пятрова - Пошук

ЕЛІЗА́Р’ЕЎ (Валянцін Мікалаевіч) (н. 30.10.1947, Баку),

бел. балетмайстар. Нар. арт. Беларусі (1979), нар. арг. СССР (1985). Акад. Міжнар. слав. акадэміі (1996), Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў у С.-Пецярбургу (1997). Праф. Бел. акадэміі музыкі (1995). Скончыў Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча імя А.Ваганавай (1967), балетмайстарскае аддзяленне Ленінградскай кансерваторыі (1972). Стажыраваўся ў Францыі па стыпендыі ЮНЕСКА (1982). З 1973 гал. балетмайстар Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі, з 1996 дырэктар — маст. кіраўнік Нац. акад. т-ра балета Беларусі, дзе стварыў усе свае асн. пастаноўкі: «Кармэн-сюіта» Ж.Бізэ—Р.Шчадрына (1974), «Стварэнне свету» А.Пятрова (1976), «Тыль Уленшпігель» Я.Глебава (1978), «Спартак» А.Хачатурана (1980), «Шчаўкунок» П.Чайкоўскага (1982), «Карміна Бурана» на муз. К.Орфа (1983), «Балеро» на муз. М.Равеля (1984), «Вясна свяшчэнная» І.Стравінскага (1986, 1997), «Рамэо і Джульета» С.Пракоф’ева (1988), «Дон Кіхот» Л.Мінкуса (1989), «Страсці» («Рагнеда») А.Мдывані (1995, Дзярж. прэмія Беларусі 1996). Ставіў балеты таксама ў Расіі, Польшчы, Югаславіі, Турцыі. Стваральнік харэаграфіі для тэлефільма «Фантазія» («Веснавыя воды», паводле І.Тургенева) з удзелам М.Плісецкай (1975, Цэнтр. тэлебачанне, рэж. А.Эфрас) і інш. У творчасці імкнецца да ўвасаблення значных тэм сучаснасці. У харэаграфічнай мове шырока выкарыстоўвае прыёмы сучаснай пластыкі. Яго дзейнасць спрыяла міжнар. прызнанню бел. балетнага т-ра. Пад кіраўніцтвам Е. бел. балет з поспехам гастраліраваў амаль у 30 краінах свету. Яго творчасці прысвечаны тэлефільмы «Стварэнне» (1979) і «Валянцінаў дзень» (1993, рэж. абодвух В.Шавялевіч). Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу балетмайстраў і артыстаў балета (1970), 7-га Міжнар. конкурсу артыстаў балета (1993, Масква, спец. прыз), прэміі «Чалавек года» ў галіне муз. мастацтва з уручэннем прыза «Залатая Неферціці» (1996), вышэйшай узнагароды Міжнар. асацыяцыі танца пад эгідай ЮНЕСКА «Бенуа дэ ла данс» (Парыж, 1996). Чл. Савета Еўропы па культуры (1990), старшыня і чл. журы міжнар. конкурсаў балета ў Маскве, Варне (Балгарыя), Нагоі (Японія), Кіеве, Віцебску.

Літ.:

Народный артаст СССР Валентин Елизарьев. Мн., 1987;

Чурко Ю.М. Искусство, созвучное времени // Чурко Ю.М. Белорусский балет в лицах. Мн., 1988;

Валентин Елизарьев: [Альбом]. Мн., 1997.

Т.М.Мушынская.

Сцэна з балета «Спартак» у пастаноўцы В.Елізар’ева.

т. 6, с. 385

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПРЫ́ТЧА,

павучальна-алегарычны жанр сімвалічнага зместу, які не мае адасобленага бытавання і ўзнікае ў пэўным кантэксце. У адрозненне ад байкі ці навелы ў П. можа быць толькі фабула ці разгорнутае параўнанне, а развіты сюжэт адсутнічаць. У сучаснай маст. творчасці П. — жанравая мадыфікацыя, дыдактычны архетып (напр., апавяданне-П., аповесць-П., раман-П., фільм-П. і інш.). П. ўзнімае спосабы існавання сваіх герояў, што выступаюць суб’ектамі этычнага выбару, да універсалій чалавечага быцця; стварае ўнутрана адзіную, замкнутую, пазачасавую, тэлеалагічную карціну свету, у якой пануе заканамернасць лёсу. Аўтары маст. твораў звяртаюцца да П. ў пошуках этычных першаасноў чалавечага існавання.

П. — універсальная з’ява маст. творчасці. Шырока прадстаўлена ў сусв. л-ры і фальклоры самастойна і ў тлумачэнні з інш. жанрамі стараж., сярэдневяковай і новай л-ры. Найстараж. П. сабраны ў кнігах Старога запавету. У раннехрысц. л-ры (кананічныя евангеллі. творы царк. дзеячаў) П. выкарыстоўвалася ў павучаннях. пропаведзях і разглядалася як агульназразумелая форма папулярызацыі ведаў і хрысц. догмаў. З 12 ст. вядомы П. Кірылы Тураўскага. П. ўвайшлі ў перакладны зб. «Пчала» (13 ст.), «Ізмарагд» (14 ст.). Шмат П. змешчана ў перакладных зб-ках «Вялікае зярцала», «Гісторыя пра Варлаама і Іасафа», «Рымскія дзяянні». Ф.Скарына адзін з першых звярнуў увагу на глыбокі сімвалічны сэнс П. і яе ролю ў папулярызацыі маральна-філас. ведаў. Сімяон Полацкі на сюжэт папулярнай П. напісаў «Камедыю прытчы пра блуднага сына». З канца 19 ст. эканомнасць, змястоўнасць, этычны дыдактызм П. з’яўляецца ўзорам для творчасці шэрагу пісьменнікаў (Ж.П.Сартра, А.Камю, Б.Брэхта, У.Фолкнера і інш.). У 20 ст. П. паўплывала на творчасць пісьменнікаў (Ф.Кафка, М.Булгакаў, Ч.Айтматаў і інш.), кінарэжысёраў (М.Антаніёні, А.Д.Іаселіяні, А.Таркоўскі, Ф.Феліні і інш.).

Сімволіка і маст. структура П. зрабілі ўплыў на многія жанры бел. фальклору (чарадзейныя казкі, казкі пра жывёл, балады), л-ры («нашаніўская» паэзія і проза, навелы Я.Коласа, апавяданні М.Багдановіча, аповесці В.Быкава і інш.). У маст. творы П. можа арганічна ўплятацца ў тканіну ўсяго аповеду (познія творы Л.Талстога, «Казкі жыцця» Я.Коласа), можа быць «апавяданнем у апавяданні» («Легенда пра Вялікага інквізітара» Ф.Дастаеўскага, «Апавяданне пра гусара-схімніка» І.Ільфа і Я.Пятрова).

У.М.Конан, С.Ю.Лебедзеў.

т. 13, с. 84

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З МУЗЫ́ЧНЫХ ДЗЕ́ЯЧАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз музычных дзеячаў,

добраахвотная творчая арганізацыя прафес. дзеячаў муз., харэагр. і эстр. мастацтва. Створаны ў 1991 на базе Муз. т-ва Беларусі (дзейнічала з 1987, з 1995 наз. С.м.дз.Б., з 1999 Бел. саюз муз. дзеячаў). Старшыня — М.Дрынеўскі. Асн. мэты: удзел у адраджэнні бел. нац. культуры, каардынацыя дзейнасці дзярж. устаноў і арг-цый, грамадскіх аб’яднанняў і грамадзян у вырашэнні праблем развіцця нац. культуры і мастацтва, удзел у абароне прафес. правоў сваіх членаў, павышэнне кваліфікацыі і выканаўчага майстэрства музыкантаў. Мае абл. арг-цыі і Мінскае гар. аддз., творчыя асацыяцыі: бел. цымбалістаў, дамрыстаў і мандаліністаў, перкусійная. Праводзіць канферэнцыі, майстар-класы з запрашэннем вядомых майстроў з замежных краін, садзейнічае і арганізуе ўдзел выканаўцаў у міжнар. муз. конкурсах, фестывалях, форумах. Заснавальнік і сузаснавальнік фестываляў «Сярэбраны звон цымбалаў» (1998, 2000), «Славянскі вянок» (1998), «Студзеньскія музычныя вечары» (з 1989), «Нараджэнне капэлы» (1991, 1992), конкурсаў муз. мастацтва. Працуе камбінат па вырабе, рамонце і рэстаўрацыі муз. інструментаў. Падтрымлівае сувязі з Сусв. цымбальнай асацыяцыяй (з 1992); калектыўны чл. Міжнар. саюза муз. дзеячаў (з 1991) і Бел. канфедэрацыі творчых саюзаў (з 1991). На 2001 каля 600 членаў.

