апара́т, ‑а і ‑у, М ‑раце, м.

1. ‑а. Спецыяльны прыбор для выканання якой‑н. работы. Тэлефонны апарат. Даільны апарат. Фатаграфічны апарат. Тарпедны апарат.

2. ‑у. Сукупнасць органаў, якія выконваюць пэўную функцыю ў арганізме. Зрокавы апарат. Слыхавы апарат. Апарат кровазвароту.

3. ‑у. Сукупнасць дзяржаўных устаноў, якія абслугоўваюць пэўную галіну кіраўніцтва ці гаспадаркі. // Работнікі гэтых устаноў.

•••

Вестыбулярны апарат — орган у хрыбетных жывёлін і чалавека, які з’яўляецца часткай ўнутранага вуха і служыць для каардынацыі рухаў і захавання раўнавагі.

Дыфузійны апарат — апарат для атрымання шляхам дыфузіі каштоўных рэчываў з раздробненай сыравіны.

Касмічны апарат — спецыяльны апарат, прызначаны для палёту ў касмічнай прасторы.

Крытычны апарат — варыянты і заўвагі ў навуковым выданні літаратурнага ці гістарычнага тэксту.

Навуковы апарат — паказальнікі, каментарыі, бібліяграфія і пад. ў навуковым выданні.

[Ад лац. apparatus — абсталяванне.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

нерв, ‑а, м.

1. Тонкае валакно, якое ў выглядзе адростка адыходзіць ад галаўнога і спіннога мозга і з’яўляецца састаўной часткай разгалінаванай сістэмы, здольнай служыць сродкам кіравання дзейнасцю арганізма. Зрокавы нерв. Блукаючы нерв. □ Шафёр і старшыня ехалі моўчкі. Пасля розных клопатаў у Мінску кожны нерв адпачываў сам сабою. Пестрак. Сашу быццам ударыла токам — скалануўся, уздрыгнуў кожны нерв. Шамякін. // Спец. Жылка ў лісцях раслін і крылах насякомых.

2. толькі мн. (не́рвы, ‑аў). Сістэма такіх валокнаў, якая вызначае дзейнасць арганізма, стан і паводзіны чалавека. Нервы, нарэшце, не вытрымалі.. Хваляванне, напружанасць усіх гэтых дзён раптам далі сябе адчуць, і Чыжык заплакаў. Лупсякоў.

3. перан. Цэнтр якой‑н. дзейнасці, асноўная дзейная сіла чаго‑н. Нёман быў пер вам сяла, які будзіў яго жыццё. Колас.

•••

Выматаць усе нервы гл. выматаць.

Іграць на нервах гл. іграць.

Трапаць нервы гл. трапаць.

[Лац. nervus — жыла, сухажылле.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

нерв м.

1. нерв;

зро́кавы н. — зри́тельный нерв;

трайні́чны — н. тройни́чный нерв;

2. только мн. не́рвы;

3. перен. (центр чего-л.) нерв;

◊ жале́зныя не́рвы — желе́зные не́рвы;

дзе́йнічаць на не́рвы — де́йствовать на не́рвы;

ігра́ць на не́рвах — игра́ть на не́рвах;

псава́ць не́рвы — по́ртить не́рвы;

трапа́ць не́рвы — трепа́ть не́рвы

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

нерв

1. анат. нерв, род. не́рва м.;

дви́гательный нерв ру́хальны нерв;

зри́тельный нерв зро́кавы нерв;

тройни́чный нерв трайча́сты нерв;

воспале́ние не́рвов запале́нне не́рваў;

2. перен., чаще мн. не́рвы, -ваў ед. нет;

де́йствовать на нервы дзе́йнічаць на не́рвы;

желе́зные нервы жале́зныя не́рвы;

игра́ть на нервах ігра́ць на не́рвах;

трепа́ть нервы трапа́ць не́рвы;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сігна́л, ‑у, м.

1. Умоўны знак (зрокавы або гукавы) для перадачы якога‑н. паведамлення, распараджэння, каманды і пад. Сігнал паветранай трывогі. Сігналы дакладнага часу. Дарожныя сігналы. □ Яфрэйтар стаяў каля акна і нецярпліва чакаў сігналу да адпраўкі эшалона. Мележ. Вечаровую цішыню прарэзалі зазыўныя гукі трубы гарніста — сігнал на новы паход... Каваль. Па сігналу ракеты байцы ўварваліся ў вёску. Краўчанка. // перан. Тое, што з’яўляецца прычынай для якога‑н. дзеяння ў адказ, служыць заклікам да чаго‑н. Забойства Бандароўны паслужыла сігналам для ўзброенага паўстання. Шкраба. Акупанты.. сталі збіраць сейбітаў. Каб загнаць іх за драты лагераў і там замарыць ці завезці ў Нямеччыну. Гэта стала сігналам на масавы выхад. Брыль.

