ГЕРО́Й САЦЫЯЛІСТЫ́ЧНАЙ ПРА́ЦЫ,

ганаровае званне ў СССР. Устаноўлена 27.12.1938 Указам Прэзідыума Вярх. Савета СССР. Герою Сацыялістычнай Працы ўручалі ордэн Леніна, залаты медаль «Серп і Молат» (устаноўлены Указам Прэзідыума Вярх. Савета СССР ад 22.5.1940) і грамату Прэзідыума Вярх. Савета СССР. Двойчы Героям Сацыялістычнай Працы на радзіме таксама ставілі іх бронзавы бюст. Пастановай Прэзідыума Вярх. Савета СССР ад 22.8.1988 адменены паўторнае ўзнагароджанне Героя Сацыялістычнай Працы залатым медалём і ўстаноўка бронзавага бюста на радзіме. На Беларусі званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена 527 чал. (на 1991).

Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы:

У.​А.​Ралько (1958, 1976), В.​К.​Старавойтаў (1966, 1984), У.​Л.​Бядуля (1971, 1987).

Героі Сацыялістычнай Працы:

1948. П.​Л.​Калыска, Е.​А.​Кухарава, У.​І.​Пайграй, Ф.​А.​Саўчык, А.​І.​Стыкут, Т.​І.​Шкурко.

1949. Л.​В.​Аўсеенка, П.​М.​Аўсеенка, М.​Д.​Вяленка, Г.​С.​Гарэцкая, І.​А.​Глядчанка, У.​В.​Дубіна, П.​Л.​Калола, В.​М.​Качарга, Е.​П.​Ляснічая, У.​П.​Мацейка, В.​Л.​Новік, Р.​Н.​Пятроўская, Н.​К.​Рудніцкая, М.​Л.​Светлік, С.​І.​Слабадзян, А.​А.​Шаплыка, М.​А.​Эзерын.

1950. А.​Ф.​Гецман, М.​В.​Дытысаў, М.​М.​Мацюшонак, М.​Я.​Мялешчанка, К.​А.​Мятлушка, Ф.​М.​Статкевіч, С.​Дз.​Фешчанка, Н.​А.​Філіпава, А.​Р.​Юркевіч, М.​Е.​Юркевіч.

1951. В.​А.​Буцэвіч, П.​І.​Галай, В.​І.​Дарошка, А.​П.​Петухоў, А.​Б.​Сафонава, Р.​П.​Сушчэня, С.​П.​Тарашкевіч, К.​Л.​Шаплыка.

1952. Г.​Л.​Буднік, А.​С.​Рудаўскі, І.​В.​Сітніца.

1958. К.​П.​Арлоўскі, Л.​І.​Асіюк, І.​М.​Барадаўка, Я.​І.​Будай, Н.​І.​Букатая, Дз.​Р.​Булахаў, М.​М.​Валадзько, В.​С.​Галубцова, Т.​І.​Жыгалка, М.​В.​Занеўская, Т.​С.​Зубарава, С.​П.​Ільючык, М.​І.​Кавалёва, І.​П.​Камінская, Е.​Р.​Карачан, В.​П.​Кароткая, Ф.​Ф.​Кісялёва, І.​І.​Магілёўцаў, М.​К.​Макарэвіч, У.​А.​Мікуліч, С.​М.​Місуноў, Х.​Ц.​Міхнёва, К.​К.​Нікіцін, В.​П.​Палавінка, Л.​К.​Пугаўка, М.​В.​Рудэнка, А.​Р.​Сакун, Я.​П.​Сідарчук, Ц.​Я.​Смірноў, І.​В.​Сяргееў, А.​М.​Тарасевіч, М.​Я.​Ткачова, У.​І.​Усошын, Р.​І.​Шавякоў, С.​М.​Юргель.

1959. Г.​І.​Кацяш, І.​У.​Кулеш, У.​А.​Окаркаў, П.​Дз.​Суднікаў, Ф.​Р.​Фадзееў, А.​П.​Шабуняеў.

1960. Ф.​П.​Алексяевіч, Е.​С.​Белавусава, Г.​А.​Белявец, А.​М.​Віташкевіч, М.​Я.​Ігнатава, П.​Н.​Кавалёва, Р.​Я.​Казлова, Г.​Д.​Каліва, М.​І.​Мацэнка, Г.​П.​Назарава, Г.​Г.​Нікульская, А.​Д.​Панькова, Р.​К.​Прусава, М.​А.​Чэкель, Н.​П.​Якубовіч.