Члены Беларускага саюза музычных дзеячаў

1991. Л.М.Абрамовіч, Л.К.Алексютовіч, І.У.Алоўнікаў, А.В.Альшанікаў, А.М.Аляксеенка, В.С.Ануфрыева, Г.В.Асмалоўская, І.А.Атраднаў, Н.П.Аўдзеева, В.Л.Аўраменка. Э.І.Ахрэмчык, В.А.Бабчанка, Г.І.Багамолаў, Б.П.Бажкоў, А.М.Баканаў, В.Я.Балаханаў, Л.Р.Батырава, Г.Я.Бацвіннік, М.А.Баяровіч, В.Ю.Бельцюкова, С.І.Берасцень, А.І.Берын, Л.М.Бондарава, Т.П.Брагінец, У.В.Браілоўскі, В.В.Варановіч, В.Дз.Васіленка, Л.П.Васільева, В.М.Верамяюк, Я.Г.Віданаў, Н.В.Вітчанка, В.В.Волкаў, М.М.Волкаў, В.Л.Вуячыч, І.Г.Вядзенін, Э.С.Габрыэлян, І.П.Галко, А.А.Галенчык, Я.А.Гарбунова, Г.Я.Гедыльтэр, Ю.М.Гільдзюк, Я.П.Гладкоў, Г.П.Грынчук, А.М.Гужалоўская, В.Ю.Густава, А.Ф.Гутараў, Л.І.Гучок, М.І.Дабравольскі, Б.І.Давыдаў, В.У.Дадзіёмава, Ю.П.Дзмітрыенка, А.А.Даніловіч, Л.Л.Дзядук, М.П.Дрынеўскі, В.У.Дудкевіч, В.С.Жывалеўскі, І.А.Забелава, П.П.Забелаў, Г.П.Зелянкова, В.М.Зяленін, Л.Л.Іваноў, А.В.Кавалеўская, М.А.Казінец, М.А.Казлоў, П.Я.Кандрацюк, С.І.Кафанаў, А.П.Кірыенка, Э.В.Кірыленка, У.М.Кузменка, Л.М.Куляшоў, Т.М.Курыла, У.В.Курылін, В.А.Кучар, Э.В.Кучынскі, В.А.Лагвіненка, Н.І.Лапшова, С.Ю.Лішчанка, А.А.Лысенка, І.М.Лявоненка, У.П.Ляйко, З.Я.Мажэйка, А.А.Мазепін, А.А.Мазурава, Л.П.Макарава, Р.Я.Малееў, А.А.Маляроў, Л.А.Матукоўская, Н.А.Мікуліч, А.П.Мільто, В.А.Міхальчук, Г.М.Міхеева, Л.А.Мішчанка, І.Б.Морых, Л.Б.Муранаў, Л.Ф.Мурашка, Л.М.Мяцельская, Б.У.Нічкоў, Г.П.Обух, Р.У.Падойніцына, І.І.Палівода, В.М.Панін, Л.А.Папова, А.М.Папоў, У.С.Пархоменка, В.П.Пауля, І.І.Паўлава, У.П.Перлін, А.А.Піліпенка, В.П.Пісарчык, У.П.Правілаў, А.К.Прусаў, Я.Р.Пукст, А.В.Пякуцька, Б.М.Пянчук, А.С.Пячонкіна, Я.М.Раўтовіч, В.Л.Рахленка, А.М.Рашацян, У.А.Родаў, В.У.Роўда, А.А.Рудзькоў, С.І.Рудня-Герман, У.М.Рыжы, У.П.Рылатка, С.М.Рыхло, В.П.Савіцкая, Г.П.Салапаха, Р.С.Сарока, І.Ю.Семяняка, М.І.Сеўрукоў, Б.В.Сінецкі, У.П.Скараходаў, Э.М.Скуратава, А.С.Собалева, М.Р.Солапаў, Б.І.Спектар, У.І.Стасевіч, Н.С.Сцяпанская, У.В.Таран, В.В.Тупіцын, У.У.Федарчук, М.Я.Фінберг, А.І.Хімчанка, Н.Л.Хотылева, І.І.Хотылеў, В.Г.Чарныш, Ю.М.Чурко, Л.С.Шаламёнцава, Я.А.Шаўчэнка, З.Б.Шаціла, С.Ю.Шпадарук, С.А.Штэйн, І.М.Шуміліна, В.Л.Яканюк, Т.С.Якаўлева, А.Б.Янпольскі, Л.І.Ячнеў.

1992. Г.Р.Аляксандрава, Я.Ц.Анціпенка, Н.В.Аўраменка, А.А.Бальцэвіч, М.Д.Браценнікаў, П.М.Веркалаб, А.Б.Залётнеў, М.А.Зданевіч, Л.П.Івашкоў, Н.А.Кавецкая, Т.Я.Кандрацюк, Н.П.Каральчук, У.Дз.Каструлёў, З.В.Качарская, Р.А.Лагонда, Л.А.Лявонава, І.Б.Мазур, Г.М.Мандрус, Р.Т.Марціросаў, Л.Б.Метнер, Г.А.Мілешка, У.В.Неўдах, І.В.Неўская, У.М.Няхаенка, В.Л.Парашчанка, В.В.Паўлава, Р.І.Петрачэнка, М.Ф.Пракаповіч, Т.Л.Рыдлеўская, С.У.Сакірка, У.А.Сінельнік, В.С.Томаль, Т.У.Уладысік, Г.П.Церашонак, І.А.Чарапко, В.У.Шацкі, Г.В.Шпакоўскі, С.М.Шубіна, Ж.Г.Ялфімава, І.А.Янпольская.

1993. П.С.Акулёнак, П.С.Вайналовіч, Я.Ш.Гелер, Я.У.Маланкоў, В.А.Патапаў, Г.І.Паўлянок, А.К.Сакалова, Ю.М.Сасноўцаў, Г.Я.Сівакова, Т.П.Сычова, І.Р.Целяпнёва.

1994. І.Л.Аляхновіч, Г.В.Анікеева, В.А.Анікееў, Т.С.Асновіч, М.І.Ахвердава, І.І.Барташэвіч, Т.Ф.Бранкоўская, Г.І.Бранкоўскі, Т.У.Бялькова, І.У.Валадковіч, Л.Р.Верхавень, Т.С.Ворашань, Т.В.Дзяшко, А.В.Доўгань, В.П.Ждановіч, В.І.Іванова, В.А.Кандратовіч, А.В.Касаткіна, В.Р.Кірылава, У.Дз.Кокушкін, У.М.Колін, Н.М.Кончыц, Л.А.Корсак, Ю.А.Крылоў, В.А.Крыцкая, С.С.Кундзянок, П.Ф.Ліхтэн, І.М.Лонскі, Л.М.Ляўковіч, С.М.Малінін, С.А.Мікулік, Л.Р.Пазнякова, Л.А.Парашчанка. А.В.Пауля, Л.М.Пятрова-Кумінская, С.Т.Разін, І.Э.Раманава, В.Р.Раманцоў, С.М.Рыбарава, Р.П.Рыжэвіч, В.П.Рэва, Л.Б.Самарцава, Л.М.Сасноўская, С.Ф.Сіпакова, А.В.Сітнікаў, Дз.Дз.Смірнова, Л.В.Смірнова, М.К.Старасцін, Н.І.Ташчыліна, С.У.Федарынчык, Г.М.Хадыка, А.У.Хартановіч, А.У.Харытонава, Н.В.Храпцова, Н.М.Цапрылава, Т.Ц.Чупрынская, Т.Е.Шумакова, А.А.Шут, Л.В.Шыбаева, Л.А.Шымановіч.

1995. А.Л.Акушэвіч, Л.П.Андрэева, Ю.Я.Андрэева, У.І.Арцымовіч, І.А.Аўсеева, М.В.Бяляева, Н.Р.Бандарэнка, С.Р.Барэйка, С.В.Бяляцкая, А.М.Бярнацкая, В.А.Войцік, А.Дз.Гуслева, М.А.Дзяруга, І.П.Дынькова, Л.М.Ермалаева, К.У.Еўсіевіч, Г.Л.Жаліхоўскі, В.П.Ждановіч, І.Г.Іваноў, В.С.Казлоўскі, Т.Л.Калянковіч, В.А.Кандраценка, М.А.Каралькоў, Г.К.Каранеўскі, Л.А.Клюйко, Т.В.Кузіна, В.У.Кузняцоў, Л.І.Леўчанка, Л.Л.Маеўскі, А.В.Маладцова, Г.В.Малеева, А.Ю.Мдывані, Э.К.Мімінашвілі, Л.Б.Новікава, В.А.Новікаў, В.П.Папова, Т.А.Парфёнава, Л.Ф.Патапенка, С.В.Перапеча, Я.У.Пятроў, В.А.Раманцова, В.Я.Садовін, Г.У.Семяненка, А.В.Сівакоў, В.А.Хаўкін, М.У.Ціракян, А.А.Чарнашэй, Н.М.Шпакоўская, В.І.Шрамко, А.Ф.Шунтаў, Л.Б.Шурман, В.М.Шчарбак, В.У.Шыкавец.

1996. Ю.Г.Бахановіч, Г.М.Бруёк, І.Г.Вяршок, А.У.Гіраль, Л.І.Грудзініна, А.В.Грыгор’ева, В.К.Дзыгун, Н.П.Журовіч, Л.У.Зорына, В.А.Кіранава, Ч.А.Кулікоўскі, У.У.Лінькоў, Н.А.Лысенка, Т.Г.Мдывані, М.С.Мінянкова, А.С.Падольская, Т.А.Пяцко, Л.В.Равуцкая, У.Т.Рудзянкоў, Г.М.Смоляк, І.Ф.Сушко, А.П.Чарапко.

1997. Н.І.Андрыянава, Л.І.Баранчык, Н.Б.Барынава, В.У.Бялугіна, М.І.Васілеўскі, Н.Г.Віцкоп, А.С.Вяргей, І.М.Гараніна, І.Дз.Гладкевіч, І.М.Грамовіч, В.А.Грэкава, Н.В.Гусарэвіч, Э.І.Давыдава, Т.В.Дземянкова, С.С.Дубасава, Л.М.Заруба, А.П.Ігнацьеў, М.В.Ільіна, С.М.Калеснікава, У.С.Каліна, В.С.Камарова, Л.К.Кардзянкова, Э.М.Кашэўскі, А.М.Красік, Э.К.Красніцкі, А.У.Красоўская, Н.У.Крыгер, І.І.Кундзянок, Л.М.Лагавік, Н.П.Мальцава, В.П.Марозава, А.А.Мартыненка, М.Н.Міхлін, В.Г.Мошчанка, Р.М.Мухаметшына, З.П.Пятрова, Т.М.Пятрова, І.А.Родава, Т.П.Роман, Л.М.Рудзянкова, В.А.Руднеў, Г.А.Рыдзігер, В.Я.Санько, Н.І.Сасіна, Л.Р.Сладзінская, У.М.Стукмейстэр, Н.К.Сянькова, В.У.Сяўрук, М.Я.Тарачэнка, А.А.Таўгень, Г.У.Томашава, Л.А.Фамічова, В.А.Чабан, І.А.Шчарбак, А.М.Шылкіна, Н.П.Яфімава, У.П.Яцыновіч.

1998. І.Д.Аксюта, Н.А.Анісімава, Т.Ф.Арлоўская, І.М.Атчанашанка, І.А.Багданец, Т.В.Балсунова, А.В.Бараш, Р.Р.Вараб’ёў, В.В.Галуза, І.В.Гарбацюк, С.М.Гарбацюк, А.В.Груздзева, С.В.Гуткоўская, І.М.Дзяшко, У.К.Зарэмскі, В.М.Калеснік, А.Л.Карацееў, Л.З.Малініна, Н.М.Мачыхіна, Т.В.Молічава, І.С.Нарэйка, Н.В.Невяровіч, А.К.Прусаў, І.І.Пяганаў, І.У.Пякарская, Л.П.Пятрова, А.М.Сердзюкова, М.Э.Смоліч, Ю.У.Стэльмах, А.Я.Філіпенка, А.Р.Халшчанкоў, Н.І.Харкаўская, А.В.Цыганок, І.М.Шасцітка, У.Р.Шчэрба, Ю.У.Шыкунец.

