Verbum

анлайнавы слоўнік

Грыбоўскі В. К. 5/116

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

МО́ДУЛІ ПРУ́ГКАСЦІ,

велічыні, якія характарызуюць пругкія ўласцівасці (пругкасць) цвёрдых цел. Вызначаюць каэф. залежнасці паміж дэфармацыяй і прыкладзенымі мех. напружаннямі. Пры малых дэфармацыях, калі справядлівы Гука закон, гэтая залежнасць лінейная, а М.п. з’яўляюцца каэф. прапарцыянальнасці. Пры расцяжэнні-сцісканні нармальнаму напружанню адпавядае модуль падоўжанай пругкасці E (Юнга модуль), роўны адносінам нармальнага напружання σ да адноснага падаўжэння ε : $E = \frac{σ}{ε}$ .

Напружанаму стану чыстага зруху адпавядае модуль зруху G, роўны адносінам датычнага напружання τ да вугла зруху γ : $G = \frac{τ}{γ}$ ; вызначае здольнасць матэрыялу супраціўляцца зменам формы пры захаванні аб’ёму. Модуль аб’ёмнага сціскання (аб’ёмны М.п.) — адносіны ўсебаковага нармальнага напружання σ да адноснага аб’ёмнага сціскання Δ : $k = \frac{σ}{Δ}$ ; характарызуе здольнасць матэрыялу супраціўляцца зменам яго аб’ёму, які не суправаджаецца зменамі формы. Пругкія ўласцівасці цвёрдых цел характарызуе і каэфіцыент Пуасона γ, роўны адносінам адноснага папярочнага сціскання сячэння ε′ (пры аднабаковым расцяжэнні) да адноснага падоўжнага падаўжэння ε : $γ = \frac{ε′}{ε}$ . Для аднароднага ізатропнага цела М.п. аднолькавы па ўсіх напрамках, для анізатропнага — пастаянныя E, G, γ, маюць розныя значэнні ў розных напрамках. Значэнні М.п. залежаць ад хім. саставу матэрыялаў, іх апрацоўкі, т-ры. М.п. выкарыстоўваюцца пры разліках на трываласць, жорсткасць, устойлівасць і інш.

Літ.:

Фридман Я.Б. Механические свойства металлов. Ч. 1—2. 3 изд. М., 1974.

В.К.Грыбоўскі.

т. 10, с. 511

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МЕХАНІ́ЧНЫЯ ЎЛАСЦІ́ВАСЦІ МАТЭРЫЯ́ЛАЎ,

сукупнасць паказчыкаў, якія характарызуюць супраціўленне матэрыялаў прыкладзеным нагрузкам, асаблівасці іх дэфармавання і разбурэння. Вызначаюцца пры механічных выпрабаваннях: статычных (на расцяжэнне, сцісканне, выгін, кручэнне, цвёрдасць), дынамічных, або ударных (на ударную вязкасць), стомленасных (пры шматразовым прыкладанні нагрузкі), а таксама працяглых высокатэмпературных (на паўзучасць, працяглую трываласць, рэлаксацыю).

Дэфармацыя цела пад уздзеяннем нагрузкі вызначаецца дыяграмай дэфармацыі, якая запісваецца на выпрабавальнай машыне пры расцяжэнні (сцісканні) узору. Напружанне, пры якім парушаецца прапарцыянальны нагрузцы рост дэфармацыі, наз. мяжой прапарцыянальнасці; найб. напружанне, якое вытрымлівае матэрыял без праяўлення астаткавай пластычнай дэфармацыі, наз. мяжой пругкасці; напружанне, пры якім астаткавая адносная дэфармацыя дасягае 0,2% (паводле Дзяржстандарту), наз. ўмоўнай мяжой цякучасці; адносіны максімальнай нагрузкі, якую вытрымлівае матэрыял, да плошчы папярочнага сячэння наз. мяжой трываласці матэрыялу (характарызуе яго часовае супраціўленне пластычнай дэфармацыі); тангенс вугла нахілу прамой, што апісвае суадносіны паміж напружаннем і дэфармацыяй, лікава роўны модулю пругкасці матэрыялу. Для ацэнкі супраціўлення пластычнай дэфармацыі праводзяць таксама выпрабаванні на цвёрдасць уцісканнем шарыка, конуса або піраміды (гл. Брынеля метад, Роквела метад, Вікерса метад). Пластычнасць канструкцыйных матэрыялаў пры расцяжэнні ацэньваюць падаўжэннем або звужэннем, пры сцісканні — укарачэннем, пры кручэнні — найбольшым вуглом закручвання рабочай ч. ўзору.

