ДАБРАЛЮ́БАЎ (Мікалай Аляксандравіч) (5.2.1836, г. Ніжні Ноўгарад, Расія — 29.11.1861),

рускі крытык, публіцыст і паэт, філосаф-матэрыяліст рэв.-дэмакр. кірунку. Пасля заканчэння Пецярбургскага гал. пед. ін-та (1857), дзе пасябраваў з бел. пісьменнікам і этнографам П.М.Шпілеўскім, супрацоўнік час. «Современник», з 1859 адначасова рэдактар яго сатыр. дадатку «Свисток». Абгрунтоўваў прынцыпы асветніцкага матэрыялізму, рэв. дэмакратызму і крытычнага рэалізму ў артыкулах «Арганічнае развіццё чалавека ў сувязі з яго разумовай і маральнай дзейнасцю» (1858), «Што такое абломаўшчына?» і «Цёмнае царства» (1859), «Прамень святла ў цёмным царстве» і «Калі ж прыйдзе сапраўдны дзень?» (1860). Крытыкаваў ідэаліст. і вульгарна-матэрыяліст. канцэпцыі, тэорыі «мастацтва дзеля мастацтва» і «чыстай красы», выкрываў афіц. ідэалогію царызму і бурж. абмежаванасць лібералізму. Сутнасць гіст. прагрэсу бачыў у руху чалавецтва да сацыяльна аднароднага грамадства без эксплуатацыі. Рухальнай сілаю развіцця грамадства лічыў ідэйна-этычныя матывы паводзін людзей. Быў адным з папярэднікаў рэв. народніцтва. Адзін з заснавальнікаў сацыялагічнай крытыкі, якая суадносіла з’явы мастацтва з асн. тэндэнцыямі грамадскага жыцця і сцвярджала адзінства сац. і эстэт. вартасці мастацтва. У працах пра народнасць л-ры Дабралюбаў высока ацэньваў творчасць Т.Шаўчэнкі, прадбачыў сац. і культ. адраджэнне бел. народа, адкідаў афіцыёзную панска-ліберальную выдумку пра «забітасць» і адсталасць сялянства. У арт. «Рысы для характарыстыкі рускага простанароддзя» (1860) пісаў: «Пытанне пра характарыстыку беларусаў павінна хутка быць растлумачана працамі мясцовых пісьменнікаў. Паглядзім, што яшчэ скажуць самі беларусы». Ідэі Дабралюбава паўплывалі на станаўленне светапогляду бел. рэв. дэмакратаў (К.Каліноўскі, Ф.Багушэвіч, Я.Купала, Я.Колас), бел. крытыку і публіцыстыку пач. 20 ст. (газ. «Наша доля», «Наша ніва»). Супрацоўнікі газ. «Минский листок» апіраліся на дабралюбаўскую канцэпцыю рэалізму ў ацэнцы рус. класічнай л-ры, садзейнічалі пазнанню бел. краю, адзначалі вернасць прагрэс. інтэлігенцыі літ. запаветам Дабравольскага, падкрэслівалі ў яго дзейнасці імкненне разбудзіць працоўных да свядомага грамадскага жыцця, выхаваць у інтэлігенцыі павагу да працоўных, гуманізм светапогляду. Газ. «Северо-Западный край» прапагандавала літ.-эстэт. погляды Д. і В.Бялінскага, называла іх пакутнікамі прагрэс. л-ры. Газ. «Полесье» ў арт. «Памяці М.А.Дабралюбава» (1911) адзначала яго ўклад у выхаванне прагрэс. рус. інтэлігенцыі. Спадчыну Дабралюбава прапагандавалі М.К.Дабрынін, Л.Р.Бараг, І.М.Лушчыцкі і інш.

Тв: Собр. соч. Т. 1—9. М.; Л., 1961—1964; Бел. пер. — Літаратурна-крытычныя артыкулы. Мн., 1938.

Літ.:

Никоненко В.С. Н.А.Добролюбов. М., 1985.

У.М.Конан.

т. 5, с. 558

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

sport​1 [spɔ:t] n.