1999. Ж.В.Ануфрэйчык, А.Л.Арабей, Н.Г.Аруцюнава, І.Л.Аўдзееў, Т.А.Афанасьева, Л.М.Бабко, В.В.Баравікоў, Т.П.Боднева, С.С.Братухіна, П.С.Бяляеў, Н.І.Варывончык, А.Ф.Васілевіч, А.М.Вяршок, Н.В.Ганчарэнка, І.Б.Гембіцкая, А.Ю.Герасім, Т.С.Глушакова, У.В.Глушакоў, Л.І.Грабавая, Л.С.Грыневіч, В.Ю.Гурэева, А.Ц.Дабралёт, А.М.Данцыг, А.С.Дружыніна, А.А.Дударэнка, А.А.Елдзіна, У.А.Ермалаеў, І.Л.Жук, А.П.Зайцаў, І.А.Захарошка, Т.Ю.Ільіна, А.Я.Калядзіч, В.У.Карасёва, Т.М.Кірычэнка, А.А.Кнатэ, А.У.Кожух, А.М.Краўчэня, Р.Дз.Крывель, Т.А.Кукраш, І.М.Кулакова, М.А.Лабковіч, П.К.Лазука, А.М.Лаўрыеня, А.А.Лугаўцова, А.У.Лявіцкая, М.С.Мароз, А.У.Наполава, М.Я.Парахаўнічэнка, А.А.Пракаповіч, В.І.Пятрова-Кумінская, Л.Г.Раманчук, А.П.Рэут, Н.В.Сазановіч, А.А.Сакалова, В.І.Самасуева, Н.Л.Сапёлкіна, С.І.Селівон, С.М.Семяненя, А.М.Скорая, У.Г.Судноўскі, Ю.Ю.Тарасянок, У.М.Трафімовіч, В.В.Турэйка, В.П.Улазоўская, А.В.Цітова, С.А.Цітоў, І.М.Цыганок, Т.І.Часнакова, А.М.Чыркун, А.А.Шахаўцова, С.М.Шувалава, І.М.Шумілаў, У.П.Шышкін, Т.В.Ялецкая.

2000. І.К.Абразевіч, А.І.Александровіч, Т.В.Алёнушкіна, З.В.Аўдоніна, У.М.Баглай, С.А.Байдак, Б.Дз.Баленка, В.А.Баннікава, Дз.В.Башкіраў, Б.М.Бергер, В.Я.Браім, У.М.Будай, Л.А.Бурцава, Т.Г.Валадзько, Л.К.Валасюк, Я.А.Валасюк, М.А.Галавач, Т.А.Гер’ятовіч, К.С.Глазоўская, Т.М.Градкова, С.М.Грачыха, А.В.Гржыбоўская, Н.С.Гуркова, С.Я.Дабрадзенеў, В.У.Дамарацкая, Л.Г.Дружыніна, Т.М.Дубоўская, У.А.Дулаў, Л.М.Жукава, А.У.Жукаў, М.П.Журовіч, С.А.Жыгота, Н.У.Жэбіт, П.П.Запявалаў, Л.В.Зыкава, У.Ц.Зылікаў, Л.А.Зямцова, Т.П.Кавалеўская, Т.Я.Канавалава, Л.І.Капская, У.М.Каральчук, І.І.Карзевіч, Л.А.Карташова, В.С.Каспяровіч, М.І.Клімась, В.М.Крыловіч, Г.І.Крэс, І.В.Лашчыніна, Л.У.Леснічэнка, С.В.Літвінава, М.М.Лобан, В.П.Львова, В.А.Мальцава, Т.І.Марозава, М.П.Маршак, Г.А.Марыніч, В.М.Мішакоў, В.А.Нічыпарчык, Л.І.Пазырава, Н.У.Пахомава, Ж.М.Пракопава, Н.П.Пунчык, М.Ф.Радзеня, А.М.Русін, У.А.Семянюк, Т.Ю.Сергіеўская, А.Л.Сідараў, В.В.Сікачова, В.Б.Сінецкая, А.В.Склема, А.Л.Судзібор, В.В.Сянькова, В.П.Трафімава, А.М.Трафімовіч, М.М.Траццякова, Л.С.Фёдарава, Т.М.Фралова, Н.В.Цакун, Н.Д.Чараднічэнка, У.М.Чэрнікаў, В.Р.Шаўчэнка, Г.С.Шкурская, Ф.В.Юрцэвіч, Л.П.Юшкевіч.

2001. Н.С.Азаранкава, Р.М.Аладава, Т.У.Амяльчэня, У.І.Афонін, С.С.Ахотнікава, Л.М.Багамолава, Н.У.Барысава, А.У.Бінькевіч, А.Дз.Босікаў, С.Э.Бузько, Л.І.Бухаўцова, Дз.І.Варонін, А.У.Вашуркіна, А.С.Волюс, А.І.Высоцкі, Г.К.Гарэлава, А.А.Герасімёнак, В.П.Генюш, С.Ф.Глінская, Л.У.Дарагуж, Л.М.Дзімохіна, М.А.Дзіда, С.А.Дзянісава, С.М.Дубовік, М.К.Жылін, С.К.Забаронак, К.Э.Ільіна, П.В.Казлоў, А.Ю.Калеснік, В.М.Канатопцава, А.В.Капцелаў, В.В.Капцелаў, К.С.Кафанава, А.А.Кірэйчанка, Н.В.Конюх, С.А.Коціна, Т.А.Краснабаева, А.Б.Круцько, І.Л.Курносаў, Н.С.Лазарава, Л.В.Ларыёнава, Дз.Дз.Латышава, М.К.Літвін, А.У.Лукашкова, С.Л.Лясун, В.Л.Мацкевіч, А.М.Мініна. А.К.Мядзведзева, А.В.Пазноўская, А.М.Паліўка, Н.В.Патапчук, Л.А.Паўлюк, А.А.Рамашкевіч, А.У.Рыбінцаў, І.П.Салтановіч, Н.К.Сінькевіч, Г.Ф.Сіўцоў, А.А.Слоціна, У.А.Старычэнка, А.Р.Ступянёў, С.А.Суцько, І.М.Тамашэвіч, Н.М.Татарынцава, Н.В.Чыж, Л.Л.Шынкевіч, Н.К.Юрэвіч.

Н.В.Вітчанка, Т.М.Курыла.

т. 14, с. 231

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САН-ФРАНЦЫ́СКАЯ КАНФЕРЭ́НЦЫЯ 1945,

устаноўчая канферэнцыя 50 дзяржаў па заснаванні Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Адбылася 25.4—26.6.1945 у г. Сан-Францыска (ЗША). Склікана паводле рашэння Крымскай канферэнцыі 1945 аб стварэнні ўсеагульнай міжнар. арг-цыі для падтрымання міру і бяспекі. Запрашэнні на С.-Ф.к. накіраваны ад імя ўрадаў СССР, ЗША, Вялікабрытаніі і Кітая ўрадам 42 дзяржаў, якія падпісалі Дэкларацыю Аб’яднаных Нацый ад 1.1.1942 ці далучыліся да яе потым і абвясцілі вайну краінам фаш. блока да 1.3.1945. Адсутнасць сярод запрошаных БССР і УССР стала прадметам рознагалоссяў паміж СССР і яго зах. саюзнікамі (ЗША і Вялікабрытаніяй). Пад націскам нар. камісара замежных спраў СССР В.М.Молатава зах. дзяржавы пагадзіліся з сав. патрабаваннем. 27.4.1945 на 1-м пасяджэнні кіраўнікоў дэлегацый (Кіруючага к-та) па прапанове кіраўніка дэлегацыі СССР Молатава ў парадак дня С.-Ф.к. аднагалосна ўключана пытанне пра запрашэнне БССР і УССР. Пасля падтрымкі сав. прапановы кіраўнікамі дэлегацый ЗША, Вялікабрытаніі, Кітая, Францыі, Бразіліі, Чэхаславакіі і Аўстраліі канферэнцыя аднагалосна (47 галасамі) прыняла пастанову пра ўключэнне БССР і УССР у лік першапачатковых членаў арг-цыі. 30.4.1945 пленарнае пасяджэнне С.-Ф.к. зноў аднагалосна прыняло рашэнне пра запрашэнне дэлегацый БССР і УССР. У той жа дзень на канферэнцыю запрошаны ўрад Аргенціны, а 5.6.1945 — Даніі. Па патрабаванні дэлегацыі СССР С.-Ф.к. вырашыла лічыць членам-заснавальнікам ААН і Польшчу (падпісала Статут ААН у канцы 1945). 1.5.1945 ген. сакратар канферэнцыі А.Хіс паслаў з Вашынгтона ў Мінск запрашальную тэлеграму наркому замежных спраў БССР К.В.Кісялёву.

30.4.1945 Прэзідыум Вярх. Савета БССР прызначыў бел. дэлегацыю ў складзе Кісялёва (кіраўнік), Г.І.Байдакова, А.Р.Жэбрака, У.М.Перцава, Ф.П.Шмыгава; у тэхн. персанал дэлегацыі ўвайшлі В.І.Фармашаў (кансультант), М.Ц.Лынькоў (карэспандэнт), М.І.Пятрова (перакладчыца), Несцерава (перакладчыца-стэнаграфістка). 8.5.1945 дэлегацыя БССР пачала працу і ўнесла ўклад у распрацоўку Статута ААН. Яго выпрацоўка ажыццяўлялася на падставе прапаноў Думбартан-Окс канферэнцыі 1944, палажэнняў аб працэдуры галасавання ў Савеце Бяспекі ААН, узгодненых на Крымскай канферэнцыі («ялцінская формула»), дапаўненняў і паправак, прадстаўленых дзяржавамі — удзельніцамі С.-Ф.к. Дэлегацыя БССР выступала за права аднагалосся (вета) пастаянных членаў Савета Бяспекі, уключэнне ў Статут ААН палажэнняў аб самавызначэнні народаў, забеспячэнні інтарэсаў калан. і залежных краін і інш. Па гэтых пытаннях у Статут унесены палажэнні, якія захоўвалі «ялцінскую формулу», уключалі СССР у склад Савета па апецы і закладалі палітыка-прававую аснову для антыкалан. дзейнасці, адкрывалі шлях у ААН толькі міралюбным дзяржавам. Было выпрацавана палажэнне, што Генеральная Асамблея ААН можа абмяркоўваць усе пытанні ў межах Статута ААН. 23.5.1945 на першай з часу стварэння ў 1919 Наркамата замежных спраў БССР прэс-канферэнцыі нарком замежных спраў Беларусі Кісялёў заявіў, што БССР будзе праводзіць самаст. знешнюю палітыку, якая ва ўсіх прынцыповых пытаннях супадае з пазіцыяй СССР. 26.6.1945 прадстаўнікі 50 дзяржаў, у т. л. БССР, падпісалі Статут ААН, Статут Міжнароднага суда ААН і Часовае пагадненне аб стварэнні Падрыхтоўчай камісіі. Апошняй належала ажыццявіць мерапрыемствы, звязаныя з пачаткам дзейнасці гал. органаў ААН (Ген. Асамблеі, Савета Бяспекі і інш.). 30.8.1945 Прэзідыум Вярх. Савета БССР ратыфікаваў Статут ААН. 24.10.1945 ён набыў сілу. С.-Ф.к. — першы міжнар. форум 20 ст., у якім дэлегацыя Беларусі ўдзельнічала на раўнапраўнай і правамоцнай аснове.

