Не́вук ’неаб’езджаны конь’ (лельч., Жыв. сл.; ТС), ’неадукаваны, недасведчаны чалавек’ (Некр. і Байк., БРС, ТСБМ, Бяльк.), ’гультай, хто не хоча вучыцца’ (Растарг.), не́ук ’гультай; непрывучаны да вупражы (пра каня і пад.)’ (Нас.), ’малады бык ад 2 да 3 год’ (Гарб.), укр. не́ук ’неадукаваны чалавек; неаб’езджаны конь’, рус. не́ук ’тс’, ст.-рус. неукъ ’тс’, польск. nieuk ’тс’, славен. neuk ’нявучаны; нявопытны’, серб.-харв. нѐук ’неадукаваны; непрывучаны (пра жывёлу)’, балг. неу̀к ’неадукаваны; нявучаны’, макед. неук ’нявучаны’. Да вучыць, параўн. на‑вука (Фасмер, 3, 69), той жа корань у смал. безук ’добры цясляр’ (без‑ук, ад прасл. *uk‑ ’вучыцца, навука’), якое Краўчук (БЛ, 5, 1974, 64) тлумачыць як ’той, хто (добра працуе, добры цясляр) без навукі’ (мае прыродны дар), самавук і пад.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Латашы́ць, латажы́ць, бялын. лыташы́ць ’ірваць без разбору псуючы і спусташаючы’, ’неахайна ірваць’ (ТСБМ, Шат.; беласт., навагр., паст., пух., Сл. паўн.-зах.), ’таптаць травы, пасевы’ (Шат.), ’знішчаць з’ядаючы і топчучы’ (ТС, Янк. II), ’біць кіем па садовым дрэве, з шумам рваць траву ці гародніну’ (КЭС, лаг.), ’абтрасаць, абіраць’, ’браць, збіраць старанна’ (Яўс.), ашм., навагр. ’красці, грабіць’, смарг. ’насіць вялікімі бярэмамі’ (Сл. паўн.-зах.), ’біць, лупцаваць’, ’страляць’ (ТСБМ; в.-дзв., швянч., Сл. паўн.-зах.). Укр. гуц. лото́шити ’быць без занятку’, рус. наўг. лотошить ’красці’, польск. łatać/łatoszyć, lotoszyć ’біць, лупцаваць’. Утворана ад *латоxa < latiti. Да ла́та́цца (гл.). Параўн. таксама латухея (гл.). Відавочна, у афармленні семантыкі дзеяслова ў некаторых гаворках уплывала лексема лата ’лапік’. Параўн. рус. паўд.-сіб. латошить ’латаць адзенне’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
entuzjazm, ~u
м. энтузіязм; запал;
robić co bez ~u — рабіць што без энтузіязму (запалу, жадання);
wpadać w entuzjazm — запаляцца; праяўляць энтузіязм
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
wiedza
wiedz|a
ж. веды;
potęga ~y — сіла ведаў;
bez czyjej ~y — без ведама каго;
za czyją ~ą — з ведама каго
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
wręcz
1. проста, адкрыта, без хітрыкаў;
2. разм. проста; зусім;
to jest wręcz niemożliwe — гэта проста немагчыма;
wręcz przeciwnie — зусім наадварот
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
obojętnie
1. абыякава;
2. усё адно; усё роўна; без розніцы;
obojętnie kto/kiedy — усё роўна хто/калі;
3. хім., фіз. нейтральна
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
teka
tek|a
ж.
1. папка;
2. партфель;
minister bez ~i — міністр без партфеля;
3. запіскі; нататкі;
~a historyczna — гістарычныя запіскі
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
kucharka
kuchar|ka
ж. кухарка; паварыха;
gdzie ~ek sześć, tam nie ma co jeść прык. у сямі нянек дзіця без дагляду
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
дзіця́ и дзіцё (род. дзіця́ці, тв. дзі́цем и дзіцём) ср., прям., перен. ребёнок м., дитя́; младе́нец м.;
○ грудно́е дз. — грудно́й ребёнок;
◊ го́ркае дз. — ещё ребёнок;
у сямі́ ня́нек дз. без но́са — посл. у семи́ ня́нек дитя́ без гла́за;
чым бы дз. ні це́шылася, абы́ не пла́кала — погов. чем бы дитя́ ни те́шилось, лишь бы не пла́кало;
дз. не пла́ча, ма́ці не дагада́ецца — погов. дитя́ не пла́чет, мать не догада́ется
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гаво́рка ж.
1. разгово́р; м.;
пра што ідзе́ г.? — о чём идёт разгово́р?;
2. го́вор м.;
за сцяно́ю пачу́лася не́чая г. — за стено́й послы́шался че́й-то го́вор;
3. (манера говорить) го́вор; м.;
пяву́чая г. — певу́чий го́вор;
4. лингв. го́вор м.;
5. (толки о чём-л.) молва́, разгово́ры мн.;
◊ пуста́я г. — пуста́я болтовня́;
не мо́жа быць і ~кі — не мо́жет быть и ре́чи (разгово́ра);
без лі́шняй ~кі — без ли́шних (да́льних) разгово́ров
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)