затаўчы́
дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
затаўку́ |
затаўчо́м |
| 2-я ас. |
затаўчэ́ш |
затаўчаце́ |
| 3-я ас. |
затаўчэ́ |
затаўку́ць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
зато́ўк |
затаўклі́ |
| ж. |
затаўкла́ |
| н. |
затаўкло́ |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
затаўчы́ |
затаўчы́це |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
зато́ўкшы |
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
затаўчы́², -таўку́, -таўчэ́ш, -таўчэ́; -таўчо́м, -таўчаце́, -таўку́ць; -то́ўк, -таўкла́, -ло́; -таўчы́; -то́ўчаны; зак., што.
Заправіць затаўкай.
З. кашу здорам.
|| незак. затаўка́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
затаўчы́¹, -таўку́, -таўчэ́ш, -таўчэ́; -таўчо́м, -таўчаце́, -таўку́ць; -то́ўк, -таўкла́, -ло́; -таўчы́; -то́ўчаны; зак., каго (што) (разм.).
Забіць да паўсмерці, да страты прытомнасці.
Ледзь не затаўклі яго кулакамі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
затаўчы́ I сов., разг.
1. (начать толочь) затоло́чь;
2. прост. вколоти́ть, вбить, вогна́ть;
3. прост. (убить ударами) заби́ть
затаўчы́ II сов., кул. запра́вить, сдо́брить (свиным, чаще нутряным салом)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
затаўчы́ 1, ‑таўку, ‑таўчэш, ‑таўчэ; ‑таўчом, ‑таўчаце; зак., каго-што.
Разм.
1. Збіць да паўсмерці, да страты прытомнасці. Супакоілі.. [манаха] рыбакі, што набеглі з усіх бакоў. А былі, напэўна, злыя, бо ледзь не затаўклі кулакамі. Бажко.
2. Абл. Уціснуць, уваткнуць што‑н. куды‑н. Нарэшце засталося ўсцягнуць падушкі. Адну на другую. Каб было высока. А рагі затаўчы ў сярэдзіну. Гарбук.
затаўчы́ 2, ‑таўку, ‑таўчэш, ‑таўчэ; ‑таўчом, ‑таўчаце; зак., што.
Заправіць затаўкай. Затаўчы кашу здорам.
затаўчы́ 3, ‑таўку, ‑таўчэш, ‑таўчэ; ‑таўчом, ‑таўчаце; зак.
Разм. Пачаць таўчы.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
затаўка́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.
Незак. да затаўчы 2.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зато́ўчаны кул. запра́вленный, сдо́бренный; см. затаўчы́ II
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
За́таўка ’заправа з свінога сала’. Рус. смал., зах.-бранск. за́толка, калуж., смал. за́толо́ка, за́толоча ’тс’. Параўн. затаўчы́ ’заправіць’, рус. смал., кур. затолочь ’тс’, укр. за́товкувати ’тс’. За́таўка бязафіксны назоўнік ад затаўчы (< *za‑tъlk‑ti), утворанага прэфіксам за‑ ад таўчы ’раздрабняць’ (гл.), магчыма, яшчэ ў ст.-рус. мове. Радыёнава (УЗ Ленінгр. ПИ, 144, 283) тлумачыць бранск. за‑толк‑а ’тоўчанае свіное сала’, дзе этымалогія актуалізуецца (Лекс. Палесся, 135).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
зато́ўкаць несов., кул., разг. (свиным, чаще нутряным салом) заправля́ть, сда́бривать; см. затаўчы́ II
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Пратаўчы́ ’заскварыць’ (воран., Сл. ПЗБ). Прэфіксны дэрыват ад таўчы́ з нявызначанай прыстаўкай пра-, звычайна за‑, параўн. затаўчы́ ’заправіць’; гл. яшчэ затаўка. У аснове слоў, відаць, літ. taukãi ’тлушч, сала’, параўн. тук (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)