Літ.:

Снапковский В.Е. Путь Беларуси в ООН, 1944—1945 гг. Мн., 1994;

Яго ж. Знешнепалітычная дзейнасць Беларусі, 1944—1953 гг. Мн., 1997.

У.Е.Снапкоўскі.

т. 14, с. 164

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НАЦЫЯНА́ЛЬНЫ АКАДЭМІ́ЧНЫ ТЭА́ТР БАЛЕ́ТА РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ.

Створаны ў 1933 у Мінску як Дзяржаўны т-р оперы і балета БССР на базе Беларускай студыі оперы і балета. З 1940 Вялікі, з 1964 акадэмічны. З 1996 сучасная назва, у складзе творчага аб’яднання «Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь». Адкрыўся балетам «Чырвоны мак» Р.Гліэра (1933). У першы перыяд трупа ставіла пераважна класічныя балеты: «Капелія» Л.Дэліба — Ф.Лапухова (балетмайстар, 1935), «Лебядзінае возера» П.Чайкоўскага — К.Мулера (1938), «Бахчысарайскі фантан» Б.Асаф’ева — К.Галяйзоўскага (1939). Першы нац. балет — «Салавей» М.Крошнера — А.Ермалаева (1939, 1940), дзе створаны яскравыя вобразы герояў (у гал. партыях А.Нікалаева, С.Дрэчын), выразна і маштабна паказаны народ, сінтэзаваны акад. і нар. танец. Ў 1930—40-я г. сярод артыстаў балета вылучыліся Нікалаева, Дрэчын, З.Васільева, Я.Вяпрынскі, Н.Гурвіч, Л.Крамарэўская, Н.Майсеенка, Т.Узунава, Ю.Хіраска. У 1940—70-я г. ў рэпертуары т-ра пераважалі творы рус. і замежнай класікі: «Лебядзінае возера» (1948, 1967, 1978), «Спячая прыгажуня» (1954, 1970), «Шчаўкунок» (1956) Чайкоўскага, «Бахчысарайскі фантан» Асаф’ева (1939, 1949, 1973), «Раймонда» А.Глазунова (1972), «Дон Кіхот» (1941, 1947, 1962, 1979) і «Пахіта» (1973) Л.Мінкуса, «Марная засцярога» П.Л.Гертэля (1938, 1959), «Жызэль» А.Адана (1953, 1966, 1976), «Пер Гюнт» на муз. Э.Грыга (1966). Ставіліся і балеты сучасных, у т. л. бел., кампазітараў: «Пасля балю» Г.Вагнера (1971), «Сцежкаю грому» К.Караева (1960), «Казка пра мёртвую царэўну і сем асілкаў» А.Лядава і У.Дзешавова (1961), «Спартак» А.Хачатурана (1964), «Папялушка» (1965) і «Рамэо і Джульета» (1968) С.Пракоф’ева і інш. Вяліся пошукі больш дасканалых сцэн. маст. рашэнняў, пашыраліся тэматыка і жанравая разнастайнасць, узбагачалася харэаграфічная лексіка. Пошукі этн. своеасаблівасці характэрны для ўвасаблення твораў бел. кампазітараў Мулерам. («Князь-возера» В.Залатарова, 1949; Дзярж. прэмія СССР 1950; «Падстаўная нявеста» Вагнера, 1958), Ермалаевым («Палымяныя сэрцы» Залатарова, 1955). Сучасная тэма ўведзена на нац. сцэну балетамі «Мара» Я.Глебава — А.Андрэева (1961), «Святло і цені» Вагнера — Андрэева і Н.Стукалкінай (1963). Тэма Вял. Айч. вайны з маст. пераканаўчасцю ўвасоблена ў «Альпійскай баладзе» Глебава — А.Дадышкіліяні (1967, лібр. Р.Чарахоўскай паводле аднайм. аповесці В.Быкава), дзе яскравыя глыбока псіхалагічныя вобразы стварылі К.Малышава і Л.Чахоўскі. Сярод балетмайстраў гэтага перыяду Андрэеў, І.Бельскі, В.Вайнонен, Дадышкіліяні, Ю.Дружынін, Дрэчын, Ермалаеў, Р.Захараў, Н.Конюс, А.Месерэр, Мулер, Стукалкіна; салісты балета — В.Давыдаў, Н.Давыдзенка, І.Дзідзічэнка, Т.Караваева, А.Карзянкова, Б.Карпілава, В.Крыкава, Р. і М.Красоўскія, Малышава, Г.Мартынаў, В.Міронаў, Н.Младзінская, Я.Паўловіч, М.Пятрова, Л.Ражанава, І.Савельева, Чахоўскі, М.Шэхаў і інш. У 1973 трупу ўзначаліў В.Елізар’еў. Яго маст. дасягненнем сталі пастаноўкі балетаў «Кармэн-сюіта» Ж.Бізэ — Р.Шчадрына і «Камерная сюіта» на муз. Шчадрына (абедзве 1974), «Стварэнне свету» А.Пятрова (1976) і «Тыль Уленшпігель» Глебава (2-я рэд., 1978; лібр. Елізар’ева паводле Ш. Дэ Кастэра). Новая паэтыка і эстэтыка гэтых і інш. балетаў дазваляюць гаварыць пра з’яўленне аўтарскага т-ра Елізар’ева, які працуе ў цеснай садружнасці з мастакамі (Я.Лысік, Э.Гейдэбрэхт, В.Окунеў і інш.). Бел. балет набыў міжнар. прызнанне і з поспехам гастраліруе ў, многіх краінах свету.

У 1980—90-я г. ў т-ры пастаўлены шэраг па-мастацку значных твораў: «Спартак» Хачатурана (1980), «Шчаўкунок» (1982) і «Лебядзінае возера» (1986) Чайкоўскага, «Рамэо і Джульета» Пракоф’ева (1988), «Дон Кіхот» Мінкуса (1989), вак.-харэаграфічнае прадстаўленне «Карміна Бурана» на муз. К.Орфа (1983), 1-актовыя балеты «Адажыета» на муз. Г.Малера (1981), «Балеро» на муз. М.Равеля (1984), «Вясна свяшчэнная» (1986, 1997) і «Жар-птушка» (1998) І.Стравінскага (балетмайстар усіх Елізар’еў). Набылі вядомасць майстры бел. балетнага мастацтва Л.Бржазоўская, І.Душкевіч, У.Іваноў, У.Камкоў, Н.Паўлава, С.Пясцехін, В.Саркісьян, Ю.Траян, Н.Філіпава, Т.Яршова і інш. Рэпертуар трупы папоўніўся балетамі бел. кампазітараў «Курган» Глебава (1982, лібрэта А.Вярцінскага і Г.Маёрава паводле аднайм. паэмы Я.Купалы), «Крылы памяці» У.Кандрусевіча (1986), «Кругаверць» А.Залётнева (1996, па матывах нар. балад). Найб. значны рэзананс атрымаў балет «Страсці» («Рагнеда») А.Мдывані — Елізар’ева (1995; Дзярж. прэмія Беларусі 1996; прэмія Міжнар. асацыяцыі танца пад эгідай ЮНЕСКА «Бенуа дэ ла данс» 1996), прысвечаны лёсу полацкай княгіні Рагнеды. З класічных пастановак гэтага часу найб. адметныя: «Ліза і Кален» Ф.Герольда (1979), «Сільфіда» Х.Левенскольда (1983), «Спячая прыгажуня» (1990), «У гонар Марыуса Петыпа» на муз. Р.Дрыга, І.Армсгеймера, Мінкуса (1981). Т-р ставіць і спектаклі для дзяцей, у т. л. «Доктар Айбаліт» І.Марозава (1951), «Чыпаліна» К.Хачатурана (1978), «Тры парсючкі» С.Кібіравай (1991). Сярод пастаноўшчыкаў балетаў у 1980—90-я г. А.Вінаградаў, Ю.Грыгаровіч, П.Гусеў, Маёраў, І.Калпакова і інш. У т-ры працавалі: гал. балетмайстры — Мулер (з 1946), Андрэеў (1960—64 і 1971—73), Дадышкіліяні (1965—71), Елізар’еў (з 1973); гал. дырыжоры — І.Гітгарц (1933—36), Н.Грубін (1938-41), А.Брон (1944—48), У.Пірадаў (з 1948), Л.Любімаў (1951—64), Г.Дугашаў (1966—68), К.Ціханаў (з 1969), Я.Вашчак (1972—80), Праватораў (з 1984), А.Анісімаў (1980—84 і з 1989); гал. мастакі — С.Нікалаеў (з 1938), Я.Чамадураў (1959—76), Лысік (1979—81), Гейдэбрэхт (1984—90). Трупа т-ра пастаянна папаўняецца выпускнікамі Дзяржаўнага харэаграфічнага каледжа Рэспублікі Беларусь. У ёй працуюць (2000): дырэктар — маст. кіраўнік т-ра нар. арт. СССР Елізар’еў, салісты балета нар. арт. Беларусі К.Фадзеева, засл. арт. Беларусі Н.Дадышкіліяні, У.Далгіх, В.Захараў, Р.Мінін, А.Фурман, Т.Шаметавец, артысты Т.Беранава, С.Гарбунова, Ж.Лебедзева, А.Турко, нам. дырэктара нар. арт. Беларусі Траян, памочнік маст. кіраўніка засл. дз. культ. Беларусі І.Сарокіна, асістэнты засл. артыстка Беларусі Дзідзічэнка, Я.Мінін, балетмайстры-рэпетытары нар. арт. Беларусі Бржазоўская, Яршова, нар. артыстка Расіі М.Подкіна, А.Мартынаў, канцэртмайстры засл. артыстка Беларусі Л.Сямёнава, С.Львовіч, Ч.Шуба.

Працуе ў адным будынку з Нацыянальным акадэмічным тэатрам оперы Рэспублікі Беларусь.

