Verbum

БЕЛАРУ́СКІ ЦЭНТРА́ЛЬНЫ САЮ́З СЕЛЬСКАГАСПАДА́РЧЫХ І КРЭДЫ́ТНЫХ КААПЕРАТЫ́ВАЎ, Белсельсаюз,

рэспубліканская кааператыўная арг-цыя ў 1921—29. Створаны ў Мінску як Саюз с.-г. кааперацыі Беларусі, з 1922 наз. Бел. цэнтр. саюз с.-г. і прамысл. т-ваў (Белсельпрамсаюз), з 1925 — Белсельсаюз. Напачатку меў на мэце арганізацыю вытв-сці і збыту с.-г. прадукцыі, калектывізацыю вёскі. Дзейнасці перашкаджалі рэарганізацыі, няўвага да фінансавага боку справы, захапленне арганізац.-мітынговымі метадамі кіравання, што ў 1924 прывяло яго амаль да краху. У сак. 1924 выбраны новы склад кіраўніцтва (старшыня праўлення С.Лысаў, старшыня савета Дз.Ф.Прышчэпаў, старшыня рэвіз. камісіі І.І.Валодзька), у маі 1925 прыняты новы статут, які вызначыў задачы: абарона працоўных інтарэсаў членаў саюза, забеспячэнне іх насеннем, с.-г. прыладамі і сыравінай, арганізацыя прадпрыемстваў па перапрацоўцы с.-г. прадукцыі, распрацоўка агракульт. мерапрыемстваў. Са станаўленнем нэпа ў бел. вёсцы пашырылася нізавая сетка с.-г. кааперацыі, умацавалася яе сац. база, развіваліся спец. віды с.-г. кааперацыі (малочная, садова-агародная, меліярацыйная). Аднак каап. ўстановы не былі пазбаўлены дзярж. кантролю і цалкам залежалі ад дзярж. крэдытаў. У 1928 са складу Белсельсаюза вылучаны Белкалгассаюз (гл. Беларускі цэнтральны саюз сельскагаспадарчых калектываў). Пасля ліквідацыі Белсельсаюза яго функцыі перададзены рэсп. галіновым саюзам с.-г. кааперацыі.

С.М.Ходзін.

т. 2, с. 461

БОНЧ-АСМАЛО́ЎСКІ (Анатоль Восіпавіч) (10.7.1857, Віцебск — 23.9.1930),

рэвалюцыянер-народнік. З 1876 вучыўся ў Пецярбургскім ун-це. Прыхільнік рэв. арг-цыі «Зямля і воля». Падтрымліваў кантакты з А.Дз.Міхайлавым, М.А.Марозавым, С.Л.Пяроўская У 1879 увайшоў у гурток «Маладыя землявольцы», які пасля расколу «Зямлі і волі» далучыўся да арг-цыі «Чорны перадзел». У 1879 за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях высланы ў бацькоўскі маёнтак Блонь Ігуменскага пав. У 1880 садзейнічаў арганізацыі друкарні «Чорнага перадзелу» ў Мінску. Арганізаваў у Блоні гурток самаадукацыі, распаўсюджваў нелегальную л-ру, стварыў Блонскую сялянскую арганізацыю. Неаднаразова быў арыштаваны (у 1882, 1886, 1901, 1908, 1912). У канцы 1890-х г. адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі. У 1901—04 у ссылцы ва Усх. Сібіры. У 1905 у ЦК партыі эсэраў. Удзельнік рэвалюцыі 1905—07, у час Снежаньскага ўзбр. паўстання змагаўся на барыкадах у Маскве. У час 1-й сусв. вайны ў эвакуацыі, працаваў у арг-цыях дапамогі бежанцам з Беларусі. У 1917 чл. выканкома Уладзімірскага губ. Савета сял. дэпутатаў. Дэлегат Усебел. з’езда (1917). З 1918 у Мінску, актыўна ўдзельнічаў у каап. руху. З 1926 у Маскве, чл. Усесаюзнага т-ва паліткатаржан і ссыльнапасяленцаў.

