шу́ма
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
| Н. |
шу́ма |
| Р. |
шу́мы |
| Д. |
шу́ме |
| В. |
шу́му |
| Т. |
шу́май
шу́маю |
| М. |
шу́ме |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
шумавінне, гіена; шум, шума (разм.)
Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)
потихо́ньку нареч., разг.
1. (без шума) паці́ху; (тихо, тихонько) ці́ха, ці́хенька;
2. (украдкой) цішко́м;
3. (медленно) пама́лу, паво́льна, паво́лі, памале́ньку.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
узбудзі́цца сов.
1. разг. просну́ться;
дзе́ці ўзбудзі́ліся ад шу́му — де́ти просну́лись от шу́ма;
2. возбуди́ться; взвинти́ться;
не́рвы ўзбудзі́ліся — не́рвы взвинти́лись
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
грук разг.
1. сущ. (род. гру́ку) м. стук, гро́хот;
2. межд., в знач. сказ. стук, хлоп;
◊ ні сту́ку ні гру́ку — ти́хо, без шу́ма
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Пардва ’белая курапатка’ (Дэмб. 1, 457; Інстр. II), парба ’тс’ (Інстр. II). Рус. пирдва ’балотны бакас, Scolopax gallinago’, польск. pardwa ’белая курапатка’, ст.-чэш. pardva ’птушка Totanus’. Пэўнай этымалогіі няма. Брукнер (396) дэфінуе яго запазычанне з рус. Фасмер (3, 205), наадварот, лічыць магчымым (з-за наяўнасці ‑ар‑) яго польскае паходжанне і рэканструюе як pbrdy, pbrdwe, якое аналагічна грэч. семантычнай мадэлі πέρδιξ ’курапатка’: πέρδομαι (гл. пярдзець) і ўзыходзіць да гукапераймання (ад шума крылаў пры ўзлёце). Пардва існуе ўжо у ст.-бел.; паводле Булыкі (Даўн. запазыч., 236), гэта запазычанне з польск.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ці́хенька нареч.
1. (без шума) тихо́нько;
2. (тайком, незаметно) тихо́нько, потихо́ньку;
3. (не торопясь) потихо́ньку, ме́дленно;
4. осторо́жно;
ц., не ўпадзі́ — осторо́жно, не упади́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
трэск (род. трэ́ску) м., в разн. знач. треск;
т. аўтама́таў — треск автома́тов;
працава́ць без шу́му і ~ку — рабо́тать без шу́ма и тре́ска;
◊ правалі́цца з ~кам — провали́ться с тре́ском
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
стук
1. род. сту́ку м. стук;
с. мо́лата — стук мо́лота;
2. межд., разг. стук;
ён с. кулако́м у дзве́ры — он стук кулако́м в дверь;
◊ ні сту́ку ні гру́ку — ти́хо, без шу́ма
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Перагро́мка (перэгро́мка) ’ручай, рэчышча, прамыіна, цяжкапраходны ўчастак на балоце, мелкае месца на рацэ’ (лельч., ЛА, 5), ’старое рэчышча’ (ЛА, 2). Магчыма, звязапа з hrýmki з песні, запісанай Федароўскім на Ваўкавышчыне: zaszumieli łuhi, zaszumieli hrymki, якое Турска тлумачыць як ’крыніцы, ручайкі’ або ’від травы, зараслі такой травы’, параўноўваючы з рус. гремяч (народная назва крыніцы, ручая) і гремячая трава, гремячка, польск. gromotrask (Турска ў Федар. 7), што дазваляе звязаць разглядаемую лексему з прасл. *grměti ’грымець, шумець’ або з *grъmъ ’куст; куча; дуб’, а таксама ’ўзгорак у лесе’: паводле Макоўскага (Удивит. мир, 84), значэнне ’дрэва, кусты, лес’ тыпалагічна звязана са значэннем ’утвараць гукі’, параўн. серб.-харв. шума ’лес’, ням. дыял. Geräusch ’тс’, а таксама літ. grimti ’біць; гнаць; мяць, таўчы’. Мартынаў (СіБФ–1989, 62) мяркуе пра змяшэнне прасл. *gromъ ’гром, лёскат’ з *grъmъ ’дуб’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)