пункт,
месца, прызначанае для пэўных мэт; асобны раздзел тэксту; момант у развіцці падзей; тэмпературная мяжа.
т. 13, с. 123
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
няўча́с, прысл.
У непадыходзячы момант. З’явіцца няўчас.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вы́карыстаць, -аю, -аеш, -ае; -аны; зак., каго-што.
Скарыстаць, ужыць з карысцю.
В. спецыяліста.
В. матэрыял.
В. зручны момант.
В. вопыт перадавікоў.
|| незак. выкарысто́ўваць, -аю, -аеш, -ае.
|| наз. выкарыста́нне, -я, н. і выкарысто́ўванне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
выра́зны, -ая, -ае.
1. Такі, у якім кожная дэталь, момант яскрава вылучаюцца.
Выразныя абрысы гор.
В. почырк.
Выразнае вымаўленне.
2. Яскравы, пераканаўчы.
Выразная перавага.
3. Дакладна і ясна сфармуляваны.
В. адказ.
|| наз. выра́знасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
памо́ўка, -і, ДМ -мо́ўцы, мн. -і, -мо́вак, ж.
Гаворка (ужыв. звычайна ў прымаўцы: пра воўка памоўка, а воўк і тут — пра таго, хто паяўляецца ў той момант, калі пра яго гавораць ці думаюць; разм.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
экспро́мт, -а, М -мце, мн. -ы, -аў, м.
1. Верш, музычны твор і пад., створаныя без папярэдняй падрыхтоўкі, у момант выканання.
Музычны э.
2. Прамова, трапны адказ, сказаныя без папярэдняга абдумвання.
|| прым. экспро́мтны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Праняха́ць ’пусціць на шармака. прапусціць удалы момант, выпадак’ (Нас.). Гл. няхаць, няхаіць.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
МАГНІТАМЕХАНІ́ЧНЫЯ З’Я́ВЫ.
гірамагнітныя з’явы, з’явы, абумоўленыя ўзаемасувяззю магнітнага моманту мікрачасціц з іх момантам імпульсу (спінавым або арбітальным).
Спіну электрона, пратона і інш. часціц адпавядае пэўны магн. момант. Мех. момант атама (іона) складваецца з спінавага і арбітальнага момантаў мікрачасціц, што ўтвараюць атам (іон). Змена макраскапічнага моманту імпульсу сістэмы мікрачасціц (фіз. цела) вядзе да змены магн. моманту гэтай сістэмы, і наадварот, пры змене магн. моманту зменьваецца момант імпульсу сістэмы. Адна з М.з. — Барнета эфект, адкрыты ў 1909 амер. фізікам С.Барнетам. Заключаецца ва ўзнікненні дадатковага магн. моманту ў ферамагнетыка, прыведзенага ў вярчэнне (намагнічванне стрыжня пры хуткім вярчэнні без знешняга магн. поля). Адваротны эфект — Эйнштэйна — дэ Хааза эфект (адкрыты ў 1915). М.з. дазваляюць вызначыць магнітамеханічныя адносіны.
П.А.Пупкевіч.
т. 9, с. 478
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
moment
momen|t, ~u
м.
1. момант; імгненне;
~t przełomowy — пераломны момант;
w tym ~cie — у гэты момант; зараз;
w ~cie gdy ... — у той момант, калі...;
2. момант; фактар; чыннік;
istotne ~ty — істотныя моманты;
film z ~tami — фільм з эратычнымі сцэнамі
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
крыты́чны², -ая, -ае.
1. Пераломны, які знаходзіцца ў стане крызісу.
К. момант хваробы.
К. ўзрост.
2. Вельмі цяжкі, небяспечны.
Крытычнае становішча.
○
Крытычная тэмпература — тэмпература пераходу цела з аднаго стану ў другі (спец.).
|| наз. крыты́чнасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)