1962. І.​С.​Маліноўскі.

1964. І.​М.​Жыжаль, А.​С.​Крэмень, А.​В.​Селіванаў.

1965. І.​М.​Белічонак, В.​Л.​Калоша, П.​С.​Палто, І.​М.​Сярэдзіч.

1966. С.​І.​Абужынскі, П.​Г.​Альсмік, А.​А.​Анюхоўская, Т.​Р.​Арда, Н.​П.​Арсеньева, М.​В.​Арцёменка, В.​М.​Асяненка, П.​І.​Афіцэраў, Н.​Ф.​Бакунец, А.​К.​Балабава, П.​В.​Балюнова, Я.​В.​Бандак, Дз.​І.​Барашкін, В.​І.​Баркоўская, А.​І.​Барысевіч, В.​І.​Барысік, У.​А.​Баўм, А.​Д.​Богдан, М.​В.​Букшта, В.​В.​Буякова, П.​Н.​Быкава, У.​К.​Вайцецкі, Л.​Т.​Валадкевіч, Ф.​К.​Валасюк, А.​М.​Варанецкі, Д.​І.​Варац, Г.​К.​Васіленка, Т.​В.​Васількова, П.​В.​Верабей, І.​Ц.​Вераб’ёў, Б.​Б.​Вільчкоўскі, М.​Ф.​Вішнеўская, Г.​К.​Вяржбіцкая, З.​Дз.​Гарачка, А.​М.​Гарбацэвіч, П.​С.​Гарбач, В.​А.​Гардзеева, У.​С.​Гарнастаеў, Е.​М.​Гаўрыленка, А.​У.​Гічан, В.​А.​Глебка, В.​І.​Градовіч, А.​М.​Громаў, П.​Я.​Грыцук, А.​У.​Гусакоў, П.​П.​Дайнека, Р.​І.​Дарафеенка, М.​М.​Дземідзенка, В.​С.​Дзерваед, П.​І.​Дзянісаў, Н.​П.​Дудчык, Г.​П.​Елісеенка, А.​В.​Ермантовіч, В.​А.​Жукаў, В.​М.​Жураў, А.​Г.​Жураўлёў, А.​В.​Звераў, М.​Р.​Іваноўская, Г.​Д.​Іванюта, М.​С.​Ісаева, І.​В.​Ісаенка, А.​Дз.​Кажамякін, П.​Ф.​Казлова, У.​М.​Калачык, Э.​С.​Каляда, М.​А.​Каменскіх, П.​П.​Кандрашоў, П.​І.​Канопліч, А.​С.​Каралёў, М.​С.​Каранеўская, Г.​Каргін, К.​П.​Кармызава, М.​М.​Карповіч, М.​І.​Касяк, М.​П.​Кахавец, М.​І.​Кац, М.-Х.​Ш.​Качароўскі, І.​У.​Кірыновіч, П.​Дз.​Клімкоў, Я.​Л.​Клімчанка, М.​А.​Клімянок, А.​А.​Клюбко, А.​Ф.​Клява, П.​Козел, У.​С.​Козыр, У.​П.​Кот, Г.​М.​Крупская, В.​С.​Кудзін, Г.​М.​Кудзін, У.​А.​Кукаловіч, А.​М.​Кулажанка, В.​В.​Кулінчык, Ц.​М.​Кушняроў, С.​А.​Лабко, А.​І.​Літаш, Т.​Ц.​Ліцкевіч, Т.​П.​Лукашэнка, С.​Дз.​Лямешчанка, К.​П.​Ляснічая, С.​К.​Мадалінскі, Н.​І.​Маёрава, Г.​В.​Мазала, Н.​Я.​Марозава, І.​Ц.​Мартыненка, С.​І.​Марусіч, Е.​Я.​Маршалава, М.​Г.​Маршын, В.​К.​Мацюшка, Я.​А.​Мелісевіч, Р.​М.​Мігай, А.​П.​Мірутка, Э.​Н.​Модзін, В.​П.​Мыслівец, С.​К.​Наркевіч, М.​Ф.​Несцер, Г.​Е.​Нікалаева, Л.​Л.​Нічыпарук, Л.​Я.​Падлужны, І.​А.​Паліўка, С.​Т.​Пальвінская, К.​С.​Папко, К.​А.​Патапава, К.​Р.​Паўлянковіч, І.​Д.​Пашкевіч, Г.​М.​Пінчук, Л.​П.​Плыгаўка, П.​Б.​Пракапнёва, А.​І.​Прытульчык, Р.​А.​Пускін, В.​І.​Пятручак, Р.​Н.​Ракаед, Г.​Я.​Рамчанка, К.​З.​Рубіцель, М.​С.​Рудко, І.​М.​Рудкоўскі, Я.​Л.​Рэкуць, І.​М.​Сакольчык, Ц.​Е.​Салтановіч, Ф.​К.​Самусеў, А.​Дз.​Сарокіна, Г.​С.​Сарокіна, Д.​К.​Сасноўская, І.​Дз.​Сіраж, У.​А.​Скалуба, Я.​К.​Скуратовіч, А.​І.​Слабада, В.​Д.​Слук, К.​В.​Смірноў, Г.​І.​Сухарэбская, М.​А.​Сухій, Л.​З.​Сцепукова, У.​А.​Сцепчанка, М.​В.​Сядляр, Г.​В.​Сямёнаў, П.​М.​Сяркоў, А.​Л.​Торлін, Н.​С.​Трускоўская, А.​А.​Трыгубовіч, В.​П.​Уласенка, Я.​І.​Фаменка, М.​П.​Хаванскі, М.​В.​Харытановіч, І.​Ф.​Хмарун, Т.​І.​Хмялькова, В.​М.​Хурсан, Э.​В.​Ціхі, Л.​П.​Цэд, Г.​Я.​Цэдрык, Н.​К.​Чадовіч, Э.​П.​Шавейка, А.​Т.​Шакура, М.​І.​Шалупкіна, К.​У.​Шаўчук, Т.​В.​Шпакоўская, Я.​К.​Шчытоў, Г.​С.​Шыдлоўская, В.​С.​Шыкунец, Б.​В.​Шылец, В.​П.​Шыманскі, С.​Б.​Шымусік, М.​П.​Шынкароў, І.​А.​Юркоў, Я.​І.​Юшко, І.​Дз.​Янкоўскі.

