савета СССР з удзелам прадстаўнікоў міралюбівых арг-цый інш. краін) грамадзянам любой краіны і міжнар. грамадскім арг-цыям за выдатныя заслугі ў барацьбе за мір і дружбу паміж народамі. Засн. ў 1949 як Міжнар. Сталінскія прэміі «За ўмацаванне міру і дружбы паміж народамі», у 1956—89 — Міжнар. Ленінскія прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі». Прысуджаліся да 1990. Сярод лаўрэатаў вядомыя палітыкі, вучоныя, дзеячы л-ры і мастацтва: Ф.Жаліо-Кюры (1950), Ж.Амаду (1951), П.Робсан (1952), П.​Нэруда (1953), Л.Кардэнас (1955), М.С.Хрушчоў (1958), Сукарна (1959), Д.Сікейрас, Р.Кент (1966), С.Альендэ Госенс (1972), І.Гандзі (1985, пасмяротна) і інш.

т. 10, с. 346

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)