ГЕАМЕТРЫ́ЧНЫЯ ПАБУДАВА́ННІ,

рашэнне некаторых геаметрычных задач з выкарыстаннем дапаможных інструментаў (цыркуля, лінейкі і інш.), якія мяркуюцца абсалютна дакладнымі.

Падзяляецца на геаметрычныя пабудаванні на плоскасці і ў прасторы. Геаметрычнае пабудаванне лічыцца выкананым, калі па зададзеных элементах выяўлены (пабудаваны) шуканыя элементы: пункты, прамыя, акружнасці і інш. У даследаваннях па геаметрычных пабудаваннях выяўляецца шэраг задач, якія можна вырашаць дадзенымі сродкамі, і спосабы рашэння гэтых задач. Напр., з дапамогай цыркуля і лінейкі (аднабаковай, без дзяленняў) можна рашаць задачы, у якіх каардынаты шуканага пункта могуць быць запісаны выразам з канечным лікам складанняў, множанняў, дзяленняў і здабыванняў квадратнага кораня з каардынат зададзеных пунктаў. Напр., цыркулем і лінейкай можна пабудаваць агульную датычную прамую да 2 акружнасцей, але немагчыма рашаць стараж. задачы пра трысекцыю вугла, квадратуру круга, падваенне куба.

т. 5, с. 121

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГЕАМЕТРЫ́ЧНЫЯ ПЕРАЎТВАРЭ́ННІ,

узаемна адназначныя адлюстраванні мноства пунктаў (прамой, плоскасці, прасторы) на сябе ці на інш. мноствы. Сукупнасць геаметрычных пераўтварэнняў такіх, што кожную канечную паслядоўнасць пераўтварэнняў можна замяніць адным пераўтварэннем гэтай сукупнасці, а пераўтварэнне, адваротнае любому з іх, таксама належыць данай сукупнасці, утварае групу пераўтварэнняў, напр., рух плоскасці (або прасторы). Гл. таксама Артаганальнае пераўтварэнне, Гамалогія, Гаматэтыя.

т. 5, с. 121

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

геаметры́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. геаметры́чны геаметры́чная геаметры́чнае геаметры́чныя
Р. геаметры́чнага геаметры́чнай
геаметры́чнае		 геаметры́чнага геаметры́чных
Д. геаметры́чнаму геаметры́чнай геаметры́чнаму геаметры́чным
В. геаметры́чны (неадуш.)
геаметры́чнага (адуш.)		 геаметры́чную геаметры́чнае геаметры́чныя (неадуш.)
геаметры́чных (адуш.)
Т. геаметры́чным геаметры́чнай
геаметры́чнаю		 геаметры́чным геаметры́чнымі
М. геаметры́чным геаметры́чнай геаметры́чным геаметры́чных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

арнамента́льна-геаметры́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. арнамента́льна-геаметры́чны арнамента́льна-геаметры́чная арнамента́льна-геаметры́чнае арнамента́льна-геаметры́чныя
Р. арнамента́льна-геаметры́чнага арнамента́льна-геаметры́чнай
арнамента́льна-геаметры́чнае		 арнамента́льна-геаметры́чнага арнамента́льна-геаметры́чных
Д. арнамента́льна-геаметры́чнаму арнамента́льна-геаметры́чнай арнамента́льна-геаметры́чнаму арнамента́льна-геаметры́чным
В. арнамента́льна-геаметры́чны (неадуш.)
арнамента́льна-геаметры́чнага (адуш.)		 арнамента́льна-геаметры́чную арнамента́льна-геаметры́чнае арнамента́льна-геаметры́чныя (неадуш.)
арнамента́льна-геаметры́чных (адуш.)
Т. арнамента́льна-геаметры́чным арнамента́льна-геаметры́чнай
арнамента́льна-геаметры́чнаю		 арнамента́льна-геаметры́чным арнамента́льна-геаметры́чнымі
М. арнамента́льна-геаметры́чным арнамента́льна-геаметры́чнай арнамента́льна-геаметры́чным арнамента́льна-геаметры́чных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

абстра́ктна-геаметры́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. абстра́ктна-геаметры́чны абстра́ктна-геаметры́чная абстра́ктна-геаметры́чнае абстра́ктна-геаметры́чныя
Р. абстра́ктна-геаметры́чнага абстра́ктна-геаметры́чнай
абстра́ктна-геаметры́чнае		 абстра́ктна-геаметры́чнага абстра́ктна-геаметры́чных
Д. абстра́ктна-геаметры́чнаму абстра́ктна-геаметры́чнай абстра́ктна-геаметры́чнаму абстра́ктна-геаметры́чным
В. абстра́ктна-геаметры́чны (неадуш.)
абстра́ктна-геаметры́чнага (адуш.)		 абстра́ктна-геаметры́чную абстра́ктна-геаметры́чнае абстра́ктна-геаметры́чныя (неадуш.)
абстра́ктна-геаметры́чных (адуш.)
Т. абстра́ктна-геаметры́чным абстра́ктна-геаметры́чнай
абстра́ктна-геаметры́чнаю		 абстра́ктна-геаметры́чным абстра́ктна-геаметры́чнымі
М. абстра́ктна-геаметры́чным абстра́ктна-геаметры́чнай абстра́ктна-геаметры́чным абстра́ктна-геаметры́чных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

кангруэ́нтны, ‑ая, ‑ае.

Які супадае пры накладанні (пра геаметрычныя фігуры). Кангруэнтныя адрэзкі.

[Ад лац. congruens, congruentis — адпаведны.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

арна́мент, -у, М -нце, мн. -ы, -аў, м.

1. Узор, жывапіснае графічнае ўпрыгожанне, у аснове якога ляжаць геаметрычныя, раслінныя і жывёльныя матывы, што паўтараюцца ў пэўным парадку.

Беларускі а.

2. У музыцы: упрыгожанне мелодый, напр. трэль.

|| прым. арна́ментны, -ая, -ае і арнамента́льны, -ая, -ае.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

сумясці́ць, -мяшчу́, -ме́сціш, -ме́сціць; суме́шчаны; зак., што.

1. Спалучыць, злучыць разам.

С. работу з вучобай.

Нельга с. несумяшчальнае.

2. Налажыць адно на адно (пра лініі, геаметрычныя фігуры).

С. сіметрычныя фігуры.

|| незак. сумяшча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.

|| наз. сумяшчэ́нне, -я, н.

С. прафесій (у аднаго работніка).

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

кінема́тыка, ‑і, ДМ ‑тыцы, ж.

Раздзел тэарэтычнай механікі, які вывучае геаметрычныя асаблівасці руху цел без ўліку іх масы і ўздзеяння на іх іншых цел (сіл).

[Ад грэч. kinēma — рух.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

НЕЭЎКЛІ́ДАВЫ ГЕАМЕ́ТРЫІ,

геаметрычныя тэорыі, у якіх сістэма асн. палажэнняў (аксіём) адрозная ад прынятай у эўклідавай геаметрыі. Грунтуюцца на сістэмах аксіём, якія апісваюць суадносіны паміж асн. абстрактнымі геам. аб’ектамі (пунктамі, прамымі, плоскасцямі). У вузкім сэнсе пад Н.г. разумеюць Лабачэўскага геаметрыю і Рымана геаметрыю.

т. 11, с. 306

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)