1. спорт;

She plays a lot of sport. Яна шмат займаецца спортам;

He’s good at sport. Ён добры спартсмен.

2. pl. sports спарты́ўныя гу́льні;

outdoor/indoor sports гу́льні на адкры́тым паве́тры/у закры́тым памяшка́нні;

inter-university sports спабо́рніцтвы памі́ж універсітэ́тамі;

do sports займа́цца спо́ртам;

go in for sports займа́цца спо́ртам (звыч. прафесійна)

3. заба́ва, жарт;

do smth. for sport зрабі́ць што-н. для жа́рту;

for sport’s sake для жа́рту;

what sport! вось паце́ха!

make sport of smb. жартава́ць з каго́-н.;

say smth. in sport сказа́ць што-н. дзе́ля жа́рту

♦

good sport! малайчы́на!

He’s a good sport! Ён хлопец хоць куды!;

Come on, sport! Ну давай, дружа!

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

сумле́нне н. Gewíssen n -s;

го́лас сумле́ння die Stímme des Gewíssens;

згрызо́ты сумле́ння Gewíssensbisse pl;

свабо́да сумле́ння Gewíssensfreiheit f -;

са спако́йным сумле́ннем séelenruhig;

без усяля́кага сумле́ння gewíssenlos; um die Wáhrheit zu ságen;

мець на сваі́м сумле́нні auf dem Gewíssen háben;

◊

дзе́ля ачы́сткі сумле́ння zur Berúhigung des Gewíssens;

рабі́ць гешэ́фты з сумле́ннем gégen das (éigene) Gewíssen hándeln;

з чы́стым сумле́ннем mit gútem Gewíssen, in gútem Gláuben;

нячы́стае сумле́нне спаць не дае́ ≅ bös’ Gewíssen, böser Gast, wéder Rúhe, wéder Rast

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

падысці́

1. (наблізіцца) sich nähern (да каго-н., чаго-н. D), zúkommen* vi (s) (да каго-н., чаго-н. auf A), heránkommen* vi (s) (да каго-н., чаго-н. an A);

да яго́ не падысці́ es ist schwer, an ihn heránzukommen*; herántreten* vi (s) (да каго-н., чаго-н. an A);

2. (быць адпаведным) pássen vi (каму-н., чаму-н. D);

гэ́та сюды́ не падыхо́дзіць das passt nicht hierhér;

ён не падыхо́дзіць дзе́ля гэ́тага er passt nicht dazú

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

zabawa

zabaw|a

ж.

1. гульня; забава, пацеха;

~a w chowanego — гульня ў хованкі;

~у towarzyskie — гульні; забавы;

dla ~y — дзеля забавы;

zepsuć komu ~ę — сапсаваць каму задавальненне;

2. баль; танцавальны вечар;

~a ludowa — народнае свята;

pójść na ~ę — пайсці на баль;

~a wesołej (przyjemnej) ~y! — жадаю добра павесяліцца!

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

for

[fɔr; unstressed fər]

1.

prep.

1) за́між, заме́ст; узаме́н за што

We used boxes for chairs — Мы ўжыва́лі скры́нкі заме́ст крэ́слаў

2) за

We stand for peace — Мы за мір

ten apples for a dollar — дзе́сяць я́блыкаў за даля́р

We thanked him for his kindness — Мы падзя́кавалі яму́ за яго́ную ве́тласьць

He was punished for stealing — Яго́ пакара́лі за крадзе́ж

3) для, дзе́ля

books for children — кні́гі для дзяце́й

just for fun — то́лькі дзеля жа́рту

a present for you — падару́нак для цябе

4) на

for a few minutes — на ко́лькі хвілі́н

to go for a walk — пайсьці́ на прахо́дку, прайсьці́ся

5) з; ад

for joy — з ра́дасьці

for fear — са стра́ху

medicine for a cough — лек ад ка́шлю

6) па

to send for a doctor — пасла́ць па ле́кара

to long for home — сумава́ць па до́ме

7) як на

it is warm for April — Цёпла як на красаві́к

8) пазнача́е адле́гласьць, ча́с

We walked for a mile — Мы йшлі́ мі́лю

He worked for an hour — Ён працава́ў гадзі́ну

to wait for years — чака́ць гада́мі

9) на (су́ма)

a check for $20 — чэк на два́ццаць даля́раў

10) па-за, ня гле́дзячы на

for all that — ня гле́дзячы на ўсё гэ́та

For all his faults, we like him — Ня гле́дзячы на ўсе́ яго́ныя зага́ны, мы лю́бім яго́

2.

conj.