т. 3, с. 214

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ЛЕСАВО́Д РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. спецыялістам лясгасаў, лесаўпарадкавальных і інш. устаноў, прадпрыемстваў, арг-цый лясной гаспадаркі, работнікам прыродаахоўных органаў і арг-цый, якія працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў развіцці лясной гаспадаркі, зберажэнні і павелічэнні лясных багаццяў, захаванні расліннага і жывёльнага свету, вырашэнні складаных экалагічных праблем. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1963 існавала ганаровае званне засл. лесавод БССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя лесаводы Рэспублікі Беларусь

1964. Я.І.Крыўчэня.

1965. І.П.Грыцэнка, Б.Дз.Жылкін, Ф.Ф.Кавалеўскі, Ц.М.Качаткоў, А.І.Літвінаў, Ф.С.Сушкевіч, Ф.Б.Трыбушэўскі, І.М.Хмялеўскі.

1966. Р.М.Капытаў, П.К.Мацвеенка, М.М.Палевікоў, Я.А.Сарокін.

1968. Р.Я.Арцёменкаў, Т.К.Бадунова, У.Г.Вядзьгун, М.К.Івашкавец, П.Д.Клімянкоў, С.П.Крывянкоў, К.Ф.Мірон, І.І.Пудаў, П.П.Хлебаказаў.

1969. Я.Г.Арленка.

1970. А.Д.Ганчароў, А.І.Даўгяла, С.Ц.Майсеенка.

1975. А.М.Статкевіч.

1977. А.У.Агароднікава, С.І.Баброў, Р.Е.Бондар, В.М.Галалобаў, Л.А.Дружына, Дз.А.Кірэеў, М.А.Лабкоў, А.І.Саўчанка, М.І.Смірноў, В.В.Хатулькоў.

1978. С.С.Балюк, В.А.Вакула, В.А.Ткачоў.

1979. З.М.Зяленка, Т.А.Калантай, А.Я.Міроненка, І.П.Мухураў, У.П.Швец.

1980. М.Т.Афанасенка, Р.П.Бондараў, М.А.Калееў, В.К.Паджараў, Ю.Дз.Сіроткін.

1981. А.С.Барадзін, І.С.Бурак, П.Н.Грамыка, Л.В.Дольскі, М.П.Кажамякін, М.В.Міхалковіч, І.І.Прыхно, С.А.Рублеўскі.

1982. В.С.Зязюлін, Б.В.Ржэўскі, Дз.В.Семянюк.

1983. П.А.Салавей.

1985. В.І.Казіцкі, Я.У.Лукша.

1987. В.М.Быкаў, П.П.Каралевіч, У.М.Курганаў.

1989. І.А.Алейнікаў, А.І.Буй, С.І.Вайцялёнак, І.Н.Зубрэй, А.М.Панамароў.

1990. М.Д.Бабаедаў, М.І.Канстанціновіч, У.П.Раманоўскі, М.В.Шчасны.

1991. Я.А.Гурыновіч, В.Я.Ермакоў, А.М.Кажэўнікаў, С.П.Казлоў, М.І.Новікаў, І.І.Пігальскі, А.П.Сторажаў, М.А.Сякерыч.

1992. П.В.Какорка.

1996. М.С.Лескавец, В.П.Палкін, А.А.Шахлевіч.

1997. М.З.Варонін, М.Дз.Дадзько, А.А.Пахомаў.

