удасто́іцца, -о́юся, -о́ішся, -о́іцца; зак., чаго.
1. Аказацца дастойным высокай ацэнкі, узнагароды, звання і пад. (кніжн.).
У. прэміі.
2. Атрымаць што-н. як знак чыёй-н. увагі.
У. пахвалы.
|| незак. удасто́йвацца, -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ураўні́лаўка -і, ДМ -лаўцы, мн. -і, -лавак, ж. (разм.).
Неабгрунтаванае і нічым не апраўданае ўраўноўванне ў чым-н., ураўняльны падыход да чаго-н.
У. ў аплаце працы (незалежна ад яе колькасці і якасці).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
усвядо́міць, -млю, -міш, -міць; -млены; зак.
Поўнасцю зразумець што-н.; уразумець.
У. неабходнасць чаго-н. У. сабе ўсе акалічнасці справы.
|| незак. усведамля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е і усвядо́мліваць, -аю, -аеш, -ае.
|| наз. усведамле́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
фіна́л, -у, мн. -ы, -аў, м.
1. Заключная частка, канец, завяршэнне чаго-н.
Ф. апавядання.
Ф. сімфоніі.
2. Заключная частка спаборніцтваў, у якой выяўляюцца пераможцы.
Футбольная каманда выйшла ў ф.
|| прым. фіна́льны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
фі́рма, -ы, мн. -ы, фірм і -аў, ж.
1. Гандлёвае ці прамысловае прадпрыемства, вытворчае аб’яднанне.
Замежная ф.
2. перан. Знешні выгляд, прыкрыцце чаго-н.
Пад фірмай добразычлівасці.
|| прым. фі́рменны, -ая, -ае (да 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
хранало́гія, -і, ж.
1. Раздзел гістарычнай навукі, які вывучае гісторыю летазлічэння.
2. Пералік падзей у іх часавай паслядоўнасці.
Х. беларускай гісторыі.
3. Паслядоўнасць паяўлення чаго-н. у часе.
Х. падзей.
|| прым. храналагі́чны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
эге́² і эге-ге́, выкл.
Ужыв. пры выяўленні чаго-н. важнага ці нечаканага ў знач. «вось яно што», «вось яно як»; для выказвання здзіўлення, недаверу.
Эге!
Аказваецца вось у чым справа!
Эге!
Куды хапілі!
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Наста́рчыцца ’назапасіцца, старанна ўдосталь нарыхтаваць чаго-небудзь’ (Нас., Сцяшк. Сл.), укр. настарчити ’прыпасці, даставіць удосталь’. Відаць, запазычана з польск. nastarczyć (się) ’успець дастаць што-небудзь; задаволіць патрэбу’, ад starczyć ’зрабіць дастатковым’ (гл. старчыць), што паводле Брукнера (514), з першапачатковага statczyć (да *stati, параўн. даститак, дастатковы і пад.), гл. стачыць ’быць дастатковым’; параўн. настичыцца ’набрацца’ (Юрч.), укр. настачитися ’назапасіцца’ рус. настачиться ’запасціся чым-небудзь у дастатковай колькасці’ і г. д.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пава́га ’пачуццё пачцівасці да каго-, чаго-н., выкліканае прызнаннем высокіх якасцей, заслуг, важнасці і г. д.’ (ТСБМ, Нас., Касп.). Ст.-бел. павага (1528 г.). З польск. powaga ’павага, паважнасць’ (Булыка, Лекс. запазыч., 186). Таксама паважа́ць (ТСБМ, Касп., Шат.) < польск. poważać ’тс’. Як мяркуюць Фасмер (4, 144), Махэк (674), уся група з коранем ‑ваг‑ ва ўсх.-слав. з польск., дзе звязана з нов.-в.-ням. Wage ’вага’ (гл. яшчэ Брукнер, 598).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ацу́пак ’абрубак, палена; маларослы таўсцячок, целяпень’ (Грыг.), ’таўсцячок’ (Нас.), ацопак ’цяльпук’ (Ян.), укр. оцупок, оцупалок ’абрубак, бервяно, палена’, рус. дан. оцупок ’абрубак, калода’, польск. ocupek ’невялікі кавалак дрэва або чаго іншага, тоўсты і плоскі або круглы; чалавек такой формы’ (з украінскай). Ад гукапераймальнага цуп або цоп, што перадаюць рэзкае падзенне або раптоўны ўдар; да семантыкі параўн. целяпе́нь ’круглы абрубак; непаваротлівы, няспрытны чалавек’ ад гукапераймальнага цялеп//цялёп, што адлюстроўвае падзенне, матлянне.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)