Літ.:

Фридман Я.Б. Механические свойства металлов. 3 изд. М., 1974.

В.К.Грыбоўскі.

Да арт. **Механічныя ўласцівасці матэрыялаў**. Тыповая дыяграма дэфармацыі пры расцяжэнні канструкцыйных матэрыялаў: σ — напружанне; δ — адносная дэфармацыя; σ_n — мяжа прапарцыянальнасці; σ_e — мяжа пругкасці; σ_m — умоўная мяжа цякучасці; σ_в — мяжа трываласці; P — нагрузка; F_o — пачатковая плошча папярочнага сячэння ўзору; в — пункт максімуму крывой расцяжэння пры раўнамерным дэфармаванні; в′ — пункт абрыву; к — крывая дэфармавання пасля ўтварэння «шыйкі».

т. 10, с. 323

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПО́ЛЬСКАЯ КАМПА́НІЯ 1939,

германа-польская вайна 193 9, Вераснёўская кампанія 193 9, баявыя дзеянні ўзбр. сіл фаш. Германіі па акупацыі Польшчы 1 вер. — 5/6 кастр., з якіх пачалася другая сусветная вайна 1939—45. План нападу на Польшчу «Вайс» («Белы»), распрацаваны герм. вярх. камандаваннем у крас. 1939, зыходзіў са стратэгіі «маланкавай вайны і меў на мэце раптоўным уварваннем сарваць мабілізацыю і сканцэнтраванне польскай арміі, канцэнтрычнымі ўдарамі з Сілезіі (8-я, 10-я і 14-я ням. арміі), Памераніі і Усх. Прусіі (3-я і 4-я ням. арміі) разбіць яе гал. сілы, што знаходзіліся на З ад рэк Вісла і Нараў. Зачэпкай да вайны паслужыла правакацыя 31.8.1939 у прыгранічным ням. г. Гляйвіц (цяпер Глівіцы, Польшча), калі група службоўцаў СС інсцэніравала напад польскіх вайскоўцаў на мясц. радыёстанцыю (аперацыя «Гімлер»). У той жа дзень у Польшчы пачата поўная мабілізацыя, у т. л. ў Зах. Беларусі (тут мабілізавана каля 100 тыс. беларусаў). Ням. сілы ўварвання пад агульным камандаваннем ген. В. фон Браўхіча налічвалі 54 (з рэзервамі 62) дывізіі, з іх 6 танкавых і 4 матарызаваныя (усяго 1,6 млн. чал.), каля 10 тыс. артыл. гармат і мінамётаў, 2,5—2,8 тыс. танкаў, каля 1,3 тыс. самалётаў, 18 баявых караблёў. Польшча мела каля 30 пях. дывізій, 16 брыгад (з іх 11 кав. і 2 бронематарызаваныя; разам 1 млн. чал.), 4,3 тыс. гармат і мінамётаў, 870 танкаў і танкетак, каля 400 баяздольных самалётаў, 16 баявых караблёў. Польскае камандаванне на чале з маршалам Э.Рыдз-Сміглым планавала весці абарончыя баі на З ад Віслы з разлікам на хуткую дапамогу зах. саюзнікаў — Вялікабрытаніі і Францыі (3 вер. гэтыя краіны абвясцілі вайну Германіі, але актыўных ваен. дзеянняў супраць яе не разгарнулі). У час баявых дзеянняў 1—8 вер., якія пачаліся з абстрэлу п-ва Вестэрплятэ (яго гарнізон на чале з маёрам Г.Сухарскім супраціўляўся да 7 вер.), ням. войскі прарвалі польскую абарону на рубяжах уздоўж мяжы і хутка наблізіліся да Варшавы. 7 вер. Рыдз-Сміглы са штабам эвакуіраваўся ў крэпасць Брэст. 9—16 вер. герм. злучэнні акружылі польскія часці на У ад Варшавы, ліквідавалі наступствы польскага контрудару паміж рэкамі Вісла і Бзура, 14 вер. захапілі акружаную імі ваен.-марскую базу Гдыня (яе паўн. ўчастак Аксыўе капітуляваў 18 вер.), 15 вер. наблізіліся да Брэста (да 30% вайскоўцаў IX польскага корпуса на Брэстчыне складалі беларусы). У гэтых умовах 17 вер. пачаўся паход сав. войскаў у Зах. Беларусь і Зах. Украіну (гл. Пакт Рыбентропа—Молатава 1939, Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР, Беларускі фронт 1939, Дняпроўская ваенная флатылія). Польскі ўрад пакінуў краіну (у ноч на 18 вер.), ням. войскі завяршылі заваяванне Польшчы (28 вер. капітулявалі абаронцы Варшавы, 29 вер. — крэпасці Модлін, 2 кастр. — п-ва Гэль, 6 кастр. пасля апошніх абарончых баёў 2—5 кастр. пад г. Коцк — самаст. аператыўная група «Палессе» на чале з ген. Ф.Клеебергам, у склад якой уваходзілі маракі польскай Пінскай флатыліі). У ходзе П.к. Германія страціла каля 45 тыс. чал. забітымі і параненымі, каля 1 тыс. танкаў і бронемашын, 700 самалётаў і інш. тэхніку, Польшча — каля 200 тыс. забітымі і параненымі, 700 тыс. чал. палоннымі (сярод іх было 70 тыс. беларусаў) і інш. Акупацыя Польшчы нямецкімі войскамі не спыніла волю палякаў да супраціўлення (гл. Вызваленчая вайна польскага народа 1939—45).