т. 6, с. 553

КАСЫ́ГІН (Аляксей Мікалаевіч) (21.2.1904, С.-Пецярбург — 18.12.1980),

савецкі парт. і дзярж. дзеяч. Двойчы Герой Сац. Працы (1964, 1974). Чл. КПСС (з 1927), яе ЦК (з 1939) і Палітбюро (Прэзідыума) ЦК (1948—52, 1960—80). Скончыў Ленінградскі тэкст. ін-т (1935). У 1939—40 нарком тэкст. прам-сці; у 1940—53, 1953—56, 1957—60 нам. старшыні СНК (СМ) СССР, адначасова ў Вял. Айч. вайну ў 1941—42 нам. старшыні Савета па эвакуацыі, у 1942 упаўнаважаны Дзярж. к-та абароны ў Ленінградзе; у 1943—46 старшыня СНК РСФСР; у 1948 міністр фінансаў, у 1949—53 лёгкай, у 1953 лёгкай і харч. прам-сці, у 1953—54 тавараў нар. спажывання СССР. У 1956—57 1-ы нам. старшыні Дзяржэканамкамісіі, з 1957 1-ы нам. старшыні, у 1959—60 старшыня Дзяржплана СССР. З 1960 1-ы нам. старшыні, у 1964—80 старшыня СМ СССР. Адзін з ініцыятараў эканам. рэформы 1965 у СССР (увядзенне гасп. разліку і інш.). У 1970-я г. садзейнічаў працэсу разрадкі міжнар. напружанасці (падпісанне Маскоўскага дагавора з ФРГ, 1970; скліканне Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, 1973).

Тв.:

К великой цели: Избр. речи и статьи. Т. 1-2. М., 1979.

т. 8, с. 167

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ДЗЕ́ЯЧ МАСТА́ЦТВАЎ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. рэжысёрам, балетмайстрам, дырыжорам, хормайстрам, кампазітарам, драматургам, мастакам, архітэктарам, дызайнерам, мастацтвазнаўцам і інш. дзеячам мастацтваў, якія працуюць у галіне мастацтва 15 і больш гадоў і зрабілі значны ўклад у развіццё культуры і мастацтва, або за вял. заслугі ў выхаванні і падрыхтоўцы творчых кадраў, стварэнні навук. прац. Званне засл. дз. мастацтваў Беларускай ССР устаноўлена 5.12.1927 і прысвойвалася СНК БССР, з 1938 — Прэзідыумам Вярх. Савета БССР; з 1991 званне засл. дз. мастацтваў Рэспублікі Беларусь прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь. У адпаведнасці з законам ад 13.4.1995 прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь

1934. І.Р.Лангбард, М.Г.Манізер.

1935. Б.Л.Брадзянскі, А.Вольны (А.І.Ажгірэй), Р.Я.Кобец, У.У.Корш-Саблін. 1938. З.І.Азгур, А.А.Бембель, А.В.Грубэ, М.А.Керзін, У.У.Кумельскі, Г.К.Папавіцкі. 1939. Я.М.Кругер.

1940. А.М.Бразер, А.П.Воінаў, В.В.Волкаў, Н.Б.Грубін, В.А.Залатароў, Я.У.ЗільбербергСкупнік, Н.І.Паніна, А.Я.Туранкоў, Я.К.Цікоцкі, П.І.Ціханаў, М.М.Чуркін, М.Э.Шнейдэрман.

1944. І.В.Ахрэмчык, А.В.Багатыроў, А.К.Глебаў, І.У.Жалтоўскі, Я.А.Зайцаў, У.М.Кудрэвіч, Ф.А.Мадораў, А.П.Марыкс, М.Ф.Садковіч.

1945. Н.Б.Лойтар, С.П.Нікалаеў.

1946. Л.М.Літвінаў (Гурэвіч), Р.Р.Шырма.

1949. Т.К.Лапаціна, М.А.Міцкевіч, Г.М.Пятроў, А.А.Рыбальчанка, І.М.Ушакоў, Г.І.Цітовіч, Л.А.Ярмоліна.

1952. А.Б.Скібнеўскі.

1953. В.Ф.Фёдараў.

1954. Т.М.Каламійцава, Я.В.Кладухін, Л.У.Любімаў, П.В.Масленікаў.