Літ.:

Чурко Ю.М. Белорусский балетный театр. Мн., 1983;

Яе ж. Белорусский балет в лицах. Мн., 1988;

Яе ж. Линия, уходящая в бесконечность, Мн., 1999;

Дзяржаўны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь. Мн., 1993;

Мушинская Т.М. Гармония дуэта. Мн., 1987;

Яе ж. Гаркавы смак ісціны: Партрэты. Мн., 1993;

Грищенко М.М. Белорусский балет и современная тема. Мн., 1989;

Валентин Елизарьев: [Альбом]. Мн., 1997;

Музычны тэатр Беларусі, 1960—1990. [Кн. 4], Мн., 1997.

Ю.М.Чурко.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр балета Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Рамэо і Джульета» С.Пракоф’ева. 1988.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр балета Рэспублікі Беларусь**. Сцэна з балета «Спартак» А.Хачатурана. 1980.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр балета Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Князь-возера» В.Залатарова. 1949.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр балета Рэспублікі Беларусь**. Сцэна з балета «Жызэль» А.Адана. 1976.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр балета Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Страсці» А.Мдывані. 1995.

т. 11, с. 230

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ДЗЕ́ЯЧ КУЛЬТУ́РЫ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокакваліфікаваным работнікам культ.-асв. устаноў, кінафікацыі, радыёвяшчання і тэлебачання, друку, выд-ваў, паліграф. прам-сці і інш., што працуюць у галіне культуры не менш за 15 гадоў, маюць вял. заслугі ў яе развіцці. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 2.7.1957 існавала званне засл. дз. культ. Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. У 1971—95 прысвойвалася званне заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя дзеячы культуры Рэспублікі Беларусь

1957. П.М.Касач, Б.І.Любовіч, І.Б.Сіманоўскі, П.І.Шыдлоўскі.

1959. С.П.Астравумаў, У.А.Жлукценка, У.Ф.Луцэвіч, М.М.Тышэвіч, М.І.Шчансновіч.

1960. С.М.Грабеншчыкоў, А.А.Дзяруга, А.П.Лукомскі, Ф.Ф.Пятрэнка, П.А.Радоліцкі, В.М.Сакалоў, А.А.Слесарэнка, В.М.Смірноў, А.К.Шыдлоўскі.

1961. І.Б.Сакольскі.

1962. В.А.Захараў, М.І.Фрыдман.

1963. М.Т.Бяспалаў, Л.П.Валчэцкі, А.М.Валынчык, Н.Б.Ватацы, К.Дз.Гусеў, Р.Я.Кісялёў, М.Р.Солапаў, А.Я.Фінкельберг, А.С.Чопчыц, М.М.Чысцякоў, Л.І.Ячнеў.

1964. У.Я.Карпаў, А.Ф.Кутай, Л.Дз.Ляшэнка, Ф.М.Міхайлаў, А.С.Плеўскі, Р.П.Раскевіч, А.Г.Русак.

1965. Дз.Р.Новікаў, М.М.Салдатаў, М.М.Сімкоўскі.

1966. М.Я.Дадзькоў, Ю.А.Залатарэнка, У.І.Кулікоўскі, П.В.Мядзёлка, В.Н.Пазняк, С.П.Школьнікаў.

1967. А.М.Бачыла (Алесь Бачыла), А.У.Броўка, В.М.Варатнікоў, Б.З.Галубоўскі, М.А.Ільічоў, А.І.Каландзёнак, К.Ф.Калітоўская, Я.І.Качан, Ф.Я.Кляцкоў, Г.Я.Кутневіч, Л.К.Кухарава, І.В.Ляшчынскі, К.Л.Манучараў, Я.Г.Міско, І.Ф.Міхалюта, І.Р.Новікаў, В.П.Палескі-Станкевіч, В.Х.Партной, Д.Ш.Пінхасік, М.І.Пржыбытка, В.А.Пыжкоў, В.Е.Самуцін, К.В.Сувораў.

1968. У.І.Аніковіч, Г.Б.Асвяцінскі, Л.Я.Бацвіннік, І.А.Бейдзін, Г.В.Будай, М.М.Бяльзацкая, І.Я.Васілеўскі, Б.Я.Вішкароў, К.Г.Высоцкі, В.Ц.Гарбатоўскі, В.А.Данілевіч, Дз.М.Жураўлёў, М.В.Ісакоўскі, Э.А.Казачкоў, К.А.Калечыц (Буйло), М.Г.Кіракозаў, Л.У.Кісялёва, Я.А.Комік, Г.С.Лысоў, Я.С.Мазалькоў, М.Ц.Марушкевіч, Ф.М.Нікіфараў, П.С.Пестрак, А.А.Пракоф’еў, В.Ф.Праскураў, С.З.Сапешка, Н.М.Саўчанка, І.А.Серыкаў, В.П.Смоляр, У.В.Таран, Г.Г.Удараў, І.М.Фёдараў (Янка Маўр), М.Я.Філімонаў, Я.А.Хелемскі, В.Р.Шапавалава, І.Р.Юшанкоў, А.В.Яблонскі, А.І.Якімовіч.

1969. А.С.Вялюгін, І.Д.Гурскі.

1970. К.Ц.Кірэенка, У.І.Корбан, Ц.В.Крысько (Васіль Вітка), Д.К.Міцкевіч.

1971. М.І.Акшэўскі, І.С.Аляксанаў, Т.М.Аляксеева, Т.П.Бастун, В.Ф.Вольскі-Зэйдэль, Ф.М.Ганчар, М.В.Гарбачоў, А.Р.Ільюшэнка, І.К.Казлоў, А.І.Каўко, Н.А.Конанава, А.У.Лісоўскі, А.Ф.Мазурава, В.І.Розін, І.П.Таргоўскі, М.Дз.Троіцкая, В.А.Чарняўская, М.І.Шыбаліс, Л.Б.Эйдзін, М.С.Юрэвіч, Т.М.Якута.

1995. У.А.Цацоха.

1996. А.Р.Майсененка, Э.М.Скобелеў, Л.П.Ударава.

1997. Г.М.Алейнік, У.П.Вялічка, У.П.Мальчыкаў, Л.І.Пятрова, В.Г.Рагоўская, І.Д.Сіпакоў, Б.В.Стральцоў, І.У.Угальнік, Е.П.Фешчанка.

1998. М.К.Грэсь, Э.В.Кірыленка, Я.М.Лабовіч, Р.В.Сакалоўскі, У.М.Сяргейчык, Н.І.Урукіна.

т. 6, с. 551

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПРЫМО́РСКІ КРАЙ.

Размешчаны на Пд Д. Усходу Расійскай Федэрацыі. Утвораны 20.10.1938. Мяжуе на З з Кітаем, на ПдЗ з КНДР; абмываецца Японскім м. Буйны заліў — Пятра Вялікага падзелены на шэраг невял. заліваў (Пасьета, Славянскі, Амурскі, Усурыйскі, Находка, Вольгі, Рында, Усход, Уладзіміра). У складзе П.к. астравы: Рускі, Папова, Пуцяціна, Рэйнеке, Рыкарда, Рымскага-Корсакава, Аскольд, Пятрова і інш. Пл. 165,9 тыс. км². Нас 2173 тыс. чал. (2000), гарадскога 78%. Сярэдняя шчыльн. 13,2 чал. на 1 км². Жывуць рускія (86,9%), украінцы (8,2%), беларусы (1%), нанайцы, удэгейцы, орачы, арокі, ульчы, эвены, эвенкі, негідальцы. Цэнтр — г. Уладзівасток. Найб. гарады; Находка, Усурыйск, Арцём, Вялікі Камень, Арсеньеў, Партызанск, Спаск-Дальні, Дальнягорск, Дальнярэчанск.

Прырода. Большая ч. тэр. занята гарамі Сіхатэ-Алінь (выш. да 1855 м, г. Воблачная), на З — адгор’і Усх.-Маньчжурскіх гор. На ПдЗ Усурыйская і Прыханкайская нізіны. Карысныя выкапні: поліметал. руды, волава, вальфрам, свінец, цынк, медзь, серабро, золата, бор, флюарыт, рэдказямельныя элементы, тытан, вісмут, жалеза, марганец, буры і каменны вуглі (запасы 2647 млн. т). Больш за 200 радовішчаў няруднай сыравіны, каля 100 крыніц мінер. вод. Клімат мусонны. Сярэдняя т-ра студз. ад -17 °C да -27 °C, ліп. 14—21 °C. Гадавая колькасць ападкаў 600—900 мм. Частыя тайфуны. Гал. рака — Усуры з прытокамі Вял. Усурка, Бікін і інш. Найб. воз. Ханка. Глебы бурыя і шэрыя лясныя, у далінах рэк алювіяльныя. Пад лесам 75% тэр., запасы драўніны 1769 млн. м³. На Пд пашыраны хваёва-шыракалістыя лясы маньчжурскага тыпу (карэйскі кедр, прыморская піхта, маньчжурскі арэх, коркавае дрэва, мангольскі дуб), вінаград, лімоннік і інш.; на Пн хваёва-шыракалістыя лясы ў сумесі з ахоцкай флорай. Жывёльны свет прадстаўлены паляўніча-прамысл. (лось, ізюбр, казуля, дзік, кабарга, вавёрка, норка, выдра, собаль, гарнастай і інш.) і рэдкімі відамі (усурыйскі тыгр, леапард, чырвоны воўк, усурыйскі плямісты алень і інш.). Ва ўзбярэжных водах каля 700 відаў жывёл і мноства відаў водарасцей і траў. Запаведнікі (Сіхатэ-Алінскі, Лазоўскі, Усурыйскі, Кедравая Падзь, Ханкайскі, Далёкаўсходні марскі) і нац. паркі (Верхнеусурыйскі, Кема-Амгінскі, Сярэднеусурыйскі).