таму́, што; дзеля таго́, што; бо

We can’t go, for it is raining — Мы ня мо́жам ісьці́, бо йдзе дождж

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

зарадзі́ць ​1, ‑раджу, ‑родзіш, ‑родзіць; зак., што.

Разм. Выклікаць, парадзіць (думкі, пачуцці і пад.). Зарадзіць сумненне ў кім-небудзь.

зарадзі́ць ​2, ‑раджу, ‑радзіш, ‑радзіць; зак., каго-што.

1. Уставіць зарад (снарад, патрон, узрывальнік і пад.) у што‑н. Зарадзіць гармату. Зарадзіць дыск. Зарадзіць міну. Зарадзіць стрэльбу шротам.

2. Падрыхтаваць да дзеяння, уставіўшы што‑н., заправіўшы чым‑н. Зарадзіць фотаапарат.

3. Перадаць якую‑н. энергію (целу, прыбору і пад.). Зарадзіць акумулятар. Зарадзіць анод дыёда.

4. перан. Абудзіць якое‑н. пачуццё, якую‑н. якасць. [Шыковіч] гарэў жаданнем паспрачацца. І не дзеля таго, каб нешта даказаць свайму апаненту, а хутчэй каб зарадзіць, распаліць самога сябе. Шамякін. А дзед, ці ўзяўшыся за якую работу, ці седзячы з палонныя за сталом, — усюды стараўся як мага лепш зарадзіць.. [Алеся] для ўдзячнай, самаахвярнай стараннасці. Брыль.

зарадзі́ць ​3, ‑родзіць; зак.

Разм. Урадзіць, даць багаты ўраджай. — Сёлета ў нас пшаніца добрая зарадзіла. Лобан. Не зарадзіў мак — перабудзем і так. З нар.

зарадзі́ць ​4, ‑раджу, ‑радзіш, ‑радзіць; зак., што і з інф.

Разм. Распачаць якое‑н. бясконцае, бесперапыннае дзеянне; пачаць гаварыць, паўтараць адно і тое ж. Зарадзіў адно і тое ж. Зарадзіў насвістваць. // без дап. Пачаць бесперапынна ісці, ліць (пра дождж). Па лужынах заскакалі бурбалкі, значыцца, дождж зарадзіў надоўга. Хомчанка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ВЕ́ЧНЫЯ ВО́БРАЗЫ, сусветныя вобразы,

умоўная назва вобразаў літаратурных герояў, якія ўзніклі ў канкрэтную гіст. эпоху, але ў свядомасці людзей наступных эпох ператварыліся ў мнагазначныя і шырокавядомыя сімвалы, здольныя ўвасабляць з’явы агульначалавечага зместу. Кожны з гэтых вобразаў (Праметэй, Дон Жуан, Фауст, Гамлет, Дон Кіхот) па-свойму адлюстроўвае спрадвечныя сутнасныя канфлікты самавыяўлення чалавека, гранічнасць яго жыццёвых ідэалаў і памкненняў, супярэчлівую рэальнасць яго магчымасцей. Маст. ёмістасць і шматмернасць такіх вобразаў, багаты вопыт іх інтэрпрэтацый у сусв. л-ры і мастацтве вядуць да новых абагульненняў, пераацэнак рэчаіснасці ў адпаведнасці з умовамі і патрэбамі часу.

