Géist m -(e)s, -er

1) дух; душа́; ро́зум

2) здань, пры́від;

im ~e war er bei uns у ду́мках ён быў з на́мі;

man weiß, wes ~es Kind er ist вядо́ма, што ён сабо́ю ўяўля́е

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

ache

[eɪk]

1.

n.

бо́ль (праця́жны, тупы́)

I have a stomach ache — мне балі́ць жыво́т

2.

v.i.

1) бале́ць; тужы́ць, шчыме́ць бо́лем (сэ́рца, душа́)

My back aches — Мне балі́ць сьпі́на

2) informal пра́гнуць; мо́цна хаце́ць

During the hot days we ached to go swimming — Гара́чымі дня́мі нам мо́цна хаце́лася ісьці́ пла́ваць

She aches for home — Яна́ мо́цна суму́е па ха́це

•

- aches and pains

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

стрыва́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак., што.

Цярпліва вынесці, вытрымаць (што‑н. страшэннае, непрыемнае. нясцерпнае). Стрываць боль. □ Як цяжка ні будзе, — стрываем. Радзіма, не зганьбім цябе! Астрэйка. Колькі перанесла .. [маці] гора — ні адна жывая душа не стрывала б. Ваданосаў. // без дап. (звычайна з адмоўем). Стрымацца, утрымацца ад чаго‑н. (ад якіх‑н. слоў, учынкаў). Хлопчык не стрываў і, калі дзядзька выйшаў з хаты, спытаўся ў бацькі, навошта той гаварыў гэтак з Анісімам. Сачанка. Ды так ужо казёл абрыдзеў сабаку сваім прыставаннем, што Жук аднойчы не стрываў ды хваць яго з будкі за бараду! Брыль. Смажыць. Даўно апаражнілі бутэлькі з вадой, што былі ў дзяўчат. Акцызнік не стрываў — сышоў да Парыпанавай студні. Пташнікаў.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

уці́шыць, ‑шу, ‑шыш, ‑шыць; зак., каго-што.

1. Уціхамірыць, утаймаваць. Не пераставаў надрывацца ад брэху сабака. — Ды ўціш ты [Пеця] яго, бо схаплю які кол... — узлаваўся Грыша. Місько.

2. Палегчыць або суняць (пра боль, хваробу). Адзін дзед, які і летам спаў на печы, доўга яшчэ круціўся .., не мог уцішыць павольны кашаль... Мележ. Далёка ты яшчэ, далёка, матуля родная мая, і ў горкай долі адзінокай не ўцішыш болю аніяк. Машара. // Суцішыць, супакоіць (пачуцці, перажыванні і пад.). Уцішыць хваляванні. □ І трэба, наогул, зазначыць, што ніхто, як простая сялянская душа, не патрапіць так знайсці тыя добрыя словы і выразы, што гаюча ідуць да другой душы, каб уцішыць і заспакоіць яе раны. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

БЯРДЗЯ́ЕЎ (Мікалай Аляксандравіч) (6.3.1874, Кіеў — 23.3.1948),

рускі філосаф і публіцыст. Вучыўся ў Кіеўскім ун-це (1894—98). З 1917 праф. філасофіі Маскоўскага ун-та. Арганізатар «Вольнай акадэміі духоўнай культуры ў Маскве» (1919). У 1922 высланы з СССР, жыў у Берліне, Парыжы. Знаходзячыся пад уплывам філасофіі І.​Канта, Я.​Бёме, А.​Шапенгаўэра, Ф.​Ніцшэ, У.​Салаўёва, В.​Разанава, абараняў ідэі экзістэнцыялізму, прапагандаваў прымат свабоды над быццём і чалавека над светам, адстойваў абсалютную каштоўнасць любой асобы і любой культуры. У працах «Філасофія свабоды» (1911), «Дух і рэальнасць» (1937), «Экзістэнцыяльная дыялектыка боскага і чалавечага» (1952) і інш. абгрунтаваў канцэпцыю т.зв. новай рэлігійнай свядомасці, або хрысціянскага персаналізму. Паводле Бярдзяева, задача чалавека ў вызваленні свайго духу з палону ўяўнага быцця і «выхадзе з рабства ў свабоду», з варожасці свету ў «касмічную любоў»; гэта магчыма толькі пры выкананні строгіх правіл і норм паводзін, сфармуляваных у Старым запавеце (этыка закону), перайманні подзвігу Ісуса Хрыста (этыка збавення), выхаванні святасці, духоўным узвышэнні асобы і яе свабоднай любові да Бога-творцы (этыка творчасці). Бярдзяеў лічыў неапраўданымі сац. рэвалюцыі, якія прыводзяць «да вынішчэння святасці», гібелі духоўнай культуры. Ён сцвярджаў, што марксізм «засланіў» чалавека класам і не здольны вырашыць праблему свабоды і актыўнасці асобы, асуджаў бесчалавечнасць, насілле і тэрор, якія сталі штодзённай практыкай таталітарных рэжымаў, у т. л. і сталінскага рэжыму ў СССР. Даследаваў праблемы інтэлектуальнай гісторыі Расіі, распрацаваў канцэпцыю т.зв. «камюнатарнасці» (абшчыннасці) або рускай самабытнасці, за мяжой выступаў як патрыёт, прадстаўнік рус. культуры і праціўнік розных формаў месіянскай і шавіністычнай ідэалогіі.