Літ.:

Jurga T. Obrona Polski, 1939. Warszawa, 1990;

Odziemkowski J Kampania wrześniowa 1939 r. // Wojsko Polskiew II wojnie światowej. Warszawa, 1994;

Radziecka agresja 17 września 1939 r. i jej skutki dla mieszkariców ziem północno-wschodnich II Rzeczypospolitej: Studia i materiały. Białystok, 2000;

Брыль Я. Многолетнее: По блокнотным наброскам: Пер. с бел. // Неман. 2000. №1;

Вабішчэвіч А. Уз’яднанне // Полымя. 2000. № 9;

Макарэвіч В.С. Беларусы ў польскай арміі напярэдадні і ў час нямецкай агрэсіі // Праблемы ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР: Гісторыя і сучаснасць: Матэрыялы Міжнар. навук.-тэарэт. канф. Мн., 2000.

В.А.Астрога, У.В.Грыбоўскі.

Да арт. **Польская кампанія 1939**. Германскі лінейны карабель «Шлезвіг-Гольштэйн» абстрэльвае паўвостраў Вестэрплятэ. 1.9.1939.

т. 12, с. 483

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК ТРА́НСПАРТУ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафесійным работнікам чыг., паветр., воднага, аўтамаб., трубаправоднага і інш. відаў транспарту, якія працуюць у галіне транспарту 15 і больш гадоў, за заслугі ў павышэнні эфектыўнасці вытворчасці і паляпшэнні выкарыстання трансп. сродкаў, зніжэнні сабекошту перавозак, павышэнні якасці трансп. паслуг, эканоміі матэрыяльных і паліўных рэсурсаў, забеспячэнні бяспекі руху, аховы навакольнага асяроддзя. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 29.10.1971 існавала званне засл. работнік транспарту Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі транспарту Рэспублікі Беларусь

1971. А.В.Анфімаў, А.М.Арлоў, А.С.Арлоўскі, М.М.Белабровік, С.М.Бліннікаў, М.Ф.Букаў, У.І.Верамейчук, К.С.Жук, Г.Г.Іваноў, У.Р.Івановіч, К.С.Каваль, Ф.Ф.Каляка, М.К.Караулаў, А.В.Касай, В.С.Качарскі, А.В.Куценка, М.Н.Леўчык, А.В.Лук’янаў, Ф.А.Мацюшын, Я.Ц.Наталевіч, А.С.Пазняк. У.С.Палякоў, І.Я.Рабаконь, А.П.Трафімаў, М.Ф.Трафімаў, С.В.Тачылін, К.А.Філонаў, М.І.Хартава, С.А.Цітоў, А.Ф.Цюрыкава, І.М.Шавейка, М.А.Шалякін, Ф.М.Шарай, М.В.Швейкус, М.А.Якуш, К.М.Янкоўскі.

1972. І.А.Дударчык, Ф.П.Клачок, І.А.Махвіц.

1973. В.В.Анановіч, В.М.Залеская, Р.А.Карначоў, В.П.Філатаў.