1955. У.Л.Акуліч, Я.Э.Віцінг, А.І.Гінцбург, І.А.Гітгарц, А.Б.Грыгар’янц, А.Р.Зархі, Дз.А.Лукас, М.Ф.Маслаў, А.В.Міронскі, Я.Дз.Нікалаеў, Р.К.Пукст, С.І.Селіханаў, У.П.Сухаверхаў, В.К.Цвірка, В.А.Яфімаў.

1956. Б.Ф.Звінагродскі, Б.Х.Кабішчар, І.І.Любан, Л.І.Мазалеўская, К.А.Мулер.

1957. У.У.Алоўнікаў, К.К.Казелка, П.П.Падкавыраў, М.М.Пігулеўскі.

1959. Г.Б.Шчарбакоў.

1960. П.С.Акулёнак, Л.У.Голуб.

1961. А.Р.Апанасенка, Ю.А.Арынянскі, П.А.Данілаў, І.Л.Дорскі, В.Ф.Сербін, У.М.Стэльмах.

1963. Л.М.Абеліёвіч, А.Л.Андрэеў, Г.М.Вагнер, А.П.Кагадзееў, Дз.Р.Камінскі, К.М.Касмачоў, А.А.Паслядовіч, Ю.У.Семяняка, А.Дз.Шыбнёў.

1964. І.С.Абраміс, А.А.Булінскі, Я.Б.Парватаў, У.Дз.Станкевіч, М.М.Фігуроўскі, У.П.Цяслюк.

1965. К.П.Стэцкі.

1966. А.В.Аладава, Н.М.Воранаў, Я.А.Глебаў, К.Л.Губарэвіч, С.Р.Раманаў.

1967. М.З.Бераў, І.Н.Вейняровіч, А.Дз.Забалоцкі, В.Р.Карпілаў, І.І.Кузняцоў, Л.М.Лейтман, К.І.Паплаўскі, С.К.Скварцоў.

1968. Е.М.Ганкін, М.Ц.Гуціеў, Р.У.Кудрэвіч, В.У.Роўда.

1969. М.Лужанін (А.А.Каратай), Р.І.Масальскі.

1970. В.А.Грамыка, А.М.Дадышкіліяні, П.С.Крохалеў, П.К.Любамудраў, М.М.Марусалаў, М.А.Савіцкі, С.І.Сплашноў.

1973. У.П.Белавусаў, М.В.Данцыг, С.С.Казіміроўскі, А.М.Кашкурэвіч, І.М.Лучанок.

1974. Э.П.Герасімовіч, І.М.Дабралюбаў, Ю.А.Марухін, Л.С.Мухарынская, Б.М.Сцяпанаў, М.П.Фрайман, В.П.Чацверыкоў, Ю.М.Яфімаў.

1975. М.Д.Браценнікаў, Б.І.Луцэнка, У.І.Няфёд, І.Ц.Пікман, Дз.Б.Смольскі, В.Ц.Тураў.

1976. А.С.Гугель, В.М.Елізар’еў, В.М.Раеўскі.

1977. Г.Х.Вашчанка, Б.Ф.Герлаван, Л.М.Гумілеўскі, А.М.Заспіцкі, У.А.Маланкін, А.А.Малішэўскі, Л.М.Мягкова, Г.Г.Паплаўскі, Ю.М.Тур, Л.Дз.Шчамялёў.

1978. С.М.Вакар, В.Н.Дашук, М.П.Дрынеўскі, Я.А.Ігнацьеў, М.А.Казінец, В.П.Шаранговіч.

1979. У.А.Дзяменцьеў, Э.Дз.Корсакаў, І.Г.Смірноў, Б.С.Смольскі, Б.А.Шангін.

1980. А.І.Бутакоў, В.М.Гольдфельд, А.З.Гутковіч, С.А.Каргэс, А.М.Кішчанка, У.А.Машэнскі, І.Н.Стасевіч.

