Прыпаве́стка ’дадатак да аповесці, апавядання; прымаўка’ (Нас.), прыповесьць ’прытча’ (Ласт.), ст.-бел. приповѣсть ’прымаўка’ (Ужэвіч, 1616, гл. Карскі 2–3, 92), приповесть, приповястка ’тс’, приповясть ’прытча’ (Ст.-бел. лексікон). Укр. припові́стка, припові́сть ’прыказка, прымаўка; апавяданне; прытча’, припові́дка ’прыказка, прымаўка’. Улічваючы фанетыку, магчыма, запазычана з польск. przypowieść ’прытча, прымаўка’, паводле Банькоўскага (2, 946), ад przypowiedzieć ’расказаць з маральна-дыдактычным намерам’. Глухак (503) аналагічнае харв. pripovijédati ’расказваць’ лічыць калькай лац. praedicare, што зусім не абавязкова пры наяўнасці *povědati ’распавесці’, параўн. таксама серб.-харв. при̏повест ’прымаўка’, prȉpovijetka ’апавяданне, казка’, славен. pripovêdka ’тс’; гл. Сной₂, 578.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
адкасну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся; зак. (разм.).
Адчапіцца, адстаць, адвязацца.
Адкасніся ад мяне!
Калі любіш — ажаніся, а не любіш — адкасніся (прыказка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ду́жы, -ая, -ае; дуж.
Які валодае вялікай фізічнай сілай.
Узяўся за гуж, не кажы, што не дуж (прыказка).
|| наз. ду́жасць, -і, ж.
Прыродная д.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
павады́р, -а́, мн. -ы́, -о́ў, м.
Той, хто водзіць каго-н., дапамагае каму-н. ісці.
Сляпы сляпому не п. (прыказка). П. мядзведзя.
Сабакі-павадыры.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
накася́к, прысл.
1. Коса, убок ад прамога кірунку.
Дарога ішла н.
2. Пра хуткую, нядбайную работу.
Так-сяк, накасяк, абы не па-людску (прыказка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
злы́дзень, -дня, мн. -дні, -дняў, м. (разм.).
1. Шкодны чалавек, ліхадзей.
2. толькі мн. Нягоды, бяда.
Як уваляцца злыдні, то не на тры дні (прыказка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
перамало́цца, 1 і 2 ас. не ўжыв., -ме́лецца; зак.
Здрабніцца ў муку.
Перамелецца — мука будзе (прыказка: усё пройдзе, уладзіцца, усе непрыемнасці забудуцца).
|| незак. перамо́лвацца, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
аб, прыназ.
1. з В. Указвае на прадмет, з якім хто-, што-н. збліжаецца, сутыкаецца ў працэсе руху, дзеяння.
Спатыкнуцца аб камень.
Стукнуцца аб вушак.
2. з М. Указвае на прадмет гаворкі, думкі, пачуцця.
Клапаціцца аб дзецях.
Як аб табе чуюць, так аб табе і мяркуюць (прыказка).
3. з М. Паказвае на прадмет харчавання.
Аб адной вадзе сыт не будзеш (прыказка).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
гаспада́рлівы, -ая, -ае.
Эканомны, руплівы, клапатлівы ў вядзенні гаспадаркі (пра чалавека).
Гаспадарлівая жанчына.
Г. (наз.) ні сцюжы, ні спёкі не баіцца (прыказка).
|| наз. гаспада́рлівасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
лаве́ц, лаўца́, мн. лаўцы́, лаўцо́ў, м.
Той, хто займаецца лоўляй рыбы, звера як промыслам.
На лаўца і звер бяжыць (прыказка).
|| прым. лаве́цкі, -ая, -ае.
Л. промысел.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)