мачаві́на
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
| Н. |
мачаві́на |
| Р. |
мачаві́ны |
| Д. |
мачаві́не |
| В. |
мачаві́ну |
| Т. |
мачаві́най
мачаві́наю |
| М. |
мачаві́не |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
piskunou2012,
sbm2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мачаві́на, ‑ы, ж.
Арганічнае рэчыва, якое з’яўляецца канчатковым прадуктам бялковага абмену ў чалавека і ў многіх жывёл (упершыню знойдзена ў мачы).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Мачавіна 1/168, 299, 419; 2/351; 7/107—108, 211
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
МАЧАВІ́НА, карбамід,
амід вугальнай к-ты (NH2)2CO; канчатковы прадукт бялковага абмену ў большасці пазваночных жывёл і чалавека. Біясінтэз М. адбываецца ў печані (гл. Арніцінавы цыкл). З арганізма выводзіцца з мачой. М. адкрыта ў 1773 франц. хімікам І.Руэлем. Яе хім. састаў устанавіў у 1824 англ. хімік У.Праўт; сінтэзаваў у 1828 Ф.Вёлер.
Бясколернае крышт. рэчыва. Не мае паху, tпл 132,7 °C, шчыльн. 1330 кг/м³ (25 °C). Раствараецца ў вадзе, спірце, вадкім аміяку. Хімічна актыўнае злучэнне: утварае клатраты [напр., з пераксідам вадароду CO(NH2)2∙H2O2]; узаемадзейнічае са спіртамі. карбонавымі к-тамі і іх ангідрыдамі, з двухасноўнымі к-тамі (гл. Барбітуравая кіслата), анілінам, гідразінам і інш. арган. рэчывамі. Лёгка кандэнсуецца з фармальдэгідам (гл. Амінаальдзгідныя смолы). У прам-сці атрымліваюць з аміяку і дыаксіду вугляроду пры т-ры 180—230 °C пад ціскам (12—25 МПа). Выкарыстоўваюць для атрымання мачавіна-фармальдэгідных смол, фарбавальнікаў, снатворных сродкаў (веранал, люмінал і інш.), для дэпарафінізацыі нафты, у сельскай гаспадарцы як канцэнтраванае азотнае ўгнаенне (мае 46 % азоту) пад розныя с.-г. культуры на любых глебах, а таксама як заменнік пратэіну ў кармах для жвачных жывёл.
А.І.Валожын.
т. 10, с. 234
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
мачаві́на-фармальдэгі́дны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
мачаві́на-фармальдэгі́дны |
мачаві́на-фармальдэгі́дная |
мачаві́на-фармальдэгі́днае |
мачаві́на-фармальдэгі́дныя |
| Р. |
мачаві́на-фармальдэгі́днага |
мачаві́на-фармальдэгі́днай
мачаві́на-фармальдэгі́днае |
мачаві́на-фармальдэгі́днага |
мачаві́на-фармальдэгі́дных |
| Д. |
мачаві́на-фармальдэгі́днаму |
мачаві́на-фармальдэгі́днай |
мачаві́на-фармальдэгі́днаму |
мачаві́на-фармальдэгі́дным |
| В. |
мачаві́на-фармальдэгі́дны (неадуш.)
мачаві́на-фармальдэгі́днага (адуш.) |
мачаві́на-фармальдэгі́дную |
мачаві́на-фармальдэгі́днае |
мачаві́на-фармальдэгі́дныя (неадуш.)
мачаві́на-фармальдэгі́дных (адуш.) |
| Т. |
мачаві́на-фармальдэгі́дным |
мачаві́на-фармальдэгі́днай
мачаві́на-фармальдэгі́днаю |
мачаві́на-фармальдэгі́дным |
мачаві́на-фармальдэгі́днымі |
| М. |
мачаві́на-фармальдэгі́дным |
мачаві́на-фармальдэгі́днай |
мачаві́на-фармальдэгі́дным |
мачаві́на-фармальдэгі́дных |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
МАЧАВІ́НА-ФАРМАЛЬДЭГІ́ДНЫЯ СМО́ЛЫ,
гл. ў арт. Амінаальдэгідныя смолы.
т. 10, с. 234
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
мочеви́на хим. мачаві́на, -ны ж.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
urea [jʊˈri:ə] n. chem. мачаві́на
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
карбамі́д, ‑у, М ‑дзе, м.
Спец. Тое, што і мачавіна.
[Ад лац. carbo — вугаль і амід ад аміяк і грэч. eidos — від.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)