1981. Дз.І.Алейнік, Б.А.Аліфер, Л.П.Асецкі, Дз.Я.Зайцаў, В.Г.Кубараў, Ю.В.Лысятаў, В.А.Нікіфараў, В.С.Пратасеня, С.У.Пятроўскі, У.І.Стальмашонак, В.Ф.Сумараў.

1982. А.Ю.Мдывані, М.М.Пташук, А.А.Салаўёў, Э.С.Ханок.

1983. В.А.Леантовіч, І.Ц.Ціханаў, Р.Ю.Шаршэўскі.

1984. В.Я.Мазынскі.

1985. Л.К.Захлеўны, А.Я.Карпаў, Р.Ф.Сурус.

1986. В.У.Дудкевіч, М.В.Сірата.

1987. М.К.Казакевіч, Л.П.Лях, З.Я.Мажэйка.

1988. У.В.Дарохін, В.К.Іваноў, І.П.Рэй, Г.Р.Фаміна.

1989. В.В.Варановіч, С.А.Волкаў, П.С.Дурчын, І.Я.Міско, Н.І.Шчасная.

1990. Ю.П.Альбіцкі. У.К.Гоманаў, У.П.Забела, А.Р.Захараў, Л.Л.Іваноў, М.М.Ізворска-Елізар’ева, Б.А.Крапак, У.С.Мурахвер, М.М.Пушкар, Ф.Дз.Пыталеў, Я.М.Рэутовіч, У.П.Савіч, У.А.Тоўсцік, М.Я.Фінберг.

1991. В.Д.Анісенка. А.С.Бархаткоў, Я.С.Бусел, А.А.Дудараў, Л.А.Дударэнка, Б.І.Казакоў, М.С.Кірылаў, З.В.Літвінава, В.П.Рыбараў, І.А.Цвятаева, Ю.М.Цвяткоў, Ю.М.Чурко, У.А.Шаліхін, В.М.Шаталаў, Л.Б.Яфімава.

1992. А.В.Бараноўскі, Т.А.Дубкова, Ю.А.Карачун, М.У.Кірэеў, М.Р.Солапаў, У.В.Уродніч, А.І.Чартовіч.

1993. І.М.Сталяроў.

1994. Дз.М.Браўдэ, Э.Б.Зарыцкі, М.С.Калядка, П.М.Макаль, І.Г.Мацюхоў, Н.І.Мацяш, У.Я.Пузыня, М.А.Рыжанкоў.

1995. Л.К.Алексютовіч, В.А.Войцік, П.А.Данелія, Г.П.Зелянкова, І.М.Паньшына, В.Л.Рахленка.

1996. Б.У.Аракчэеў, І.С.Дмухайла, А.І.Калядэнка, Т.М.Паражняк, Г.Ф.Шутаў, Н.Л.Янушкевіч.

1997. І.К.Абразевіч, У.А.Караткевіч, Г.С.Пячонкіна, М.У.Сацура, У.П.Скараходаў.

1998. А.А.Козак, А.М.Лапуноў.

