Verbum

КЕРАТАФІ́Р (ад грэч. keras

(keratos) рог + парфір),

альбітафір эфузіўная або жыльная магматычная горная парода з парфіравымі вылучэннямі шчолачнага палявога шпату (пераважна альбіту) і каляровых мінералаў (звычайна біятыту). Асн. маса шчыльная, складаецца пераважна з ізаметрычных або падоўжаных мікралітаў альбіту. Колер буры ці ружаваты. Шчыльн. 2610—2670 кг/м³. Характэрна генетычная сувязь са спілітамі. На Беларусі трапляецца на ПдУ у комплексе вулканічных парод дэвонскага асадкавага чахла.

т. 8, с. 237

ІСА́ЕЎ Рыгор Пракопавіч [22.1.1857, г. Магілёў — 6.4.1886], рэвалюцыянер-народнік. Удзельнік студэнцкага руху 1878—79 у Пецярбургу, падтрымліваў сувязь з гуртком магілёўскіх гімназістаў. З 1879 чл. тэрарыст. групы «Свабода або смерць», потым «Народнай волі» і яе выканкома. Удзельнік падрыхтоўкі замахаў на цара, рыхтаваў з М.А.Кібальчычам выбуховыя рэчывы. Арыштаваны ў крас. 1881, прыгавораны да пакарання смерцю, якое было заменена пажыццёвай катаргай. Памёр ад сухотаў у Шлісельбургскай крэпасці.

т. 7, с. 326

МАГНІ́ТНАЯ ПРАНІКА́ЛЬНАСЦЬ безразмерная фіз. велічыня, якая характарызуе сувязь паміж магнітнай індукцыяй $\overrightarrow{B}$ і напружанасцю магнітнага поля $\overrightarrow{H}$ у рэчыве. Абазначаецца μ. Для аднароднага і ізатропнага магнетыка вызначаецца формулай: ${\displaystyle \mathrm{\mu }=\frac{B}{{\mathrm{\mu }}_{0}H}}$ , дзе μ₀ — магнітная пастаянная. З магнітнай успрыімлівасцю χ звязана суадносінамі ${\displaystyle \mathrm{\mu }=1+\mathrm{\chi }}$ . Для фіз. вакууму μ=1, для ферамагнетыкаў μ≫1, для парамагнетыкаў μ>1 і для дыямагнетыкаў μ<1.

т. 9, с. 482

МАНЕТАРЫ́ЗМ,

эканамічная тэорыя і практычная канцэпцыя эканам. кіравання дзяржавай, паводле якой вызначальную ролю ў эканам. працэсах адыгрывае колькасць грошай у абарачэнні і сувязь паміж грашовай і таварнай масамі. Прыхільнікі М. разглядаюць у якасці гал. спосабаў уздзеяння на эканоміку рэгуляванне эмісіі, валютны курс нац. грашовай адзінкі, крэдытны працэнт, падатковыя стаўкі, мытныя тарыфы. Узнікненне М. звычайна звязваецца з імем М.Фрыдмана і заснаванай ім Чыкагскай школай у палітэканоміі.

т. 10, с. 79

ПАТЭНЦЫЯ́ЛЬНАЯ СІ́ЛА,

сіла, работа якой залежыць толькі ад пачатковага і канчатковага становішчаў пункта яе прыкладання і не залежыць ад віду (формы) траекторыі і ад закону руху гэтага пункта. Да П.с. адносяцца сіла гравітацыйнага ўзаемадзеяння, сіла электрастатычнага ўзаемадзеяння і сіла пругкасці. Сувязь П.с. $\overrightarrow{F}\text{(}r\text{)}$ з патэнцыяльнай энергіяй U(r) вызначаецца формулай: $\overrightarrow{F}\text{(}r\text{)}=-gradU\text{(}r\text{)}$ . Мех. сістэмы, у якіх дзейнічаюць толькі П.с., адносяцца да кансерватыўных сістэм.

т. 12, с. 186