КАЛА́ПС (лац. collapsus аслабелы, знясілены) у медыцыне, вострая сасудзістая недастатковасць. Характарызуецца зніжэннем сасудзістага тонусу і аб’ёму цыркулюючай крыві. Пры гэтым памяншаецца прыток вянознай крыві да сэрца, зніжаецца сардэчны выкід, паніжаецца артэрыяльны і вянозны ціск, парушаецца перфузія тканак і абмен рэчываў, узнікае гіпаксія галаўнога мозга, прыгнечваюцца жыццёва важныя функцыі. Прычыны ўзнікнення К.: уздзеянне інфекц., таксічных, фіз., алергічных і інш. фактараў на сасудзістую сценку, сасударухальны цэнтр, сасудзістыя рэцэптары, памяншэнне масы цыркулюючай крыві (напр., пры вял. страце крыві і плазмы), глыбокі наркоз, недастатковасць наднырачнікаў, хваробы сэрца (інфаркт міякарда, парушэнне сардэчнага рытму і інш.), тромбаэмбалія лёгачных артэрый, хуткі пераход з гарыз. становішча ў верт., доўгі пасцельны рэжым, калі чалавек доўга стаіць і інш. Прыкметы: раптоўная слабасць, бледнасць скуры і слізістых абалонак, халодны пот, прыгнечаны, затарможаны стан, часты пульс, галавакружэнне; прытомнасць звычайна не траціцца (гэтым К. адрозніваецца ад непрытомнасці). Лячэнне: аксігенатэрапія, лякарствы для стымулявання кровазвароту і дыхання.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
го́рна,
Разм.
1.Прысл.да горны 2.
2.безас.узнач.вык. Пра цяжкі прыгнечаны стан, у якім знаходзіцца хто‑н., перажываючы гора. І было самотна, надта было горна, Было многа крыўды, было многа слёз.Гурло.Пачынаюць думкі грызці — сумна, горна.Дзяргай.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
bedrücktaпрыгне́чаны;
sie fühlt sich ~ яна́ адчува́е сябе́ прыгне́чанай
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
downcast
[ˈdaʊnkæst]
adj.
1) скірава́ны нані́з, апу́шчаны до́лу (по́зірк)
2) прыгне́чаны, прыбі́ты, засму́чаны
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Мінор ’музычны лад, акорд якога грунтуецца на малой тэрцыі’, ’сумны, прыгнечаны настрой’ (ТСБМ). З рус.минор ’тс’ (Крукоўскі, Уплыў, 84), якое з франц.mineure ’малая тэрцыя’, ’сумны’ ці з італ.minore ’тс’, якое з лац.minor ’меншы’. Слова магло прыйсці і праз польск. мову.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
меланхо́лія, ‑і, ж.
1. Сумны настрой, нуда, туга. На сэрца наплыла крыўда, якая ўсё часцей і часцей псавала [Шалюту] настрой, наводзіла на яго цяжкую непазбыўную меланхолію.Дуброўскі.
2. Псіхічнае расстройства, якому характэрны прыгнечаны стан, беспрычынныя страхі, недарэчныя ідэі.
•••
Чорная меланхолія — вельмі дрэнны настрой, туга, якая гняце бесперастанку.
[Ад грэч. mélas — чорны і cholē — жоўць.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
dismal
[ˈdɪzməl]
adj.
1) цёмны, пану́ры
2) су́мны, прыгне́чаны; няшча́сны
3) змро́чны, цяжкі́; прыгнята́льны
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
дэпрэ́сія1
(лац. depressio = прыгнечанне)
1) прыгнечаны псіхічны стан чалавека;
2) біял. рэзкае паніжэнне колькасці асобін папуляцыі або віду;
3) прамысловы і гаспадарчы застой у краіне.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
heaviness[ˈhevɪnəs]n.
1. ця́жкасць
2. гру́знасць, няўклю́днасць;
heaviness of movement няўклю́днасць ру́хаў
3. мару́днасць; вя́ласць
4. дэпрэ́сія, прыгне́чаны стан;
a sense of heaviness ця́жкае пачуццё
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
міно́р, ‑у, м.
1.Спец. Музычны лад, акорд якога грунтуецца на малой тэрцыі; проціл. мажор.
2.перан.Разм. Сумны, прыгнечаны настрой. Рэзкім пераходам у мінор аўтар уводзіць слухача ў кола новых настрояў.«ЛіМ».[Паэты] прымушаюць гучаць слова адначасова і ў мажоры і ў міноры, і сурова-драматычна і мякка-лірычна.Лойка.
[Іт. minore, ад лац. minor — меншы.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)