т. 6, с. 552

АРА́БА-ІЗРА́ІЛЬСКАЯ ВАЙНА́ 1948—49,

Палесцінская вайна, вайна паміж араб. краінамі (Іарданія, Егіпет, Ірак, Сірыя, Ліван) і Ізраілем у маі — студз. 1949. Звязана з вырашэннем палесцінскага пытання. Рэзалюцыя Ген. Асамблеі ААН ад 29.11.1947 прадугледжвала стварэнне на тэр. Палесціны араб. (11,1 тыс. км²) і яўр. (14 тыс. км²) дзяржаў. Вялікабрытанія 14.5.1948 адмовілася ад мандата на Палесціну, а Ізраіль абвясціў сваю незалежнасць. 15.5.1948 сем араб. краін (у т. л. Саудаўская Аравія і Йемен, хоць яны не ваявалі) абвясцілі Ізраілю вайну. У ходзе баявых дзеянняў араб. часці (30 тыс. чал.) заваявалі шэраг населеных пунктаў Ізраіля і наблізіліся да Іерусаліма і Тэль-Авіва. Па рэкамендацыі Савета Бяспекі ААН 11 чэрв. падпісана перамір’е. Ізраіль пасля закупак зброі і баявой тэхнікі за мяжой, прыбыцця новых імігрантаў павялічыў армію з 67 да 120 тыс. чал. 15.10.1948 ён аднавіў ваен. дзеянні і на працягу 2 месяцаў перанёс баі на тэр. Егіпта і Лівана. Пад націскам Вялікабрытаніі кароль Егіпта Фарук пагадзіўся на перамір’е. 7.1.1949 баявыя дзеянні спынены, у лют.—ліп. 1949 заключана перамір’е. У выніку вайны Ізраіль заняў дадаткова 6,7 тыс. км² араб. зямель і зах. ч. Іерусаліма. Гэтыя землі вымушаны былі пакінуць 900 тыс. арабаў. Зах. бераг р. Іардан і ўсх. ч. Іерусаліма засталіся пад уладай Іарданіі, а сектар Газа — Егіпта.

т. 1, с. 442

АРГАНІЗА́ЦЫЯ ВЫЗВАЛЕ́ННЯ ПАЛЕСЦІ́НЫ (АВП),

галоўная арг-цыя палесцінскага нац.-выз. руху. Створана ў 1964. Уключае большасць арг-цый Палесцінскага руху супраціўлення і грамадска-паліт. аб’яднанняў, якія актыўна змагаюцца за правы араб. народа Палесціны. Мае ўзбр. сілы, прадстаўніцтвы больш як у 100 краінах, чл. Лігі араб. краін, Арг-цыі «Ісламская канферэнцыя», з 1974 — адзіны законны прадстаўнік араб. народа Палесціны ў ААН. Вышэйшы орган — Нац. савет Палесціны (НСП, склікаецца раз у год, лічыцца палесцінскім парламентам у выгнанні), які ў 1988 прыняў рашэнне пра стварэнне Дзяржавы Палесціна на тэр. зах. берага р. Іардан і сектара Газа. Паліт. і арганізац. кіраўніцтва АВП ажыццяўляе яе Выканком (надзелены НСП паўнамоцтвамі часовага палесцінскага ўрада); з 1969 старшыня Выканкома АВП Я.Арафат. Гал. інфарм. агенцтва АВП выдае штотыднёвік «Філастын ас-Саура» («Рэвалюцыйная Палесціна»).

Палітыка АВП доўгі час будавалася на ўзбр. барацьбе супраць Ізраіля за вызваленне акупіраваных ім тэрыторый і непрыняцці рэзалюцыі Ген. Асамблеі ААН ад 29.11.1947 пра стварэнне на тэр. Палесціны яўр. і араб. дзяржаў. З канца 1980 — пач. 1990-х г. стала на шлях перагавораў і пошуку мірнага ўрэгулявання палесцінскай праблемы: прызнала рэзалюцыі Ген. Асамблеі ААН ад 29.11.1947 і Савета Бяспекі ад 22.11.1967 і 22.10.1973; паводле Вашынгтонскай дэкларацыі 1993 прадугледжана часовае палесцінскае самакіраванне на тэр. зах. берага р. Іардан сектара Газа. АВП і Ізраіль заявілі пра ўзаемнае прызнанне.

т. 1, с. 465

ВО́СЬМЫ УСЕБЕЛАРУ́СКІ З’ЕЗД САВЕ́ТАЎ рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў. Адбыўся ў Мінску 5—12.4.1927; 676 дэлегатаў з рашаючым і 225 з дарадчым голасам.