Гаспадарка. П.к. найб. развіты ў прамысл. адносінах раён Д. Усходу. На долю прам-сці прыпадае 29,3% кошту ўсёй прадукцыі, сельскай гаспадаркі — 4%, транспарту — 15,7%. Гал. галіны прам-сці: харч. (46,4% прамысл. прадукцыі), машынабудаванне, лясная і дрэваапрацоўчая. У харч. прам-сці вылучаецца рыбная. У 1998 улоў рыбы і морапрадуктаў 1,4 млн. т. (15% улову Расіі). Асн. прамысл. рыбы: кета, гарбуша, селядзец, камбала, тунец, сайра, скумбрыя, палтус, марскі акунь. Перапрацоўка рыбы ў Находцы і Уладзівастоку і на плывучых рыбаперапр. з-дах. Цукр., мясная, кандытарская, піваварная, алейнатлушчавая прам-сць. Машынабудаванне (вытв-сць рыбалоўных суднаў і суднавых механізмаў, інструментаў, станкоў, лёгкіх верталётаў) у Находцы, Уладзівастоку, Арсеньеве. Дрэваапрацоўка. З энергарэсурсаў здабываюць пераважна буры вугаль (9,4 млн. т, 1998). Вытв-сць электраэнергіі 7,9 млрд. кВт∙гадз. (1998). Арцёмаўская, Прыморская, Партызанская, Лучагорская ДРЭС, Усурыйская ЦЭЦ. Гарнарудная прам-сць і каляровая металургія прадстаўлены здабычай поліметал. руд, іх абагачэннем і металургічнай пераробкай. Вытв-сць алавяных рудаканцэнтратаў, вальфраму, свінцу і свінцова-цынкавага канцэнтрату. Адзіны ў краіне горнахім. камбінат «Бор» (Дальнягорск) дае 90% борных вырабаў Расіі. На базе радовішча плавікавага шпату працуе Яраслаўскі горнаабагачальны камбінат. Развіта лёгкая прам-сць, буд. матэрыялаў, вытв-сць муз. інструментаў. На тэр. П.к. дзейнічаюць свабодныя эканам. зоны «Находка» і «Туманган» (частка). Сельская гаспадарка спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых і тэхн. культур, мяса-малочнай жывёлагадоўлі. Пад пасяўнымі пл. 490 тыс. га (1998). Сеюць авёс, ячмень, пшаніцу, рыс, сою. Вырошчваюць бульбу, агародніну, кармавыя культуры. Гадуюць буйн. раг. жывёлу, свіней. Зверагадоўля (норка, серабрыста-чорная лісіца), аленегадоўля (плямісты алень). Пчалярства. Здабыча пушніны, збор дзікарослых лекавых раслін, у т. л. жэньшэню. Найб. парты — Уладзівасток, Находка. Даўж. чыгунак 1560 км (гал. чыгунка — Транссібірская магістраль), аўтадарог з цвёрдым пакрыццём 6970 км, у т. л. Хабараўск — Уладзівасток. Курорты Садгорад, Шмакаўка.

В.М.Корзун.

т. 13, с. 72

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ДЗЯРЖА́ЎНЫ ТЭА́ТР МУЗЫ́ЧНАЙ КАМЕ́ДЫІ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ.

Створаны ў Мінску ў 1970, адкрыты 17.1.1971 пастаноўкай муз. камедыі «Пяе «Жаваранак» Ю.Семянякі. Напачатку ў рэпертуары пераважалі спектаклі паводле твораў сучасных рас. аўтараў: «Чацвёра з вуліцы Жанны» А.Сандлера, «Вяселле ў Малінаўцы» Б.Аляксандрава, «Вольны вецер» І.Дунаеўскага, «Пацалунак Чаніты» Ю.Мілюціна, «Хітрамудрая закаханая» А.Рабава, «Бабскі бунт» Я.Пцічкіна і інш. Паступова фарміраваўся нац. рэпертуар. Пастаўлены яркі, жыццярадасны спектакль «Паўлінка» (паводле Я.Купалы), аперэта-вадэвіль «Тыдзень вечнага кахання» Семянякі, муз. камедыі «Несцерка» і «Судны час» Р.Суруса, «Рэпартаж з пекла» і «Мільянерка» (паводле Б.Шоу) Я.Глебава, «Дзяніс Давыдаў» А.Мдывані, «Джулія» (паводле С.Моэма) і «Шклянка вады» У.Кандрусевіча. Сярод класічных аперэт найб. вылучаюцца «Сільва», «Марыца», «Баядэра» і «Прынцэса цырка» І.Кальмана, «Цыганскае каханне» і «Вясёлая ўдава» Ф.Легара, «Лятучая мыш», «Ноч у Венецыі» і «Цыганскі барон» І.Штрауса, а таксама творы сучасных рас. і замежных аўтараў — «Мая цудоўная лэдзі» Ф.Лоу, «Гора ад розуму» А.Фельзера, «О, мілы друг» В.Лебедзева, «Сірано» С.Пажлакова, «Гуляем у Прынца і Жабрака» А.Журбіна, «Халопка» М.Стрэльнікава, «Хэло, Долі!» Дж.Германа, «Капялюш Напалеона» О.Штрауса, камічная опера «Viva la mamma!, ці Пікантныя кашмары тэатральнага жыцця» Г.Даніцэці, фольк-опера «Клоп» (паводле У.Маякоўскага) У.Дашкевіча. З пач. 1990-х г. новага этапу развіцця дасягнула балетная трупа т-ра, абноўленая і павялічаная пераважна за кошт выпускнікоў Дзярж. харэаграфічнага каледжа. Пастаўлены шэраг балетаў, у т. л. «Штраусіяна» на муз. І.Штрауса, «Іспанскі дывертысмент» (муз. народная), «Шэхеразада» на муз. М.Рымскага-Корсакава, «Дон Кіхот» Л.Мінкуса, «Кармэн-сюіта» Ж.Бізэ — Р.Шчадрым, «Зачараваны прынц» па матывах «Шчаўкунка» на муз. П.Чайкоўскага. Вял. ўвагу калектыў т-ра аддае фарміраванню рэпертуару для дзяцей. Сярод дзіцячых спектакляў: «Зайка-зазнайка» і «Сцяпан — вялікі пан» Ю.Семянякі, «Беласнежка і сем гномаў» Э.Калманоўскага, «Трубадур і яго сябры» Г.Гладкова, «Залатое кураня» У.Уланоўскага, «Пэпі» Дашкевіча і інш. Гал. рэжысёр — маст. кіраўнік т-ра Б.Лагода (з 1997), гал. дырыжор М.Сінькевіч (з 1997), гал. мастак Я.Ждан (з 1995), гал. балетмайстар Н.Дзьячэнка (з 1993), гал. хормайстар С.Пятрова (з 1997). У складзе трупы (1997): нар. арт. Беларусі Н.Гайда, В.Мазур, засл. арг. Беларусі А.Ісаеў, Г.Казлоў, П.Рыдзігер, В.Фаменка, засл. арт. Расіі А.Кузьмін, Н.Равінская, засл. арг. Украіны А.Ранцанц, балетмайстры-рэпетытары нар. арт. Расіі М.Подкіна, засл. арт. Беларусі Л.Чахоўскі, артысты балета лаўрэаты міжнар. конкурсаў Ю.Дзятко і К.Кузняцоў.

У розны час у т-ры працавалі: дырыжоры І.Абраміс, П.Кірыльчанка, А.Лапуноў, балетмайстры С.Дрэчын, В.Бутрымовіч, артысты Дз.Іванова, Ю.Лазоўскі, К.Лосеў, Р.Харык, В.Шаўкалюк, Л.Рабушка, рэжысёры Б.Утораў, В.Цюпа, С.Штэйн, А.Барсегян, Р.Вікцюк, Ю.Аляксандраў, мастакі Я.Чамадураў, А.Марозаў, А.Грыгар’янц, Б.Герлаван, У.Жданаў і інш. У 1991 на базе т-ра створаны дзіцячы муз. тэатр-студыя «Казка» (маст. кіраўнік Г.Аляксандраў), сярод спектакляў якога найб. вылучыліся оперы «Гісторыя Кая і Герды» С.Баневіча, «Дзіцячы альбом» на муз. Чайкоўскага, «Вясновая песня» і мюзікл «Прыгоды ў замку Алфавіт» В.Войціка.

Будынак т-ра (адкрыты 15.10.1981, арх. А.Ткачук, У.Тарноўскі) мае асіметрычную кампазіцыю з раўназначнымі фасадамі, абумоўленую яго размяшчэннем у сістэме гістарычна складзенай забудовы. У прыбудаваным аб’ёме размешчаны амфітэатр, зала на 800 месцаў, развітая група сцэнічных памяшканняў. Гал. ўваход акцэнтаваны парадным парталам са скульпт. групай «Музы» (бронза, скульпт. Л.Зільбер). Інтэр’ер дэкарыраваны светлым мармурам, гіпсавымі ўстаўкамі, залацістым шклом, латунню. У глядзельнай зале габеленавая заслона (маст. А.Кішчанка і А.Бельцюкова), дэкар. рэльефы на партальнай сцяне і калонах (арх. Ткачук, скульпт Ю.Якубовіч).

Літ.:

Государственный театр музыкальной комедии Белорусской ССР. Мн., 1991;

Юўчанка Н.А. Музычная камедыя і аперэта // Музычны тэатр Беларусі 1960—1990. Мн., 1996.

**Дзяржаўны тэатр музычнай камедыі Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Хэло, Долі!» Дж.Германа. 1992.

Будынак **Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Рэспублікі Беларусь**.

**Дзяржаўны тэатр музычнай камедыі Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Штраусіяна». 1992.

**Дзяржаўны тэатр музычнай камедыі Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Джулія» У.Кандрусевіча 1991.

**Дзяржаўны тэатр музычнай камедыі Рэспублікі Беларусь**. Сцэна са спектакля «Мільянерка» Я.Глебава. 1987.

т. 6, с. 156

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З ДЫЗА́ЙНЕРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз дызайнераў (БСД),

грамадская творчая арг-цыя дызайнераў Беларусі. Аб’ядноўвае спецыялістаў у галінах індустр. і графічнага дызайну, праектавання малых форм, інтэр’ераў, абсталявання, рэкламы, арт-дызайну, мадэльераў, педагогаў, тэарэтыкаў дызайну. Асн. мэты саюза: развіццё і прапаганда творчай дзейнасці дызайнераў, абарона аўтарскіх правоў, прафес., эканам. і сац. інтарэсаў; павышэнне эфектыўнасці ўкладу дызайну ў развіццё культуры і эканомікі краіны. Створаны ў 1987 на ўстаноўчым з’ездзе дызайнераў Беларусі як С.д.Б. З 1999 наз. Бел. саюз дызайнераў. У 1991 на пазачарговым устаноўчым з’ездзе дызайнераў Рэспублікі Беларусь прыняты новы статут, уведзены пасады прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта. Наступныя з’езды адбыліся ў 1993, 1995 (пашыраны сход), 1999. У 1987—95 старшыня праўлення саюза — А.Длатоўскі, з 1995 прэзідэнт БСД — Дз.Сурскі. У БСД зарэгістраваны 2 абл. аддзяленні — Гродзенскае і Віцебскае. БСД — чл. міжнар. асацыяцыі «Саюз дызайнераў» і асацыяцыі грамадскіх аб’яднанняў «Беларуская канфедэрацыя творчых саюзаў». Саюз выпускае вытв.-практычнае выданне «PRO дизайн» (з 2001). На 2001 у БСД 470 чл.