1975. М.З.Акаліта, У.А.Арэхаў, М.І.Асмалоўскі, Д.Ф.Байдах, Дз.С.Баранаў, А.С.Бачыла, Б.С.Белашкурка, В.В.Бондараў, Р.А.Буракоў, А.Р.Бут-Гусаім, Р.А.Вальчук, А.К.Варабей, М.І.Васілёнак, Я.М.Венядзіктаў, М.Р.Верамееў, У.Ф.Галісевіч, К.М.Гараўцоў, І.М.Гуркоў, І.Н.Даўжэнка, М.М.Жук, А.М.Зінкевіч, А.К.Зызнік, В.Я.Ільюшонак, У.С.Казлоў, В.У.Калядзін, П.Я.Канапацкі, М.І.Краснабаеў, М.М.Кучынскі, В.М.Лічман, С.І.Луцэвіч, М.П.Лявоненка, М.Н.Мазалеўскі, М.С.Мяленцьеў, М.М.Пархоменка, Дз.М.Рудзін, М.С.Рэзнікаў, Г.М.Сарокін, А.Ц.Собалеў, І.С.Цімашэнка, А.А.Шпакаў, І.М.Шуваеў, П.Ф.Юрчанка, Я.П.Юшкевіч.

1976. І.І.Анкуда, П.М.Архіпаў, С.Ц.Архіпаў, І.А.Беластоцкі, Я.Г.Белякоў, П.М.Блізнюк, М.С.Ганецкі, І.В.Гаражанцаў, М.А.Гарбаценка. У.І.Гаўрылюк, Д.Р.Глушаненка, В.І.Грэсь, М.Р.Дзмітрыенка, Л.С.Дзямешка, Я.Ф.Зайцаў, В.К.Ількевіч, Н.І.Кавальчук, А.Р.Косікаў, У.С.Крамянецкі, А.А.Кузняцоў, Л.П.Кузняцоў, Я.П.Макарэвіч, С.Е.Мардачоў, А.А.Маруцік, М.В.Машчук, С.П.Медзін, І.М.Мельнікаў, Л.П.Пазнякоў, І.В.Патапаў, Я.Ф.Паўлоўскі, А.М.Півавараў, А.І.Пустаход, А.Д.Пятроўскі, І.А.Рыбакоў, С.Я.Сачкоўскі, І.І.Сегенчук, А.Т.Сідараў, І.І.Сляпец, Р.І.Такуноў, А.А.Тарасевіч, К.І.Ткачэнка, В.А.Туркоў, Ц.У.Хахлоў, С.Д.Шабуневіч, І.В.Шыпіца, І.П.Яромін, Я.Ф.Яўсеенка.

1997. Ю.П.Марозава, К.Р.Крывашчокі, Р.У.Пятроўскі, Ф.П.Шабалін.

1978. Ю.Л.Афанасьеў, С.Е.Бераснёў, С.В.Валіцкі, В.І.Вільчынскі, В.К.Ельскі, П.Е.Каранчук, М.П.Кулік, А.Ф.Кушнер, І.А.Маркоўскі, В.Г.Мешчарук, М.В.Наканечны, М.Н.Платонаў, С.Я.Плотнікаў, А.Н.Рудзеня, Ю.А.Савельеў, С.В.Сіманенка, П.Д.Смялянскі, В.М.Сямёнаў, А.У.Храноўскі.

1979. Г.І.Аўсянкін, В.Я.Баранаў, М.Л.Барздоў, Л.М.Белянкоў, М.І.Вайцюк, С.В.Ждановіч, І.С.Жывуцкі, А.А.Жылко, А.М.Каляга, І.М.Кахценка, Б.Я.Класоўскі, Н.Г.Козел, І.Л.Мароз, В.С.Мікалуцкі, Г.І.Новікаў, Р.С.Падгайскі, Ф.А.Пятроў, І.І.Радчанка, Ф.І.Сабалеўскі, Т.Т.Сіпаты, В.М.Фёдараў, М.І.Чэрнак, Т.П.Шадура.

1980. М.І.Аксёнчык, І.А.Артамонаў, І.І.Астапенка, А.А.Бохан, М.П.Брэнч, В.І.Бусел, М.Я.Гардзейчык, А.А.Грамовіч, А.Л.Дружылоўскі, Дз.Р.Зубовіч, П.П.Зялінскі, Р.П.Кандрацюк, Б.А.Квіткоўскі, А.К.Кішчынскі, А.П.Кот, М.А.Кузьміцкі, Э.С.Лапцэвіч, А.С.Лях, А.С.Ляшчынскі, М.А.Маліноўскі, М.Ф.Махначоў, М.А.Мініч, В.І.Місан, М.П.Молчан, В.У.Нарэйка, Р.А.Праскоў, І.М.Сапранкоў, А.І.Скармаховіч, А.В.Сцепічаў, М.А.Цыёлта, Л.Р.Шакуй, Я.М.Штэфан.

