крэ́мень, ‑ю, м.
1. Вельмі цвёрды мінерал, разнавіднасць крэменязёму, які раней выкарыстоўвалі для высякання агню (цяпер скарыстоўваецца ў керамічнай і шкляной прамысловасці). Высякаць агонь з крэменю. □ Пахадзіўшы ля камення, адшукаў ён моцны крэмень і нарэзаў ім узоры, а яны — зіхцяць, як зоры. Дубоўка.
2. перан. Пра чалавека з цвёрдым, стойкім характарам. — Вы ў гэтага хлапчука ні аб чым не пытайцеся. Не скажа. Гэта не хлопец, а крэмень. Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
анальцы́м
(ад гр. analkis = слабы)
мінерал класа сілікатаў, белага колеру са шкляным бляскам.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
аргенты́т
(ад лац. argentum = серабро)
мінерал класа сульфідаў свінцова-шэрага колеру; сярэбраная руда.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
вальфрамі́т
(ням. Wolframit)
мінерал класа вальфраматаў бура-чорнага або чырванаватага колеру; руда вальфраму.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ванадыні́т
(ад ванадый)
мінерал класа ванадатаў жоўтага, чырвонага або бурага колеру; руда ванадыю.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
кінава́р
(гр. kinnabari)
мінерал чырвонага колеру класа сульфідаў, а таксама фарба з яго.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
настура́н
(ад гр. nastos = ушчыльнены + уран)
мінерал класа вокісаў і гідравокісаў, разнавіднасць уранініту.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
паліксе́н
(ад палі- + гр. ksenos = чужы)
найбольш распаўсюджаны мінерал з групы самароднай плаціны.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
энстаты́т
(ад гр. enstates = праціўнік)
мінерал групы піраксенаў зеленаватага, жаўтаватага колеру, бывае бясколерны.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Крэ́мень ’цвёрды мінерал, які выкарыстоўвалі для высякання агню’ (ТСБМ, Маш., Яруш.). Укр. кремінь, рус. кремень ’тс’, ст.-слав. кремы, кремене, балг. кремен, макед. кремен, серб.-харв. кре̏мен, славен. krémen ’тс’, польск. krzemień, чэш. křemen, славац. kremeň, в.-луж. křemjeń, н.-луж. kśeḿeń, палаб. kremin ’тс’. Прасл. kremy, kremene. У якасці адпаведніка ў балтыйскіх мовах толькі лат. kręms ’тс’. Да kremъ/kromъ (параўн. кашуб. křem ’крэмень’ і кром 1). Гл. кром 1. Калі зыходнай формай з’яўляецца kremъ, тады трэба пагадзіцца з тымі, хто тлумачыць марфалогію прасл. kremy, kremene як кантамінацыйную: kremъ пад уплывам kamy, kamene (крэмень — цвёрды камень) (Траўтман, 141; Атрэмбскі, LP, 1, 136–138). Параўн. яшчэ Тапароў, K–L, 176–177; Махэк, LF, 72. 75.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)