Тв.:

Новое религиозное сознание и общественность. СПб., 1907;

Душа России. М., 1915;

Судьба России: Опыты по психологии войны и национальности. М., 1918 (репр. изд. М., 1990);

Смысл истории. Берлин, 1923;

Тое ж. М., 1990;

О назначении человека. Париж, 1931;

Тое ж. М., 1993;

Русская идея: Осн. проблемы рус. мысли XIX — нач. XX в. Париж, 1946;

Истоки и смысл русского коммунизма. Париж., 1955 (репр. изд. М., 1990);

Философия неравенства. М., 1990;

Самопознание: (Опыт филос. автобиогр.). М., 1991;

Философия творчества, культуры и искусства. Т. 1—2. М., 1994;

Царстви Духа и царство Кесаря. М., 1995.

С.​Ф.​Дубянецкі.

М.А.Бярдзяеў.

т. 3, с. 407

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

brat

м.

1. брат;

brat rodzony — родны брат;

brat stryjeczny (cioteczny) — стрыечны брат;

2. брат; манах;

bracie! — браток!; браточку!;

być z kim za pan brat — быць з кім за панібрата;

brat łata — таварыскі; прыязны; душа-чалавек

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Séele f -, -n

1) душа́;

aus tíefster ~ ад усёй душы́ [глыбіні́ душы́];

das brennt mir auf der ~ гэ́та му́чыць мяне́ [кро́іць душу́];

sich (D) etw. von der ~ herúntersprechen* вы́казаць, што ёсць на душы́, аблягчы́ць душу́;

sich in die ~ hinéin schämen саро́мецца да глыбіні́ душы́;

die ~ híngeben* [áushauchen] вы́пусціць дух, паме́рці, адда́ць Бо́гу душу́;

er ist mit Leib und ~ bei der Árbeit ён уве́сь у рабо́це;

sie sind ein Herz und éine ~ яны́ жыву́ць душа́ ў душу́;

éine ~ von einem Ménschen душа́-чалаве́к

2):

kéine ~ war zu séhen не было́ віда́ць ні адно́й душы́

3) бат. буймі́на

4) тэх. стры́жань; жы́ла (кабеля)

5) вайск. кана́л (дула);

◊

sich (D) die ~ aus dem Léibe wárten бяско́нца до́ўга чака́ць;

j-m etw. auf die ~ bínden* перакана́ўча прасі́ць каго́-н. заня́цца [паціка́віцца] чым-н.

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

Conscientia mille testes (Quintilianus)

Сумленне варта тысячы сведкаў.

Совесть стоит тысячи свидетелей.

бел. Сумленне ‒ найлепшы дарадчык. Самога сябе не абманеш.

рус. Совесть ‒ глаз народа. Лучше камень на шее носить, чем с нечистой совестью жить. Краденый поросёнок в ушах визжит. Ржа на железе, а неправда в человеке не утаится. Чья душа в грехе, та и в ответе. От человека утаишь, а от совести не утаишь.

фр. La conscience est bonne conseillère (Совесть ‒ хороший советчик).

англ. When conscience approves none can disapprove (Что одобряет совесть, никто не может осудить).

нем. Man entgeht wohl der Strafe, aber nicht dem Gewissen (Можно уйти от наказания, но не от совести).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

Oculi avidiores sunt, quam venter

Вочы больш прагныя, чым жывот.

Глаза более жадные, чем живот.

бел. Трыбух кажа годзі, а вочы ‒ яшчэ. Горка праглынуць, жаль пакінуць. Вачам завідна, ды страўніку не пажыўна.

рус. Брюхо сыто, да глаза голодны. Сам-то наелся, да глаза не сыты. Душа не принимает, а глаза всё больше просят. Сытых глаз на свете нет.

фр. Avoir les yeux plus grands (plus gros) que le ventre (Иметь глаза побольше, чем живот).

англ. The eye is bigger than the belly (Глаз больше живота).

нем. Man füllt leichter den Bauch als die Augen (Скорее наполнишь живот, чем глаза). Die Augen kann niemand füllen (Глаза нельзя никогда наполнить).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

Knóchen m -s, - ко́стка, косць;

bis in die ~ да мо́згу касце́й;

◊

Mum [Schneid, Schwung] in den ~ háben адчува́ць сі́лу [эне́ргію, бадзёрасць];

der Schreck ist ihm in die ~ gefáhren яго́ паралізава́ў страх, у яго́ душа́ ў пя́ты [пя́ткі] уцякла́;

séine ~ zum Márkte trágen* рызыкава́ць жыццём

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)