этымо́н, -а, мн. -ы, -аў, м.
У мовазнаўстве: першапачатковае, зыходнае значэнне слова і яго форма.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
этымо́н
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, мужчынскі род, 1 скланенне
|
адз. |
мн. |
| Н. |
этымо́н |
этымо́ны |
| Р. |
этымо́на |
этымо́наў |
| Д. |
этымо́ну |
этымо́нам |
| В. |
этымо́н |
этымо́ны |
| Т. |
этымо́нам |
этымо́намі |
| М. |
этымо́не |
этымо́нах |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
этымо́н м., лингв. этимо́н
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
этымо́н, ‑а, м.
У мовазнаўстве — зыходнае слова, ад якога паходзіць існуючае ў дадзенай мове слова.
[Грэч. étymon — сапраўднае значэнне слова, ісціна.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
этымо́н
(гр. etymon = ісціна)
зыходнае слова, ад якога паходзіць існуючае ў дадзенай мове слова.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
этимо́н лингв. этымо́н, -на м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
etymon [ˈetɪmɒn] n. (pl. etymons or etyma) ling. этымо́н
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
Саймэ́т ’сакрэт’ (Касп.). Па сцвярджэню Чэкмана (Гісторыя, 115) запазычанне з ідыш, але этымон нам невядомы.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Стрэ́ліца ‘стрэлкаліст, Sagittaria L.’ (Байк. і Некр., Кіс.), стрэлі́ца ‘вага ў студні з жураўлём’ (добр., ДАБМ, камент., 809). Да страла 1 (гл.) з-за знешняга падабенства; да словаўтварэння параўн. славен. strelica ‘страла’. Этымон адлюстраваны і ў навуковай назве расліны, суадноснай з лацінскай, параўн. sagitta ‘страла’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Су́здаль ’высокі нязграбны падлетак’ (кіраў., Нар. сл.), су́здыль ’сухі, танклявы чалавек’ (Бяльк.). Няясна; магчыма, аддзеяслоўны дэрыват ад суздо́ліць < здо́лець (гл.); першапачаткова, верагодна, у іранічным ужыванні. Трубачоў (Труды 1, 304) лічыць выпадковым фармальнае супадзенне з назвай горада рус. Суздаль (для якой прапануецца этымон *суздаль ’глінабітнае або цаглянае збудаванне’, параўн. ст.-слав. създати ’збудаваць’) і мяркуе пра балтыйскае паходжанне з формы, блізкай да літ. sausuõlis ’сухое дрэва’, што таксама няпэўна. Не выключаю ўтварэнне на базе шырока вядомых на ўсходзе Беларус! назваў гандляроў-разносчыкаў суздала, суздальцы, што паходзілі ад назвы горада.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)