1981. М.Р.Барысаў, А.І.Заікін, П.Ф.Кавалеўскі, Р.Р.Казека, С.І.Камар, М.Г.Кучмін, В.П.Максімчук, Ю.І.Марынкевіч, А.П.Пархоменка, В.С.Пянькоўскі, А.В.Ступінскі.

1982. В.С.Багдановіч, Т.К.Вяленчыц, А.І.Жданаў, А.М.Крэль, Дз.С.Сверкуноў.

1983. А.Ф.Акімаў, М.П.Аўраменка, А.А.Дрозд, У.А.Казючыц, В.М.Сердзюкоў, М.А.Сямкоў, А.І.Харашылаў.

1984. М.С.Каліта, П.В.Мітасаў, К.А.Хвайніцкі, І.С.Шчарбакоў.

1985. М.І.Мінін, С.А.Плаксін, У.Т.Рабчанка, М.І.Шашкоў.

1986. Л.Л.Бачыла, А.В.Бульба, У.І.Гапееў, В.П.Дзмітрыеў, В.А.Драздоў, У.К.Емяльянчык, І.П.Еўтуховіч, М.С.Заблоцкі, Г.А.Коктыш, М.А.Лобаў, М.М.Марчук, У.І.Піліпенка, В.А.Турчанка, М.Н.Юшкевіч.

1987. К.М.Калеснік, В.В.Клачко, В.Д.Максімішын, Г.С.Мархутаў, У.І.Мацюнін, У.І.Шыдлоўскі.

1988. У.К.Аўдашкаў, В.А.Бяневіч, А.Б.Дабжынецкі, А.А.Дземічаў, Э.А.Каспяровіч, С.Г.Сталярчук.

1989. Г.Л.Альтшуль, Я.В.Башын, У.М.Вырабка, І.С.Гаргун, Я.Р.Грышукевіч, П.П.Кліменка, Л.М.Перхуноў, М.І.Салавей, С.І.Цярэшка, В.С.Штайда.

1990. М.Т.Грыбоўскі, Л.Ц.Драчынская, І.І.Коўш.

1991. Г.С.Барашка, М.А.Грынюк, Г.Г.Драбышэўскі, У.У.Малаш, Б.У.Мурашкевіч, Г.П.Панкратаў, А.І.Сарока.

1992. Л.І.Бовін, Ю.М.Папоў, Ф.С.Ратковіч, А.М.Сяргееў.

1994. В.П.Апарын, У.С.Грыб, З.І.Лучко.

1996. В.І.Бураў, Я.І.Валадзько, М.Х.Крылоў, Г.І.Невяроўскі, У.К.Нікановіч, С.Р.Шылаў.

1997. Л.Д.Юркевіч.

т. 6, с. 567

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

скруці́ць, скручу, скруціш, скруціць; зак., каго-што.

1. Круцячы, туга звіць што‑н. Скруціць вяроўку. // Зрабіць што‑н. шляхам скручвання, згортвання. Ігнат Андрэевіч адчыніў скрыначку, адарваў ражок газеты і скруціў цыгарку. Шамякін. [Валодзя] заўважыў, як Геня Шыдлоўскі ў час урока фізікі скруціў з паперы галку і закінуў за каўнер Аліку Рагачэўскаму. Якімовіч. З пяску пугі не скруціш. Прыказка. // Скачаць трубкай; скласці, загінаючы ўсярэдзіну краі чаго‑н. Маці ўзяла блін, скруціла, памачыла ў смятану ды .. Эдзіку проста ў рот. Дубоўка. — Падумаю, — сказала .. [Ева]. Хуценька скруціла малюнак і паклала яго на палічку над сталом. Маеўская. Грыбоўскі скруціў і запхнуў у кішэню пустую торбу, устаў. Курто.

2. Зматаць, навіць на што‑н. Скруціць вуду. Скруціць спінінг.

3. Згінаючы, заломваючы што‑н., пераблытаць, сплесці. Навальніца з градам Каласы скруціла, Ветрам паламала, Дожджыкам прыбіла. Колас. // Моцным павевам сарваць. Нечакана вырваўся з поўначы халодны вецер, скруціў не апаўшае яшчэ з дрэў лісце. Васілевіч. / у паэт. ужыв. Скруціла бура дубу чуб, Гняздо зімой сарвала ветрам. Свірка.