Члены Беларускага саюза дызайнераў

1987. Л.І.Агібалаў, Н.М.Астапенка, Ю.І.Базнікін, А.А.Барташэвіч, В.Э.Бартлаў, А.П.Блінцоў, У.В.Булгакаў, М.У.Бялоў, Ф.Р.Вількін, А.П.Волкаў, Л.У.Гальперын, К.М.Гардзееў, М.Я.Гармацько, У.А.Гаругін, В.Р.Гаругіна (Бека), І.Я.Герасіменка, У.Б.Гераўкер, Т.А.Голубева, Б.Н.Грубін, М.М.Грыбаў, Я.М.Грыгор’еў, В.М.Гур’еў, С.М.Гурыновіч, Ю.В.Далгачоў, Л.А.Дарбінян, І.А.Дзямкоўскі, А.Г.Длатоўскі, А.Ф.Елісееў, У.С.Жаркевіч, Л.В.Кажура, Л.А.Карнеева, Л.А.Кізіл, В.В.Кісялёва, В.І.Кісялёў, Р.М.Клімін, Л.С.Краўчыня, А.В.Крывёнак, Л.Н.Кульпіна, Н.Р.Кушнікава, В.А.Ламака, Я.Ю.Ленсу, З.М.Лібстэр, М.І.Ліўшыц, К.Б.Лыцін, У.С.Майсееў, В.М.Манін, А.П.Марозаў, Н.К.Махнач, А.Р.Мельнікаў, М.С.Нізоўцаў, Ю.У.Падгорнаў, С.Ф.Паланевіч, Л.В.Папуцьева, А.Е.Пастухоў, У.І.Паўлоўскі, В.М.Плаксін, М.У.Пратасаў, Н.І.Прышчэп, М.С.Пупко, В.А.Ражноў, В.М.Разоўскі, А.У.Ружо, В.В.Рысакоў, Л.А.Сабалеўская, А.В.Сандрыгайла, М.А.Скарасцецкі, М.М.Скварцоў, В.М.Старавойтаў, І.В.Старавойтаў, М.В.Стас, М.І.Сугака, Л.В.Тарасава, У.П.Трафіменка, А.В.Цэхановіч, У.І.Цярэнцьеў, Л.А.Чарнышова, А.В.Чарнышоў, В.П.Шагавік, У.І.Шолк, І.У.Яркова.

1988. Г.А.Аксёнава, С.П.Выдранкова, Н.П.Калыхалава, М.Г.Лагунова, Л.І.Мялоў, Р.М.Найдзен, М.Дз.Падалец, С.У.Стальмашонак, Дз.А.Сурскі.

1989. А.В.Барысаў, І.Б.Булгакава, С.У.Саркісаў, Л.Ф.Чупрына, А.А.Шакіраў, В.У.Яцкоўскі.

1990. В.У.Быкаў, В.В.Бяссонаў, С.У.Кукуруза, В.У.Кулянёнак, Т.Г.Леўніна, А.Г.Малін, А.П.Панамарэнка, У.І.Партолін, Т.Я.Собаль, І.П.Чухраеў.

1991. Ф.Э.Алібекаў, Р.К.Камышава, А.П.Крывашэеў, В.А.Ламака, М.Я.Мішчанка, М.А.Новік, В.М.Свіягін, В.Л.Сонца.

1992. М.М.Акалот, А.В.Барысаў, Л.Я.Дзягілеў, А.М.Крупец, Г.С.Масяеўская, Р.С.Салаўёва, Г.М.Шакавец.

1993. А.В.Гапіенка, Л.С.Гусева, І.В.Куржалаў, А.Ю.Семянцоў, А.П.Таранда.

1994. А.Р.Вышка, Я.П.Клепікаў, Н.Р.Коўш, К.У.Мезіт, Я.Р.Пільнік, В.Я.Семянько, А.М.Сняжко.

1995. С.В.Войчанка, Э.Э.Жакевіч, М.М.Камароўская, Т.П.Кузюкова, К.А.Пакаліцына, У.Я.Цэслер, А.А.Штанько.

1996. Р.В.Азарын, У.М.Берташ, В.У.Галаванаў, Г.М.Гоманава, А.Б.Грубін, С.М.Гулецкі, А.Г.Дашкевіч, Э.Л.Дашчынская, Г.С.Дзвірнык, Э.А.Жвікава, І.Л.Ідэльчык, М.Б.Какаулін, І.Л.Корзун, В.І.Кралявец, А.С.Крывенка, Н.У.Кузьмянкова, Т.В.Лісавенка, Дз.Р.Маслій, І.В.Мацкевіч, Г.Я.Мяшкова, М.М.Ніцэвіч, А.Г.Піскуноў, І.М.Полазава, В.А.Рагалевіч, І.М.Сак, В.В.Сафонаў, А.У.Смірнова, Т.Я.Сымановіч, А.Г.Угляніца, Н.В.Федасеенка, І.У.Халадзінскі, А.М.Шкаева, А.С.Шышко, С.І.Ярохін, В.М.Ярэська, С.К.Яўлампіеў.

1997. А.П.Азончык, В.В.Аляксеенка, М.У.Анемпадзістаў, В.П.Аніськова, С.С.Ануфрыева, В.В.Аржанухіна, М.У.Арысава, В.Р.Астахновіч, Г.Я.Балаш, Л.М.Баршчова, В.У.Бугаенка, К.У.Булгакава, І.І.Бурак, А.Л.Васіленя, А.Э.Васільеў, А.В.Галімскі, С.Р.Давыдзенка, Ю.А.Дарашкевіч, Н.В.Дзмітрыева, А.В.Дзмітрыеў, А.У.Дзмітраў, А.М.Дольнікаў, В.Л.Захарава, Ю.А.Захараў, І.Г.Казюлькаў, А.В.Каласоўскі, І.С.Канчатава, М.А.Капілава, Т.С.Карака, Т.В.Карымава, І.М.Кендзянкоў, А.Дз.Крыпская, Ю.Я.Кубараў, Дз.В.Кулагін, А.І.Кулікоў, Дз.І.Кухарчык, А.С.Ламанос, У.І.Лісавенка, Р.А.Макараў, М.В.Макарэвіч, Т.І.Макляцова, В.Р.Марчанка, В.П.Масквіна, Н.У.Мінкевіч, А.В.Міхалевіч, Ю.В.Мурашоў, А.П.Наважылаў, І.Я.Налімава, С.У.Нечунаева, П.А.Новікаў, В.А.Някрасава, Ю.І.Паддубскі, Л.В.Папкоўская (Тараканава), Н.В.Пастухова, С.Я.Плотнікаў, І.І.Пукшліс, Ю.А.Пятрова, А.Б.Пятроў, А.У.Рудая, К.Я.Сакалоў, Я.М.Саковіч, А.Ф.Скамарошчанка, Н.М.Скамарошчанка, К.У.Скварцоў, Т.М.Старыкава, А.Р.Сяргеева, М.М.Трапацкі, В.І.Трусаў, К.А.Філюта, А.М.Хількевіч, А.Я.Чарвінская, А.А.Шмялёва, А.В.Шэлегава, А.Н.Яніцкі.

1998. В.А.Азямблоўскі, І.У.Айплатаў, С.А.Аксінь, Ж.Р.Баравец, І.Я.Бруснікіна, Ю.Л.Брэўс, В.М.Валькоўскі, А.У.Варахобка, І.А.Варкулевіч, А.Б.Віхрова, К.С.Вязьмікін, Т.В.Гардашнікава, Т.М.Гарыдавец, У.У.Голубеў, Ж.Г.Грак, А.А.Гурыновіч, Т.П.Гушча, А.М.Дзямідаў, А.Г.Забаўчык, А.У.Забела, В.У.Зайцаў, А.У.Кажухар, А.Б.Кажухоўская, Г.В.Казарноўская, В.Л.Каленік, С.А.Карнільева, Р.В.Касануэва, І.В.Красоцкая, У.В.Круглік, С.М.Крупская, М.І.Кулак, М.В.Кушнікаў, А.В.Лапін, З.А.Луцэвіч, Т.М.Луцаіковіч. А.А.Малахоўскі, М.М.Маруга, Дз.В.Мурашоў, Т.В.Нагавіцына, А.М.Налівайка, В.М.Нікалаеў, А.В.Нікішын, С.В.Ольвінскі, С.Ф.Осіпаў, С.І.Пажарыцкі, П.Я.Палянскі, В.У.Папковіч, А.П.Папоў, Н.Л.Петракоўская, С.Я.Пятроў, М.М.Радава, С.В.Сайко, П.М.Салаўёў, У.У.Сарока, В.А.Сарокін, І.Ф.Селязнёў, Ю.Я.Собалеў, В.В.Старынская, В.Р.Стас, К.А.Стрыкелёва, А.А.Сурскі, А.А.Сцяпнёнак, У.С.Сямёнаў, Т.Ф.Табунова, Л.І.Талбузін, Н.І.Тарабука, В.Л.Тарэева, Ю.А.Тарэеў, А.А.Трухан, В.А.Філюта, Л.Д.Фінкельштэйн, Дз.Р.Чалей, П.У.Шкурэнка, А.В.Шчукін, С.В.Эляневіч.

1999. С.Дз.Алейнік, І.В.Андрасюк, М.Р.Баразна, М.У.Баран, А.М.Варанко, В.М.Варэнікава, М.Л.Ганчарук, А.С.Гаўрылаў, С.П.Гусельцаў, Т.Л.Дольская, М.В.Драко, П.П.Ермашкевіч, Г.У.Жаркевіч, А.А.Жданоўская, В.К.Зайцаў, А.Я.Захарэвіч, С.І.Зенчанка, К.У.Калашнікава, А.М.Калугіна, А.А.Канцадайлава, Я.М.Карава, Ю.С.Каштанаў, І.Л.Кірылава, І.В.Кукса, А.А.Кулажэнка, Т.П.Кулажэнка, І.В.Курыльчык, А.Я.Лабовіч, Л.М.Лазоўская, В.І.Латушкін, Дз.І.Латушкін, А.А.Ленсу, Ю.А.Лукомскі, В.А.Ляўчэня, Н.П.Мартынава, М.А.Міронаў, В.Р.Міхеева, А.У.Навуменка, С.Г.Наздрын-Платніцкая, Н.Л.Наўроцкая, Г.В.Нікіціна, Т.П.Осіпава, А.У.Панькоўскі, А.У.Працэнка, Н.К.Пятрова, Ю.У.Рудых, І.Я.Рыжкова, В.В.Сакалова, А.М.Саладзілава, Дз.П.Саладзілаў, А.Л.Самовіч, В.Я.Санько, Т.М.Свістунова, П.А.Семчанка, І.В.Сідаровіч, А.Ю.Строганаў, Г.І.Строцава, Дз.Ю.Строцаў, У.П.Федарэц, В.У.Фралова, В.Р.Фурман, Н.І.Харольская, І.П.Хіцько, Р.В.Ціхановіч, В.А.Цэхановіч, С.В.Чарановіч, С.Дз.Чыркоў, В.М.Шаргу, М.Ф.Шкляраў, П.С.Ярашч, А.М.Ярковіч, Т.М.Яфрэмава.

