Жытняя баба (міфал.) 4/449
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
ЖЫ́ТНЯЯ БА́БА,
у бел. нар. дэманалогіі маці жыта; жаночая паралель «гаспадара» поля — жыценя. Яе ўяўлялі ў выглядзе фантаст. жанчыны з каласамі на галаве і зоркамі па баках. У некаторых мясцінах «бабаю» называлі апошні сноп зжатага жыта, які апраналі ў жаночую кашулю, завязвалі на ім хустку, урачыста неслі ў хату і спявалі «спарышовыя» песні з пажаданнем добрага ўраджаю ў наступным годзе.
т. 6, с. 474
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
жы́тні
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
жы́тні |
жы́тняя |
жы́тняе |
жы́тнія |
| Р. |
жы́тняга |
жы́тняй
жы́тняе |
жы́тняга |
жы́тніх |
| Д. |
жы́тняму |
жы́тняй |
жы́тняму |
жы́тнім |
| В. |
жы́тні (неадуш.)
жы́тняга (адуш.) |
жы́тнюю |
жы́тняе |
жы́тнія (неадуш.)
жы́тніх (адуш.) |
| Т. |
жы́тнім |
жы́тняй
жы́тняю |
жы́тнім |
жы́тнімі |
| М. |
жы́тнім |
жы́тняй |
жы́тнім |
жы́тніх |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
мука́, -і́, ДМ муцэ́, ж.
1. Прадукт размолу збожжа.
Жытняя м.
Кукурузная м.
Кармі мукою, дык пойдзе рукою (прыказка). Перамелецца — м. будзе (прыказка).
2. Размолатыя або расцёртыя ў парашок якія-н. жывёльныя ці мінеральныя рэчывы.
Рыбная м.
|| прым. мучны́, -а́я, -о́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
соло́ма сало́ма, -мы ж.;
ржана́я соло́ма жы́тняя (аржана́я) сало́ма.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ЖЫ́ЦЕНЬ,
у бел. нар. дэманалогіі «гаспадар» поля (яго жаночая паралель — жытняя баба). Ж. ўяўлялі ў выглядзе маленькага дзядка («жытні дзед») з доўгай барадой. Лічылася, што ён забяспечваў ураджай жыта («даваў жыта»), збіраў каласы на жытняй ніве нядбайнай гаспадыні і пераносіў іх на поле руплівай жняі. Яго шанавалі таксама як духа багацця і дабрабыту. З вобразам Ж. звязаны земляробчы абрад «завіванне барады».
т. 6, с. 475
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ржано́й жы́тні, аржаны́;
ржано́й хлеб жы́тні (аржаны́) хлеб;
ржана́я мука́ жы́тняя (аржана́я) мука́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
жы́тні, ‑яя, ‑яе.
1. Які мае адносіны да жыта. Жытняе поле. □ Агнём вясёлак ззяюць росы У моры жытніх каласоў. Колас.
2. Прыгатаваны з жыта або прадуктаў яго апрацоўкі. Жытняя мука. Жытні хлеб.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сало́ма ж. соло́ма;
жы́тняя с. — ржана́я соло́ма;
◊ сі́ла (і) ~му ло́міць — посл. си́ла (и) соло́му ло́мит
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Рэдзо́вы ’жытні’ (смарг., Сл. ПЗБ). Магчыма, кантамінацыя лат. rudzi ’жыта’, rudzāji ’жытняя салома’ і разовы ’буйна змолаты’ (Сл. ПЗБ). Гл. яшчэ разоўка.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)