Парадак дня: справаздача ўрада БССР (Я.А.Адамовіч); даклады Нар. камісарыятаў земляробства (Дз.Ф.Прышчэпаў) і асветы (А.В.Баліцкі); аб становішчы і буд-ве гарадоў (М.М.Карклін); аб прам-сці (С.В.Карп); Канстытуцыя БССР (М.А.Сегаль); выбары ЦВК БССР і чл. Савета Нацыянальнасцей ЦВК СССР.

З’езд прайшоў пад сцягам пацвярджэння таго, што БССР з’яўляецца неад’емнай часткай Сав. Саюза, хоць у прынятай на з’ездзе Канстытуцыі меліся дэкларатыўныя палажэнні пра незалежнасць БССР; ухваліў дзейнасць урада БССР у справе гасп. і культ. буд-ва, зацвердзіў пастановы ЦВК і СНК аб далучэнні да БССР Гомельскага і Рэчыцкага пав. Указвалася на неабходнасць спрашчэння кіравання прам-сцю, пашырэння правоў прадпрыемстваў. У галіне нар. адукацыі адзначаліся станоўчыя вынікі пачатага ў 1925/26 10-гадовага плана ўвядзення ўсеаг. абавязковага навучання. З’езд прыняў Канстытуцыю Беларускай ССР 1927. Былі зацверджаны найвышэйшая ўлада ў БССР — Усебел. з’езд Саветаў, а паміж з’ездамі — ЦВК Саветаў БССР, дзярж. герб, сцяг, сталіца рэспублікі. З’езд выбраў ЦВК БССР у складзе 230 чл. і 74 канд., а таксама 5 чл. і 3 канд. ў Савет Нацыянальнасцей ЦВК СССР. Старшынёй ЦВК БССР перавыбраны А.Р.Чарвякоў, старшынёй СНК БССР — Я.А.Адамовіч.

Кр.: Восьмы Усебеларускі з’езд Саветаў: Стэнагр. справаздача. Мн., 1927.

М.П.Касцюк.

т. 4, с. 278

ЛЮТАСЛА́ЎСКІ ((Lutosławski) Вітольд) (25.1.1913, Варшава — 7.2.1994),

польскі кампазітар, дырыжор. Чл. многіх АМ, ганаровы д-р некалькіх ун-таў. Адзін з буйнейшых польск. кампазітараў 20 ст. Скончыў Варшаўскую кансерваторыю па класе фп. (1936) і кампазіцыі (1937). У 1932—55 выступаў як піяніст, з 1935 і дырыжор з выкананнем уласных твораў. У 1940-я г. працаваў у кірунку, блізкім да неакласіцызму (1-я сімфонія, 1947), сінтэзаваў яго стылістычныя рысы з нар. ладавым мысленнем («Сілезскі трыпціх», 1951; «Канцэрт для аркестра», 1954). 3 пач. 1960-х г. выкарыстоўваў свабодна трактаваную 12-тонавую серыю («Жалобная музыка» памяці Б.Бартака, 1960), абмежаваную, ці кантраляваную, алеаторыку («Венецыянскія гульні», 1960; «З паэмы Анры Мішо», 1963; стр. квартэт, 1964; 2-я сімфонія, 1967; «Кніга для аркестра», 1968). Музыку 1970—80-х г. вызначаюць павелічэнне эмацыянальнага дыяпазону, жанравая канкрэтнасць (Канцэрт для габоя, арфы і 11 струнных, 1980; «Дыялог для скрыпкі з аркестрам «Chain II», 1985). З 1959 віцэ-прэзідэнт Міжнар. т-ва муз. выхавання (ISME), у 1965—69 — Міжнар. т-ва сучаснай музыкі. 1-я прэміі Міжнар. трыбуны кампазітараў ЮНЕСКА 1959, 1964, 1968, 1985, прэміі Міжнар. муз. савета пры ЮНЕСКА 1983, 1985. Дзярж. прэміі Польшчы 1952, 1955, 1964, 1978.

Літ.:

Pociej B. Lutosławski a wartość muzyki. Kraków, 1976;

Kaczyński T. Rozmowy z Witoldem Lutosławskim. Wrocław, 1993.

