Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
спех (род. спе́ху) м., разг.спех;
◊ (гэ́та) не к спе́ху — (э́то) не к спе́ху
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
спехразг.спех, род. спе́ху м.;
э́то не к спе́ху з гэ́тым мо́жна не спяша́цца, гэ́та не к спе́ху.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
спех, ‑у, м.
Разм.
1. Паспешлівасць, спешна. Усё гэта (гранаты, соль, медыкаменты) спраўна, без лішняга спеху складалася ў апарожненыя пітоны.Брыль.Прабач, не паспеў ён [чалавек] у спеху з табою як след развітацца.Сіпакоў.
2.узнач.прысл.спе́хам. Паспешліва, вельмі хутка. Можна, сказаць: .. «Спехам паеў і падаўся ў дарогу».Скрыган.[Сотнікаў] выпусціў запар тры камяні, немец, ухіляючыся, спехам страляў.Быкаў.
•••
Не к спеху — не патрабуецца спешна.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
спехм.разм.Éile f - (паспешнасць, спешка); Hast f (шпаркасць, паспешлівасць) Überéilung f - (неабдуманасць); Hétze f -, Hetzeréi f - (мітусня, беганіна);
◊
гэ́та не к спеху damít hat es kéine Éile; damít hat es éine gúte Wéile
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Спех ‘паспешлівасць, спешка’ (ТСБМ, Бяльк., Барад.), ‘поспех, спор’ (Нас., Байк. і Некр., Сл. ПЗБ), ‘хуткасць, поспех’ (ТС). Параўн. укр.спіх, рус.спех, успе́х, польск.śpiech, в.-луж., н.-луж., чэш.spěch, славац.spech, славен.spẹh ‘паспешлівасць; працвітанне’, балг., макед.спех, ст.-слав.спѣхъ ‘паспешлівасць, прага’. Прасл.*spěxъ. Да спець (гл.). Параўн. лац.spēs, мн. л. spērēs ‘чаканне; надзея’. У праславянскай чакалася б *spěs‑; канчатковае ‑x тлумачыцца аналогіяй: *spěxъ: *spěti, як *grěxъ: *grěti; гл. Фасмер, 3, 734 з літ-рай; Сной₁, 700; Шустар-Шэўц, 1138–1139.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Hatzf -, -en
1) паляўн. цкава́нне
2) спех, спе́шка
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Тарапа́т ’спех, таропкасць’ (Барад.), сюды ж тарапа́ты ’нявытрыманы, прыдзірлівы’ (Сцяшк. Сл.), ’дурнаваты’ (люб., Сл. ПЗБ). Гл. торап, тарапіцца.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ВО́ЛКАЎ (Сяргей Анатолевіч) (н. 18.3.1942, Мінск),
бел. мастак. Засл. дз. маст. Беларусі (1989).Сын А.В.Волкава, унук В.В.Волкава. Скончыў Мінскае маст. вучылішча (1962), Бел.тэатр.-маст.ін-т (1970). Працуе ў галіне станковай і кніжнай графікі. Аўтар станковых серый «Спартыўныя суддзі» (1971), «Працоўны Мінск» (1977), «Армейскія будні» (1979), «Абаронцы роднай зямлі» (1980, 1984), «Начныя палёты» (1982), «Будучыя алімпійцы» (1988) і інш. Аформіў кнігі «Палескія рабінзоны» Я.Маўра (1981), «Спех — курам на смех» Э.Валасевіча, «Пра нашу Дашу» П.Кавалёва, «Беларускія народныя загадкі» (усе 1982), «На двары Алімпіяда» Э.Агняцвет, «Дзед і ўнучка» М.Маляўкі, «Кыонг і яго сябры» У.Карызны (усе 1984), «Казкі дзяцей Беларусі» (1995).
Стварыў больш за 100 плакатаў, серыі сяброўскіх шаржаў.
С.Волкаў. Ілюстрацыя да кнігі «Казкі дзяцей Беларусі». 1995.
