Verbum

АМІ́Н (Хафізула) (1926, г. Пагман, прав. Кабул, Афганістан — 27.12.1979),

афганскі дзярж. і паліт. дзеяч. Чл. Народна-дэмакр. партыі Афганістана (фракцыя «Хальк»). Пасля перавароту (рэвалюцыі) 27.4.1978 1-ы нам. прэм’ер-міністра і міністр замежных спраў, прэм’ер-міністр. 14.9.1979 адхіліў ад улады Н.М.Таракі, з 16 вер. ген. сакратар ЦК партыі, старшыня Рэв. савета краіны. Імкнуўся да ўсталявання аўтарытарнага рэжыму. Загінуў у час уводу сав. войскаў у Афганістан.

т. 1, с. 317

ДЫМЕТЫЛАМІ́Н,

другасны амін аліфатычнага рада, (CH₃)₂NH. Бясколерны газ з рэзкім непрыемным пахам, t_кіп6,9 °C, шчыльн. 654 кг/м³ (20 °C). Раствараецца ў вадзе і арган. растваральніках. Атрымліваюць узаемадзеяннем метанолу ці дыметылавага эфіру з аміякам. Выкарыстоўваюць у вытв-сці паскаральнікаў вулканізацыі, лекаў, гербіцыдаў, мыйных сродкаў і інш. Таксічны, ГДК 1 мг/м³ (у паветры), 0,1 мг/л (у вадзе).

т. 6, с. 282

АНІЛІ́Н, амінабензол, феніламін,

найпрасцейшы араматычны амін, C₆H₅NH₂. Бясколерная вадкасць, t_кіп 184,4 °C, шчыльн. 1,02 ∙ 10​³ кг/м³; растваральны ў вадзе, спіртах, эфірах. Мае ўласцівасці асноў, з мінер. кіслотамі ўтварае солі. Асн. метад атрымання аніліну — аднаўленне нітрабензолу (упершыню атрыманы з індыга). Выкарыстоўваюць у вытв-сці фарбавальнікаў, фотаматэрыялаў, выбуховых рэчываў, лекаў, паскаральнікаў вулканізацыі каўчуку і інш. Ядавіты (дзейнічае на ц. н. с., выклікае дэгенерацыю эрытрацытаў крыві, гемоліз), ГДК 0,1 мг/м³.

т. 1, с. 369

ДЫМЕТЫЛАНІЛІ́Н,

Ν,Ν-дыметыламінабензол, трацічны амін, C₆H₅N(CH₃)₂. Жоўтая вадкасць з дзягцярным пахам, t_пл 2,5 °C, t_кіп 194,15 °C, шчыльн. 955,7 кг/м³ (20 °C). Дрэнна раствараецца ў вадзе, добра — у спірце, ацэтоне, бензоле. Атрымліваюць награваннем аніліну і метанолу пад ціскам у прысутнасці сернай к-ты. Выкарыстоўваюць у вытв-сці фарбавальнікаў, выбуховых рэчываў, як праявіцель для каляровай фатаграфіі. Выклікае ўтварэнне язваў на скуры, ператварэнне гемаглабіну ў метгемаглабін, ГДК 0,2 мг/м³.

т. 6, с. 282

МЕТЫЛАМІ́Н, монаметыламін,

першасны амін аліфатычнага рада, CH₃NH₂. Бясколерны газ з рэзкім пахам аміяку, t_кіп -6,32 °C, шчыльн. 662,8 кг/м³. Раствараецца ў вадзе і арган. растваральніках. Паводле хім. уласцівасцей моцная аснова: з мінер. к-тамі ўтварае крышт. солі. У прам-сці каталітычным амінаваннем метанолу атрымліваюць сумесь метыламінаў — М., дыметыламін, трыметыламін (CH₃)₃N. Выкарыстоўваюць у вытв-сці інсектыцыдаў, растваральнікаў (напр., N-метылпіралідону), лек. сродкаў, паверхнева-актыўных і выбуховых рэчываў, фотаматэрыялаў (метол) і інш.

т. 10, с. 317

ДЫФЕНІЛАМІ́Н,

араматычны другасны амін, NH(C₆H₅)₂. Бясколерныя крышталі, цямнеюць на святле, t_пл 54—55 °C, t_кіп 302 °C, шчыльн. 1159 кг/м³ (25 °C). Не раствараецца ў вадзе, раствараецца ў канцэнтраваных мінер. к-тах, эфіры, спірце, бензоле і інш. У прам-сці атрымліваюць узаемадзеяннем аніліну з яго гідрахларыдам пры 300 °C у прысутнасці каталізатара. Выкарыстоўваюць у вытв-сці азафарбавальнікаў, інсектыцыдаў, як стабілізатар пораху і пластмас, інгібітар карозіі мяккіх сталей, індыкатар у аналіт. хіміі. Таксічны, ГДК 10 мг/м³.

т. 6, с. 299

МУКІМІ́ (Мухамад Амін-хаджа) (1.5.1851, г. Каканд, Узбекістан — 25.5.1903),

узбекскі паэт-асветнік. Вучыўся ў медрэсэ Каканда, Бухары, Ташкента. Паэт. спадчына М. жанрава разнастайная (газелі, мухамас, рубаі і інш.), прасякнута сац. зместам. Пачынальнік новага жанру ў узб. л-ры — дарожных нататкаў. У вершаваным «Апісанні падарожжаў» паказаў багацце прыроды, а таксама сац. кантрасты ў краіне. Яго творы адметныя надзённасцю тэм, дакладнасцю характарыстык, выразнасцю маст. сродкаў, лаканізмам, музычнасцю мовы. Вершаваныя і празаічныя лісты М. да сяброў — пачатак эпісталярнага стылю ў нац. л-ры.

Тв.:

Рус пер. — Избранное. Ташкент, 1958.

т. 11, с. 21