Бо́лмат ’балбатун, пустамеля’ (Нас., Гарэц., Др.-Падб., Яруш., Бяльк.), балмату́н (Нас.), былмату́н ’тс’ (Бяльк.), балмата́ць ’балбатаць’ (Нас.). Рус.дыял. (смал.) бо́лмат ’тс’, (цвяр., пск.) болмота́ть ’балбатаць’. Фасмер (1, 188) звязвае з болта́ть. Хутчэй трэба зыходзіць ад болмота́ть, якое можа быць пераафармленнем дзеяслова болбота́ть (дысіміляцыя б‑б > б‑м і, магчыма, уплыў бормота́ть).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
*Мудо́хацца, драг.мудохатысь ’важдацца, поркацца’, укр.мудо́хатиси, мудо́ситиси, мото́хатись, ст.-рус.мудити ’пазніцца’, польск.mudzić ’марудзіць’, в.-луж.komudzić. Да прасл.muditi/mǫditi ’не спяшацца, быць разважлівым, памяркоўным’. Генетычна звязана з літ.maùsti, maudžiù ’ныць, жадаць’ (Брукнер, 327 і 347; Фасмер, 2, 269; Шустар-Шэўц, 604; ЕСУМ, 3, 529). Параўн. таксама му́дры (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Кірпе́лік ’зламаны ножык’ (Мат. Гом.). Гл. кірпа. Суфіксальная частка складаецца з двух суфіксаў: ‑ель, ‑ік. Зыходным пввінсн быць незафіксаваны дзеяслоў *кірпець (< літ.kirpti, гл. кірпа), ад якога ўтварыўся *кірпель ’зламаны нож’. Калі гаворка ідзе аб малым нажы (ножыку), дадаецца дэмінутыўны суфікс ‑ік. Тады *кірпець > *кірпельЖірпелік (аб словаўтварэнні гл. Сцяцко, Афікс. наз., 38).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
-снабі́ць, параўн. сыснабіць (*саснабіць) ‘заспакоіць, супакоіць’ (Бяльк.). Магчыма, роднаснае ст.-слав.сънабъдѣти ‘захаваць, зберагчы, выратаваць’, адкуль рус.снабди́ть ‘забяспечыць’, чэш.snábděti ‘назіраць, сузіраць, забяспечваць’, серб.-харв.снабдети ‘забяспечыць’, ц.-слав.набъдети ‘ахоўваць’, прыставачнага ўтварэння ад бъдъти, што да прасл.*bъděti ‘быць бадзёрым, клапаціцца’, гл. Фасмер, 3, 696; Трубачоў, Этимология–1972, 28; Глухак, 568.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Сва́стыка ‘знак у выглядзе крыжа з загнутымі пад прамым вуглом канцамі — эмблема германскага фашызму (першапачаткова культавы знак некаторых старажытных рэлігій)’ (ТСБМ). З ням.Swastika ‘тс’, што ўзыходзіць да ст.-інд.svastika ‘сустрэча, весялосць, здароўе’ з su‑ ‘добры’ і asti ‘быць, існаваць’, роднаснага прасл.*(j)estь (гл. ёсць) гл. Майргофер, 3, 637; Сной₂, 713.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Става́ць ‘з’яўляцца’ (Ласт., Сл. ПЗБ), ‘быць дастатковым, хапаць’ (ТСБМ, Бяльк., Сл. ПЗБ, ТС). Укр.става́ти(ся) ‘станавіцца, рабіцца; хапаць’, рус.дыял.става́ть ‘тс’, ц.-слав.ставати ‘станавіцца’, польск.stawać ‘уставаць, падымацца на ногі; затрымлівацца’, чэш.stávat se ‘станавіцца, рабіцца, здарацца’. Паводле Борыся (576), прасл.*stavati ‘затрымлівацца; падымацца’, шматкратны дзеяслоў ад *stati (гл. стаць).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Су́пліка ’просьба, прашэнне’ (Нас.), су́плікі ’плёткі, размовы’ (Касп.). Ст.-бел.су́плика ’прашэнне’ (1638 г., Ст.-бел. лексікон) < ст.-польск.suplika (1621 г.) ’прашэнне, хадайніцтва’, апошняе з лац.supplex ’той, хто просіць, моліць, хадайнічае’. Кюнэ (Poln., 100) заўважае, што польск.suplika магло быць запазычана праз пасрэдніцтва франц.supplique або непасрэдна з ням.Supplix ’тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Тру́кша (трю́кша) ‘бручка, Brassica napus’ (слаўг., ДАБМ, камент.). Няясна. Лаўчутэ (Балтизмы, 133) мяркуе, што трюкша — нядаўняе запазычанне з літ.*triukša, якое магло б быць утворана ад гукапераймальнага дзеяслова triukšė́ti, triuškė́ti ‘хрумстаць падчас жавання ежы’, прыводзячы ў якасці аналогіі назву бручкі griẽžtis, утвораную ад griẽžti ‘скрыгатаць, скрыгаць’. Сумніўна, бо адсутнічае фіксацыя літ.*triukša.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
pássen
1.vi
1) падыхо́дзіць, пасава́ць, быць якра́з
2) быць да тва́ру;
die Schúhe ~ gut zum Kleid ту́флі до́бра падыхо́дзяць да суке́нкі;
er passt nicht zum Léhrer ён не прыда́тны быць наста́ўнікам;
das passt sich nicht гэ́та непрысто́йна;
◊
das passt wie die Faust aufs Áuge≅ гэ́та пасу́е як каро́ве сядло́ [кульба́ка]
3) пасава́ць, перадава́ць мяч
2.vt прыме́рваць, прымяра́ць
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
улыба́тьсянесов.
1. усміха́цца;
он ве́село улыба́лся ён ве́села ўсміха́ўся;
2.перен. (благоприятствовать) разг. спрыя́ць;
жизнь, судьба́ ему́ улыба́лись жыццё, до́ля яму́ спрыя́лі;
3.перен., разг. (нравиться) падаба́цца, быць даспадо́бы; (привлекать) ва́біць;
э́то мне улыба́ется гэ́та мне даспадо́бы (падаба́ецца);
ему́э́то не улыба́ется яго́ гэ́та не ва́біць, яму́ гэ́та не падаба́ецца (не даспадо́бы);