т. 9, с. 409

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК АДУКА́ЦЫІ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. навук.-пед. і інш. работнікам устаноў адукацыі, органаў кіравання сістэмы адукацыі, што працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў пед. і выхаваўчай рабоце, арг-цыі навуч.-вытв. працэсу, яго навукова-метадычным забеспячэнні. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 23.11.1988 існавала званне засл. работнік нар. адукацыі Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь

1988. Н.Г.Краснова.

1989. Д.К.Алейнікава, М.А.Андылеўка, М.А.Аўласевіч, М.А.Буйко, У.А.Гарбацкі, Л.Р.Грамыка, М.М.Данільчык, М.І.Катлінскі. М.Р.Міхайлаў, Л.І.Мукасей, А.М.Русакова, І.М.Солдак, Н.А.Сторажава, М.С.Хандогін, У.А.Якавенка.

1990. Я.П.Антаневіч, В.В.Асмалоўскі, Т.П.Байкачова. Л.І.Бурак, В.К.Васпукоў. М.Г.Голчанка. М.М.Дабралюбаў, Г.І.Дабрыпеўская. А.М.Дзмітровіч, Г.М.Зданевіч, Я.Н.Карпянкоў, М.І.Кіш, В.М.Круталевіч, Т.М.Лазарэнка, І.К.Лапацін, П.М.Макарук, С.П.Мінкевіч, А.Ц.Пікулёў, Л.М.Пякарская, Т.І.Радзькова, Дз.С.Рудэнка, М.П.Савуноў, Я.М.Студзянічнік. Л.І.Сцешыц, Л.А.Тарабанава, Г.А.Турчынская, П.А.Чарнічэнка, І.І.Шабуневіч, С.І.Якаўлеў.

1991. Т.І.Адамовіч, У.М.Дзядкоў, М.К.Балыкін. І.В.Барадзін, Г.Г.Бразінскі, І.М.Громаў, Э.С.Дзікевіч, У.М.Дзядкоў, І.З.Заяц, С.Я.Казлоў, А.А.Канцуб, В.А.Кузьміч, М.Р.Лысенка, А.С.Мазоўка, В.Г.Малевіч, У.І.Марцінкевіч, М.Ф.Мятлюк, М.М.Плескацэвіч, І.А.Пянькоў, А.П.Рабушка, Т.А.Раеўская. А.Р.Рамізоўская, У.М.Рэзнікаў, В.М.Сарока, С.І.Стралецкая, Н.С.Трафімава. Ю.К.Фамічоў, Ю.А.Харын, І.Я.Цішкоў, М.А.Цыральчук, Я.Г.Цярэшка, З.В.Шарэйка, А.В.Шашкоўскі.

1992. Р.Д.Богнат. Р.А.Жмайдзяк, С.П.Зароўкін, М.К.Зубрыцкі, М.І.Каўганко, А.А.Лабуда, С.У.Ляпёшкін, В.А.Сізоў, Р.І.Тышкевіч, Я.А.Яворскі.

1993. Л.М.Тараканава, Я.І.Тозік.

1994. Э.М.Бабенка, М.М.Волкаў, А.І.Гайдук, І.М.Жарскі, М.Дз.Іванова, П.П.Кішкурна, М.М.Саўчык. В.П.Ярашэвіч.

1995. М.Р.Кісялёў, А.І.Кочатаў, А.З.Латыпаў, Я.К.Мацюшэўская, М.А.Мікулік, А.В.Пякуцька, Б.М.Хрусталёў, В.У.Фядуга.

1996. Л.С.Герасімовіч, Э.М.Загарульскі, В.І.Карзюк, С.Р.Мулярчык, М.Я.Цікоцкі, Г.В.Шорап.

1997. С.П.Гурко, А.М.Сапогін, М.В.Селькін.

т. 6, с. 561