Тытан Праметэй — герой стараж.-грэч. міфалогіі ў трагедыі Эсхіла пададзены як смелы багаборац, а ў больш позніх творах як сімвал сапраўднай чалавечнасці, падзвіжніцкага служэння вял. мэце (у Дж.Байрана, П.Б.Шэлі, М.Агарова, Т.Шаўчэнкі, Ф.Ліста, А.Скрабіна, Тыцыяна). Сярэдневяковая легенда пра рыцара, які аддаў жыццё пошукам любоўных уцех, выклікала шмат літ. наследаванняў, у якіх Дон Жуан выступаў прадстаўніком арыстакратычнага грамадства (Мальер), заўзятым шукальнікам неўвядальнай жаноцкасці (опера В.А.Моцарта, апавяданне Э.Т.А.Гофмана), бунтаром у імя свабоды асобы (паэма Байрана), звычайным спажыўцом бурж. тыпу (раман А.Бальзака), эгаістычным жыццялюбцам, для якога настаў час расплаты за мінулае («маленькая трагедыя» А.Пушкіна). Этапныя маст. вытлумачэнні легенды пра Фауста, які нібыта прадаў душу д’яблу дзеля ведаў і багацця: п’еса К.Марла «Трагічная гісторыя доктара Фауста»; трагедыя І.В.Гётэ «Фауст», прасякнутая верай у сілу чалавечага розуму; раман Т.Мана «Доктар Фаустус», у якім трагічны лёс Фауста супастаўляецца з лёсам усёй Германіі 1-й пал. 20 ст. Характар Гамлета са скандынаўскай сагі, у якой гал. герой настойліва дасягае сваёй мэты і карае злачынцу, пераасэнсаваны ў аднайм. трагедыі У.Шэкспіра, дзе Гамлет паўстае найперш мысліцелем, які выпрабоўвае сумненнямі традыц. погляды.

Першыя спробы асваення вечных вобразаў у бел. л-ры — пераклады Бібліі: да біблейскіх вобразаў звярталіся ў сваёй творчасці Кірыла Тураўскі, Ф.Скарына, Сімяон Полацкі. Многа міфал. вобразаў парадзіравана ў ананімных паэмах «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе». У 1920—30-я г. найб. часта згадваўся вобраз Праметэя, багаборніцкія імкненні якога адпавядалі рэв. ўздыму і грамадскім настроям часу. Надзвычай важным для бел. л-ры стаў вобраз музыкі — нар. песняра, мастацтва якога раскрывала душу бел. народа, векавую крыўду і боль прыніжанага чалавека, незгасальную веру ў моц нар. духу і неўміручасць нар. генію («Курган» Я.Купалы, «Сымон-музыка» Я.Коласа).

Літ.:

Берков П.Н. Вклад восточных славян в разработку так называемых «мировых образов» // Берков П.Н. Проблемы исторического развития литератур. Л., 1981.

Г.Я.Адамовіч.

т. 4, с. 135

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

love​1 [lʌv] n.

1. (for, of) любо́ў, каха́нне;

a love of nature любо́ў да прыро́ды; unrequited love каха́нне без узае́мнасці;

love at first sight каха́нне з пе́ршага по́зірку;

He was her first love. Ён быў яе першым каханым.

2. BrE, infml (пры звароце да чужых) лю́бачка, галу́бачка;

Where’s your ticket, love? Дзе твой білет, мілачка?

♦

be in love (with smb.) каха́ць (каго́-н.);

fall in love (with smb.) пакаха́ць (каго́-н.);

make love (to smb.) спаць (з кім-н.);

give/send my love (to smb.) infml перадава́ць сардэ́чнае прывіта́нне (каму́-н.);

(just) for the love of у імя́, дзе́ля;

not for love or money (нія́к) немагчы́ма;

There is no love lost be tween them. Яны́ недалю́бліваюць адзі́н аднаго́ .

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

niby

1. нібыта, быццам; мэрам;

świeci się niby księżyc — свеціцца быццам месяц;

2. як быццам; нібы;

niby przypadkiem — нібыта выпадкова;

niby to ty nic nie wiesz — як быццам ты нічога не ведаеш;

kiedy będziesz w domu? – niby co? — калі ты будзеш дома? – а што?;

robić co na niby — рабіць што дзеля выгляду

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)