Verbum

анлайнавы слоўнік

Каланіяльныя арганізмы 5/244

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

КАЛАНІЯ́ЛЬНЫЯ ВО́ДАРАСЦІ,

гл. ў арт. Водарасці.

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КАЛАНІЯ́ЛЬНЫЯ АРГАНІ́ЗМЫ,

водныя арганізмы, якія пры бясполым (вегетатыўным) размнажэнні застаюцца злучанымі з мацярынскай асобінай і ўтвараюць калоніі з агульным для ўсіх абменам рэчываў. Пашыраны пераважна сярод аднаклетачных водарасцей, некаторых жгуцікавых, радыялярый, губак, кішачнаполасцевых, ніжэйшых хордавых і інш. Большасць К.а. прымацоўваюцца да нерухомага субстрату (напр., гідроідныя і каралавыя паліпы) і маюць развіты шкілет, іншыя (радыялярыі, сіфанафоры, шэраг абалоннікаў) — жывуць у тоўшчы вады, звычайна паўпразрыстыя. шкілет не развіты. Для многіх К.а. характэрны метагенез: каланіяльнае (бясполае) пакаленне чаргуецца з адзіночным пакаленнем, якое размнажаецца палавым шляхам. Лічынкі палавога пакалення напачатку свабодна плаваюць, потым асядаюць на дно і, прымацаваўшыся, утвараюць шляхам пачкавання новую калонію. Лічыцца, што К.а. — пераходная форма ад аднаклетачных да шматклетачных арганізмаў у эвалюцыйным развіцці. К.а. наз. іншы раз арганізмы, што вядуць пастаянна або часова згуртаваны спосаб жыцця, напр., шэраг бактэрый, тлей, многія птушкі. Гл. таксама Калоніі.

т. 7, с. 451

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

каланія́льны

прыметнік, адносны

	адз.			мн.
	м.	ж.	н.	-
Н.	каланія́льны	каланія́льная	каланія́льнае	каланія́льныя
Р.	каланія́льнага	каланія́льнай каланія́льнае	каланія́льнага	каланія́льных
Д.	каланія́льнаму	каланія́льнай	каланія́льнаму	каланія́льным
В.	каланія́льны (неадуш.) каланія́льнага (адуш.)	каланія́льную	каланія́льнае	каланія́льныя (неадуш.) каланія́льных (адуш.)
Т.	каланія́льным	каланія́льнай каланія́льнаю	каланія́льным	каланія́льнымі
М.	каланія́льным	каланія́льнай	каланія́льным	каланія́льных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

каланія́льны, ‑ая, ‑ае.

1. Які мае адносіны да калоніі (у 1 знач.). Каланіяльныя народы. Каланіяльная экспансія. // Які з’яўляецца калоніяй. Каланіяльныя краіны. Каланіяльныя землі. // Звязаны з уладаннем калоніямі. Каланіяльная палітыка. Каланіяльная сістэма імперыялізму. Каланіяльны характар эканомікі. Каланіяльны прыгнёт. // Які мае калоніі. Каланіяльная дзяржава.

2. Які жыве калоніямі (у 4 знач.). Каланіяльныя паліпы. Каланіяльныя водарасці.

•••

Каланіяльныя войны гл. вайна.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

нацыяна́льна-каланія́льны

прыметнік, адносны

	адз.			мн.
	м.	ж.	н.	-
Н.	нацыяна́льна-каланія́льны	нацыяна́льна-каланія́льная	нацыяна́льна-каланія́льнае	нацыяна́льна-каланія́льныя
Р.	нацыяна́льна-каланія́льнага	нацыяна́льна-каланія́льнай нацыяна́льна-каланія́льнае	нацыяна́льна-каланія́льнага	нацыяна́льна-каланія́льных
Д.	нацыяна́льна-каланія́льнаму	нацыяна́льна-каланія́льнай	нацыяна́льна-каланія́льнаму	нацыяна́льна-каланія́льным
В.	нацыяна́льна-каланія́льны (неадуш.) нацыяна́льна-каланія́льнага (адуш.)	нацыяна́льна-каланія́льную	нацыяна́льна-каланія́льнае	нацыяна́льна-каланія́льныя (неадуш.) нацыяна́льна-каланія́льных (адуш.)
Т.	нацыяна́льна-каланія́льным	нацыяна́льна-каланія́льнай нацыяна́льна-каланія́льнаю	нацыяна́льна-каланія́льным	нацыяна́льна-каланія́льнымі
М.	нацыяна́льна-каланія́льным	нацыяна́льна-каланія́льнай	нацыяна́льна-каланія́льным	нацыяна́льна-каланія́льных

Крыніцы: piskunou2012, prym2009, sbm2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

улада́нне, -я, н.

1. гл. уладаць.

2. мн. -і, -яў. Нерухомая маёмасць, зямельны ўчастак (таксама пра дзяржаўныя тэрыторыі).

Вялізныя ўладанні.

Каланіяльныя ўладанні.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

колониа́льный (к коло́ния^I) каланія́льны;

колониа́льные во́йны каланія́льныя во́йны.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

каланія́льны паліт. koloniál, Koloníal-;

каланія́льныя краі́ны Koloniálländer pl;

каланія́льныя во́йскі Koloniáltruppen pl;

каланія́льная палі́тыка Koloniálpolitik f -

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)

АСЦЫ́ДЫІ (Ascidiae),

клас марскіх хордавых жывёл, тыпу абалоннікаў. Пашыраны ва ўсіх морах. Некалькі атрадаў, каля 2 тыс. відаў.

Даўж. ад 0,1 мм да 50 см. Цела мяшэчкападобнае, пакрытае моцнай тунікай, ніжнім канцом прымацаванае да субстрату. На верхнім канцы знаходзяцца ротавы і клаакальны сіфоны. Унутраны шкілет адсутнічае. Гермафрадыты. Размнажэнне палавое і бясполае. Кормяцца дробнымі арганізмамі і дэтрытам. Есць асцыдыі простыя, або адзіночныя (монасцыдыі), і складаныя, або каланіяльныя (сінасцыдыі). Лічынкі вольнаплаваючыя, маюць хорду.

т. 2, с. 63

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)