2000. В.П.Алейнік, К.Р.Алейнік, Н.М.Аляксеева, М.В.Аржанухіна, І.У.Аўсіевіч, А.А.Бандарэнка, С.А.Баранкоўская, І.А.Барсукоў, К.У.Блахін, У.В.Бугакаў, А.У.Бялоў, Л.У.Бярозкіна, К.Г.Вашчанка, М.Г.Галынская, І.Г.Дзёміна, У.М.Дымент, Г.У.Жаркевіч, А.В.Жураўлёў, М.І.Жых, І.М.Зносак, М.Б.Іслямаў, А.А.Кабанаў, Э.М.Казачэнка, Т.У.Казлова, В.І.Калечыц, С.У.Калтовіч, К.К.Камароўская, Ж.А.Капуснікава, Г.Б.Каралёва, М.У.Кончыц, Т.І.Косікава, А.У.Косікаў, Г.Л.Ліхтаровіч, Р.І.Макейчык, В.Б.Мар’янкоў, Ю.М.Матусевіч, А.А.Міт, Л.Я.Нішчык, С.Л.Піліповіч, Н.І.Піневіч, А.У.Плакучаў, Ю.Г.Планкін, У.І.Прыгарніцкі, У.К.Рута, А.А.Савелічава, А.Л.Самовіч, А.В.Свецік, М.С.Свечнікава, В.А.Сядых, В.А.Федарэнка, С.А.Філіпаў, Л.В.Халамава, У.Ю.Шавардзін, В.Э.Шапавалава.

2001. Н.В.Аўчарэнка, С.У.Бузун, А.У.Дамнянкоў, А.В.Жукава, А.У.Іванова, А.В.Канавалаў, А.А.Карабко, С.А.Кляцоў, Ю.Э.Круш, Л.В.Кухаронак, Р.Б.Лядэнка, А.М.Матросава, К.М.Міхееў, В.У.Пасюкевіч, І.У.Працко, Л.А.Стрыжак, А.А.Цакаленка, Л.Б.Церах, А.В.Цынкалаў, Т.У.Язерская.

Літ.:

Белорусский союз дизайнеров: Справ. Мн., 1999.

Т.Р.Мартыненка.

т. 14, с. 225

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК АХО́ВЫ ЗДАРО́ЎЯ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца ўрачам. навук. супрацоўнікам, сярэдняму і малодшаму мед. персаналу, правізарам, фармацэўтам, інж.-тэхн. работнікам, абслуговаму персаналу лячэбна-прафілактычных, санітарна-прафілактычных, санаторна-курортных, аптэчных устаноў, органаў аховы здароўя, н.-д., мед. і фармацэўтычных ін-таў, прадпрыемстваў, арг-цый, устаноў і аб’яднанняў незалежна ад ведамаснай падпарадкаванасці, якія працуюць у галіне аховы здароўя 15 і больш гадоў, за заслугі ў ахове здароўя насельніцтва, павышэнні якасці мед. дапамогі і лек. забеспячэння. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 29.10.1971 існавала званне засл. работніка аховы здароўя БССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі аховы здароўя Рэспублікі Беларусь

1972. Л.Дз.Атрадных, А.А.Барынава, В.А.Галушка, Л.І.Голікава, Г.Л.Грабянцова, А.М.Грахоўскі, А.Р.Ешукоў, І.І.Імянінская, П.А.Кавецкая, Л.А.Катрук, Г.А.Клімоўская, Г.С.Котава, М.С.Курыленка, В.П.Лабкоў, Л.У.Лук’янская, А.Ф.Любецкі, С.Дз.Ляхоўскі, М.Дз.Манкевіч, Т.В.Марынкіна, К.А.Мельнікава, З.І.Міхайлава, В.П.Паўлаў, Н.А.Паўловіч, А.Я.Савянкоў, Р.С.Самахвалава, В.П.Серафімовіч, М.І.Харламава, С.Ф.Харламава, Я.П.Цітова, У.К.Янцэвіч, А.П.Ярашэвіч.

1974. М.Р.Арлоў, Г.І.Арцымовіч, А.І.Астроўская, Л.Т.Гуляева, Л.Б.Каламійцава, Н.М.Карабко, З.В.Красавіна, В.В.Крашчанка, І.С.Ладуцька, В.В.Макарчанка, М.Ц.Сідарэнка, Г.Ц.Фёдарава, В.М.Ціхун, К.Ф.Чартарыцкая, Г.І.Шастакова, С.І.Шпілеўскі.

1975. Г.І.Аверчыкава, М.А.Амяльчук, Г.І.Арцёмчык, А.З.Баркоўская, Л.Ю.Дабрынеўская, М.В.Зацава, Т.І.Зіневіч, Л.Г.Прыходзька, М.К.Раманава, А.М.Рыбалка, Ю.Г.Сакалкоў, К.Р.Ферапонтава, Л.С.Фёдарава, Л.Н.Чайка, М.І.Чугункін.

1976. Л.Ц.Амбросава, І.У.Верамчук, В.П.Герасіменка, Н.С.Дубіна, К.П.Казуціна, Г.К.Кастрыца, С.Р.Каўтун, Г.В.Крайнова, Г.І.Мартысевіч, М.М.Паньшына, П.С.Сакалова, Н.Л.Сакольчык, Н.С.Сафронава, М.Б.Станавенка, П.І.Учуватаў.

1978. А.Ф.Акуліч, Е.І.Алешчанка, М.А.Бандарук, З.Р.Баравец, В.Ф.Бойка, Г.В.Бугаева, Н.М.Важнік, В.У.Ганчар, Н.Дз.Дзятлава, М.К.Жаркевіч, М.І.Корбут, С.А.Крэпская, Н.В.Маркава, Е.П.Мірановіч, І.А.Сашко, З.Р.Хадкевіч, А.Ц.Ціханава, С.М.Ціханчук, Н.С.Шульга.

1979. Н.М.Акулік, Т.І.Байкачова, В.А.Восіпава, М.С.Галалобава, М.А.Генералава, Г.І.Дашкевіч, А.Ф.Дуброўская, Т.І.Жыгунова, Т.І.Зайко, З.Я.Зайцава, С.І.Іванькова, В.Я.Кавальчук, Т.С.Калугіна, Ю.П.Касач, Г.Д.Коршунава, Р.І.Красянкова, М.Д.Кужалева, М.Н.Кушнерава, Л.І.Львова, М.М.Майсейкіна, Н.В.Малкова, А.П.Манкевіч, Г.М.Некрашэвіч, М.С.Новік, Р.І.Панчанка, Л.К.Пузянкова, В.М.Пулькіна, І.П.Скакун, С.Дз.Чаркасава, В.Т.Чорная, Б.В.Шалькевіч, І.М.Шастакоў.

1980. А.Д.Дрызгаловіч, Г.Ц.Крукава, Н.І.Ліпавецкая, В.С.Макоўская, А.Я.Маркава, В.М.Худніцкая.

1981. Р.І.Багдановіч, Г.З.Галавецкая, Т.І.Ганчарук, М.І.Гапінская, Т.В.Грынько, М.А.Даманская, Н.Р.Дзедунова, Н.В.Ільяшук, М.П.Кандрашоў, К.Дз.Кібенка, В.В.Крупец, М.А.Лінкевіч, З.М.Ляцецкая, М.І.Міцкевіч, К.А.Пратасевіч, Р.П.Пятрова, В.М.Сарока, В.С.Сушчэня, А.С.Танкель, Ф.С.Хурсан.

1982. В.Э.Бароўская, Т.В.Гаўрыленка, В.І.Закіс, В.А.Камына, С.Дз.Кошаль, В.С.Мікуліч, В.М.Сучкова, А.К.Чмыроў, Л.І.Чыж, Г.Р.Шаўчук.

1983. А.Т.Вялюга.

1984. К.І.Асмалоўская.

1985. Е.М.Кузьмінава, Н.У.Масанская, А.Дз.Міхайлава.

1987. М.І.Еўхач, Л.Р.Лукашэвіч, Ч.Ю.Макрыцкая, Т.В.Пазняк, В.Дз.Паўлоўская, А.К.Саўко, Н.П.Скараходава.

1989. В.І.Сазонаў, У.М.Цэбрыкаў, В.І.Шляпо, Я.К.Шчэрба.

1990. А.А.Аверчанка, В.Дз.Баклагін, А.П.Бедрак, Э.М.Булучэўскі, В.В.Зюзянкоў, В.П.Ласы, В.В.Назарэвіч, У.Я.Уранюк.

1991. І.І.Архіпчык, П.І.Ашурка, Н.Г.Бучумава, М.С.Бялевіч, У.С.Варабей, Н.Ц.Дзеблік, М.З.Івашкевіч, А.М.Каваленка, А.С.Кавалёў, Л.П.Кісялёва, Н.Я.Кошаль, В.М.Краіла, І.В.Лесечка, І.І.Місюкевіч, П.Л.Новікаў, С.А.Папоў, В.А.Ражко, І.Н.Усаў, Т.Р.Федарэнка, У.М.Шкурко.

1992. М.Дз.Абозны, М.М.Дзятлаў, Н.Ф.Федарук.

1993. Ф.М.Гайдук, І.І.Тарашкевіч.

1994. М.А.Абрамаў, З.М.Багдановіч, У.М.Белазёрцаў, С.Ф.Блажко, В.П.Буевіч, В.К.Зневяроўская, С.М.Котаў, І.М.Музычка, В.І.Разанскі, Г.В.Раманоўскі, І.В.Ржэўскі, В.А.Ржауцкі, У.С.Рускевіч, Ц.С.Хейлік, А.С.Хомчык, У.У.Шваронак.

1995. Я.А.Сацішур.

1997. Р.В.Ануфрыева, М.Г.Гардзеенка, Р.В.Леўчык, Л.У.Чэрнікава.

т. 6, с. 561

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum