НО́ВЫЯ ЗО́РКІ,

зоркі, свяцільнасць якіх раптоўна павялічваецца ў 10​3—10​6 разоў, а потым павольна памяншаецца да зыходнага значэння. Максімум свяцільнасці зоркі дасягаецца за некалькі сутак, спад доўжыцца гадамі. Нават вельмі слабая зорка (гл. Зорная велічыня) у выніку ўспышкі можа стаць бачнай простым вокам (адсюль назва). Н.з. ўваходзяць у склад цесных падвойных зорак.

Пры ўспышцы Н.з. адбываецца раптоўны выбух, выкліканы яе няўстойлівасцю, якая можа быць абумоўлена ўнутр. працэсамі, што ідуць з вылучэннем энергіі, уздзеяннем знешніх фактараў, абменам рэчыва паміж кампанентамі падвойных зорак. Выбух Н.з. закранае толькі прыпаверхневыя слаі і не мяняе яе агульнай структуры. Пры выбуху адбываецца выкід рэчыва — знешняй абалонкі масай каля 10​−4 масы Сонца, якая расшыраецца са скорасцю да 2000 км/с і ўтварае туманнасць. Газавыя туманнасці, што расшыраюцца, выяўлены амаль ва ўсіх блізкіх Н.з. Пасля ўспышкі Н.з. становяцца гарачымі карлікамі. Успышкі Н.з. могуць паўтарацца прыкладна праз 20—100 гадоў (паўторныя Н.з.), пры гэтым нарастанне свяцільнасці меншае, чым папярэдні раз. Вядома больш за 300 Н.з., у т.л. звыш 150 у нашай Галактыцы і больш за 100 у туманнасці Андрамеды.

Літ.:

Шкловский И.С. Звезды: их рождение, жизнь и смерть. 3 изд. М., 1984.

А.А.Шымбалёу.

т. 11, с. 374

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

cosmic

[ˈkɑ:zmɪk]

adj.

1) сусьве́тны, касьмі́чны

2) велічэ́зны, веліза́рны, усеабды́мны

a cosmic explosion — велічэ́зны вы́бух

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

outbreak

[ˈaʊtbreɪk]

n.

1) вы́бух -у m. (гне́ву, сьме́ху)

2) эпідэ́мія хваро́бы

3) забурэ́ньні pl.

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

тэрмая́дзерны, ‑ая, ‑ае.

Заснаваны на рэакцыі зліцця некаторых лёгкіх ядраў у больш цяжкія, якая адбываецца пры высокіх тэмпературах з вылучэннем велізарнай колькасці энергіі на працягу вельмі кароткага часу. Тэрмаядзерная энергія. Тэрмаядзерная рэакцыя. // Звязаны з выкарыстаннем энергіі, якая вылучаецца пры такіх рэакцыях. Тэрмаядзерны выбух. Тэрмаядзерная зброя. Тэрмаядзерная вайна.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ВАСІ́ЛЬЕЎ (Канстанцін Аляксеевіч) (3.9.1942, г. Майкоп, Адыгея — 29.10.1976),

рускі жывапісец. Скончыў Казанскае маст. вучылішча (1961). У 1960-я г. працаваў у сюррэаліст. ключы («Струна», «Апостал», «Атамны выбух»). Вядомасць прынеслі работы ў рэаліст. манеры («Рускі віцязь», «Ілья Мурамец вызваляе вязняў», «Плач Яраслаўны», «Аўдоцця-разаначка», «Гусі-лебедзі», «Паўночны арол», «Туга па Радзіме», «Развітанне славянкі», «Нашэсце», «Парад 41-га», партрэт Маршала Сав. Саюза Г.К.Жукава, серыя «Вялікія жанчыны Расіі», усе 1970-я г.).

Літ.:

Доронин А. Художник Константин Васильев: Рассказ о творчестве. М., 1985.

Ю.В.Бажэнаў.

т. 4, с. 28

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

я́дерный в разн. знач. я́дзерны;

я́дерная фи́зика я́дзерная фі́зіка;

я́дерное ору́жие я́дзерная збро́я;

я́дерный потенциа́л я́дзерны патэнцыя́л;

я́дерный взрыв я́дзерны вы́бух;

я́дерный реа́ктор я́дзерны рэа́ктар.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Áusbruch m -(e)s, -brüche

1) пача́так; (нечака́нае) узнікне́нне

2) вы́бух;

zum ~ kómmen* вы́бухнуць, успы́хнуць

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

scream​1 [skri:m] n.

1. віск, ві́скат, прані́злівы крык;

screams of laughter вы́бух сме́ху

2. infml, dated паце́ха;

He’s a perfect scream. Ён проста пацеха.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

spasm [ˈspæzəm] n.

1. спа́зма, су́тарга;

go into spasm зво́дзіць су́таргай

2. пары́ў, вы́бух (гора, энергіі і да т.п.);

a spasm of coughing пры́ступ ка́шлю

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

backfire

[ˈbæk,faɪr]

1.

n.

1) адваро́тны вы́бух, запа́л

2) адваро́тны вы́нік

2. [,bækˈfaɪr]

v. Figur.

мець адваро́тны вы́нік

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)