4. Звязаць, пазбавіўшы каго‑н. мажлівасці прымяняць фізічную сілу. Камсамольцы-дружыннікі адабралі зброю, скруцілі забіяку і перадалі ў міліцыю. Дуброўскі.

5. перан. Перамагчы, скарыць. [Якуб Колас:] — Я проста быў упэўнены, што мы скруцім Гітлеру рогі, і дачакаўся гэтага. Рамановіч. // Прымусіць падпарадкавацца, узяць верх над кім‑н. Скруцілі нашага старшыню з яго характарам у дзве столкі. Навуменка. // Паставіць каго‑н. у цяжкія ўмовы. Жыццё цябе часам так скруціць, што не думаеш нават, як і навошта жывеш. Асіпенка.

6. перан. Адолець, прыкаваць да пасцелі (пра хваробу). Есіф Голанд не спаў: яго скруціла задышка. Кашаль падымаў яго ноччу з пасцелі многа-многа разоў. Чарнышэвіч. Скруціў старую маці раматус, зароблены на працы ў чужых гаспадарках. Корбан. / у безас. ужыв. [Бабуля:] — А я от тут нядаўна чуць не памерла. Як ўзяло мяне, як скруціла, насілу і вылузнулася. Палтаран.

7. перан. Не выплаціць грашовы доўг, не аддаць належнае. Сухавеі не толькі скруцілі і не аддалі ім грошы, што пазычалі на зямлю, але і на кожным кроку стараліся ашукаць Раманоўскіх. С. Александровіч. [Андрэй:] — Сёмы год [Хвядос] газеты носіць і яшчэ ніводнай не скруціў. Скрыпка. // Паабяцаць, а потым не выканаць абяцанага (пра вяселле, уваходзіны і пад.). [Жанчына:] — Напэўна абодва хочаце вяселле скруціць... Васілевіч. Сямён .. пажартаваў: — Пагуляем на ўлазінах, таварыш старшыня? Ён нас запэўніў: — Ды ўжо ж, не скручу, не бойся. Савіцкі. // Змахляваць; недадаць, аблічыць. [Радзівоніха:] — Падлетка не пашлеш у мястэчка, бо там яго кругом ашукаюць: і налічаць больш чым трэба, і на вазе скруцяць... Чарнышэвіч. [Максім:] — Праўда, пры канчатковым разліку ўсё ж скруціў той скупеча залатовак пяцьдзесят. Машара.

8. Зняць што‑н., пакручваючы. Скруціць з пальца пярсцёнак. □ Дзед з ахвотаю даў Язэпку ножык. І нават сам зацікавіўся дудкаю, даваў парады, як лепш скруціць кару. Якімовіч. // Сашрубаваць. Скруціць гайку з шрубы.

9. Сапсаваць, неасцярожна ці доўга круцячы. [Прыбіральшчыца:] — Аркадзька, а даражэнькі, дзеці скруцілі кран. Вада свішча, ратуй. Пальчэўскі. Дзед .. даверыў мне заводзіць грамафон і даглядаць яго, а да гэтага ён нікога не падпускаў і блізка, каб не скруцілі спружыну. Рамановіч. // перан. Зглуміць, сапсаваць (жыццё і пад.). [Дарота:] Адну дачку я маю і скруціць жыццё ёй не дазволю. Клімковіч. // перан. Перайначыць былы парадак, арганізацыю працы. Тыя гады ўзімку ўжо кожны трактарыст ведаў сваё месца. А гэта зламалі ўсё, скруцілі. Ермаловіч.

10. Выкруціўшы стрыжань, з тонкага ствала вярбы, лазы і пад. зрабіць дудку, свісток. Скруціць свісток. □ [Лявонка:] І дудку скруцім, іграць будзем!.. Чарот.

•••

Скруціць дулю (кукіш, фігу) — зрабіць жэст, склаўшы тры пальцы ў выглядзе кукіша, у знак пагардлівай адмовы.

Скруціць (зламаць) сабе галаву (шыю) — загінуць; пакалечыцца.

Скруціць у бараноў (казіны) рог — тое, што і сагнуць у бараноў (казіны) рог (гл. сагнуць).

Скруціць чорту рогі — аказацца надзвычай дасціпным, спрытным, дужым.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)