НІТРЫ́ ТЫ ,
неарганічныя і арган. вытворныя азоцістай кіслаты .
Н. неарганічныя — солі агульнай ф-лы M(NO2 )n , (n — ступень акіслення металу М). Крышт. рэчывы, тэрмічна малаўстойлівыя: раскладаюцца пры 25—300 °C ; без раскладання плавяцца толькі Н. шчолачных металаў. Выкарыстоўваюць пераважна Н. шчолачных металаў і амонію для сінтэзу азафарбавальнікаў, як акісляльнікі і аднаўляльнікі ў гумава-тэхн., тэкст. і металаапрацоўчай прам-сці, кансерванты харч. прадуктаў. Водарастваральныя Н. (напр. , Н. натрыю NaNO2 , калію KNO2 ) таксічныя. Н. арганічныя — эфіры азоцістай к-ты; паўпрадукты ў арган. сінтэзе. Маюць адну ці некалькі груп -O-N=0, звязаных з атамам вугляроду арган. радыкала; ізамерныя нітразлучэнням . Ніжэйшыя алкілнітрыты — газы (напр. , метылнітрыт CH3 ONO, tпл -12 °C ), астатнія — бясколерныя ці жаўтаватыя вадкасці. Не раствараюцца ў вадзе. Высокатаксічныя. Ізапентылнітрыт (ізаамілнітрыт) (CH3 )2 CHCH2 CH2 ONO — проціяддзе пры атручэнні сінільнай к-той і яе солямі.
т. 11, с. 352
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
апаге́ й
(гр. apogeion, ад аро = ад + ge = Зямля)
1) астр. арбіты Месяца або штучнага спадарожніка, найбольш аддалены ад цэнтра Зямлі (проціл. перыгей );
2) перан. ступень развіцця, росквіт чаго-н.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ліцэнцыя́ т
(с.-лац. licentiatus = звольнены, адпушчаны)
1) выкладчык у сярэдневяковых універсітэтах, які меў права чытаць лекцыі да абароны доктарскай дысертацыі;
2) першая вучоная ступень у некаторых краінах Зах. Еўропы і Лац. Амерыкі.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
цывіліза́ цыя
(фр. civilisation, ад лац. civilis = грамадзянскі)
1) узровень развіцця матэрыяльнай і духоўнай культуры, дасягнуты якой-н. грамадскай фармацыяй;
2) сучасная сусветная культура, прагрэс, асвета;
3) ступень грамадскага развіцця, наступная пасля варварства.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
вышэ́ йшы прил.
1. сравнит. ст. ы́ ше, повы́ ше, бо́ лее высо́ кий;
2. : ~шая ступе́ нь грам. и́ тельная сте́ пень;
3. в др. знач. ы́ сший;
в. о́ рган дзяржа́ ўнай ула́ ды — вы́ сший о́ рган госуда́ рственной вла́ сти;
~шая шко́ ла — вы́ сшая шко́ ла;
~шая адука́ цыя — вы́ сшее образова́ ние;
~шыя раслі́ ны — вы́ сшие расте́ ния;
в. пілата́ ж — вы́ сший пилота́ ж
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ранг
(ням. фр.
1) ступень адрознення, чын, званне (напр. дыпламатычныя рангі, капітан першага рангу);
2) катэгорыя, разрад якіх-н. прадметаў, з’яў, асоб (напр. работнікі высокага рангу).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
вяне́ ц , -нца́ , мн. ы́ , -нцо́ ў, м.
1. Тое, што і вянок (у 1 знач. ).
2. Карона, якую трымаюць над галовамі маладых у час вянчання (уст. ).
Пайсці пад в. (уступіць у шлюб).
3. перан. , чагоступень , паспяховае завяршэнне чаго-н. як узнагарода за працу, старанні (высок. ).
В. дасягненняў.
4. Арэол, радужны круг вакол нябеснага свяціла, вакол галавы на іконе.
5. У драўляным зрубе: чатыры бервяны як узаемазвязанае звяно.
|| памянш. ве́ нчык , -а, мн. м. знач. ).
|| прым. вяне́ чны , -ая, -ае (да 1, 2, 4 і 5 знач. ) і вянцо́ вы , -ая, -ае (да 1, 2, 4 і 5 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
разра́ д I м.
1. (катэгорыя, клас ) Kategorí e f í ¦en; Klá sse f m ú fe f
2. матэм. Ó rdnung f é lle f
4. (ступень кваліфікацыіé istungsklasse f спартыўны ); Ló hngruppe f рабочага )
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
кандыда́ т
(лац. candidatus = адзеты ў белае)
1) той, каго намячаюць выбраць, прызначыць, прыняць куды-н. (напр. к. у дэпутаты);
2) першая вучоная ступень , якая прысуджаецца на падставе абароны дысертацыі (напр. к. філалагічных навук).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ма́ ксімум
(лац. maximum = найбольшае)
найбольшая велічыня, найбольшая колькасць, найвышэйшая ступень чаго-н. (напр. м. ападкаў); параўн. мінімум 7;
2) мат.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)