2. перан. Папярэджанне, паведамленне аб чым‑н. непажаданым. Дзімін чакаў яго з неўсвядомленай трывогай — начальства часцей з’яўлялася на завод, калі былі якія сігналы. Карпаў. Сігнал — не жартачкі! Камісія, вядома, прыехала ў саўгас, праверку пачала. Корбан.

3. Спец. Імпульс або група імпульсаў электрамагнітнай энергіі.

[Ням. Signal ад лац. signum— знак.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

апара́т

(лац. apparatus)

1) прыбор, прыстасаванне для якой-н. пэўнай работы (напр. тэлефонны а., фатаграфічны а.);

2) сукупнасць органаў, якія выконваюць якую-н. функцыю ў арганізме (напр. зрокавы а., дыхальны а.);

3) органы кіравання (напр. дзяржаўны а.);

4) сукупнасць работнікаў якой-н. установы, арганізацыі (напр. а. міністэрства, гандлёвы а.);

5) заўвагі, паказальнікі і іншы дапаможны матэрыял да навуковай працы, выдання (напр. навуковы а., даведачны а.).

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

апара́т

(лац. apparatus = падрыхтаваны)

1) прыбор, прыстасаванне для якой-н. пэўнай работы (напр. тэлефонны а., фатаграфічны а.);

2) сукупнасць органаў, якія выконваюць якую-н. асобную функцыю ў арганізме (напр. зрокавы а., стрававальны а.);

3) органы кіравання (напр. дзяржаўны а.);

4) сукупнасць работнікаў установы, арганізацыі (напр. а. міністэрства, гандлёвы а.);

5) заўвагі, паказальнікі і іншы дапаможны матэрыял для навуковай працы, выдання (напр. даведачны а.).

Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)

nerve [nɜ:v] n.

1. anat. нерв;

the optic nerve зро́кавы нерв

2. nerves не́рвы, нерво́васць; нерво́вая сістэ́ма

3. му́жнасць, прысу́тнасць ду́ху, вы́трымка;

lose one’s nerve тра́ціць самавало́данне, бая́цца

4. infml наха́бнасць, наха́бства, дзёрзкасць;

What a nerve! Якое нахабства!

5. сла́бае/балю́чае/хво́рае ме́сца

♦

steel nerves/nerves of steel жале́зныя не́рвы;

get on smb.’s nerves infml дзе́йнічаць на не́рвы, нервава́ць, раздражня́ць;

hit/touch a (raw/sensitive) nerve крана́ць за жыво́е;

steady one’s nerves супако́йваць не́рвы;

I’m just a bundle of nerves today. infml Сёння я проста суцэльны камяк нерваў.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

апара́т м.

1. Apparát m -(e)s, -e, Vórrichtung f -, -en, Gerät n (e)s, -e;

касмі́чны апара́т Ráumflugkörper m -s, -;

кіназды́мачны апара́т Bíldkamera f;

слухавы́ апара́т Hö́rgerät n, Hö́rapparat m;

апара́т шту́чнага кровазваро́ту Herz-Lúngen-Maschíne f -, -n;

2.:

дзяржа́ўны апара́т Stáatsapparat m;

3. (работнікі органаў улады) Apparát m -(e)s, Personálbestand m -(e)s;

адміністрацы́йны апара́т Verwáltungsapparat m;

4. анат. зро́кавы апара́т Séhorgane pl;

ды́хальны апара́т Átmungsorgane pl;

стравава́льны апара́т Verdáuungsapparat m, Verdáuungstrakt m -(e)s, -e

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

nerw, ~u

м.

1. нерв;

nerw błędny — блукаючы нерв;

nerw twarzowy — нерв твару;

nerw wzrokowy (słuchowy) — зрокавы (слыхавы) нерв;

2. ~y мн. нервы; нервовая сістэма;

mieć mocne (słabe) ~y — мець моцныя (слабыя) нервы;

3. разм. жылка; схільнасць; здольнасць; талент да чаго;

działać na ~y — дзейнічаць на нервы;

szarpać ~y — вымотваць нервы;

kłębek ~ów — камяк нерваў;

wojna ~ów — вайна нерваў

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)