1968. А.​І.​Казей, А.​І.​Маніна, С.​Ф.​Рубанаў.

1969. П.​Д.​Гарбацэвіч, В.​Ф.​Купрэвіч, У.​Ю.​Мірончык, З.​П.​Цітова, А.​І.​Шуба, М.​П.​Яругін.

1971. С.​П.​Агейчык, А.​А.​Апрышчанка, Г.​Ф.​Арцёменка, П.​Д.​Бабак, В.​К.​Бабіч, Н.​М.​Баранава, З.​І.​Баркоўскі, Б.​А.​Бароўскі, Р.​В.​Бельскі, А.​Р.​Бобрык, У.​І.​Быкоўскі, М.​В.​Вераб’ёў, М.​Б.​Вератнёва, У.​М.​Галка, Г.​А.​Галубкова, А.​І.​Ганжа, А.​П.​Ганчарык, М.​М.​Герман, Н.​Р.​Герман, В.​М.​Гладкоў, Б.​М.​Голубеў, В.​А.​Дземянкоў, Т.​Я.​Дзенісенка, П.​І.​Дзеншчыкоў, С.​М.​Дзікун, М.​А.​Дзмітрыеў, М.​К.​Дзямешка, А.​І.​Дубоўскі, К.​М.​Дубоўскі, П.​І.​Жаглоў, Ю.​Я.​Жлоба, Л.​Б.​Зімнік, М.​Р.​Змачынскі, М.​П.​Кавалёў, М.​В.​Казлова, Л.​І.​Канановіч, М.​Б.​Кандраценка, П.​А.​Карповіч, Н.​В.​Кастрова, А.​С.​Керко, Н.​І.​Куніцкая, Л.​Ц.​Мазоль, К.​С.​Макарава, У.​А.​Макаронак, М.​Р.​Макарчук, В.​А.​Малышка, В.​Д.​Махновіч, Г.Г.​Т.​Мягкова, Л.​А.​Навумава, А.​Р.​Падразенка, В.​П.​Паклікуха, С.​С.​Паляшчук, І.​Я.​Парфененка, В.​Г.​Пархоменка, Ф.​І.​Паташкевіч, С.​Н.​Пацукевіч, В.​А.​Пінчук, С.​Я.​Пісклячэнка, У.​С.​Піскун, І.​І.​Плаўскі, М.​А.​Процька, Л.​М.​Пунтус, І.​Р.​Пырко, К.​Л.​Радзевіч, Т.​А.​Сакалюк, В.​М.​Саламаха, І.​С.​Салей, К.​П.​Саленік, А.​Н.​Сеўчанка, І.​В.​Скопін, А.​П.​Старавойтаў, М.​І.​Сувораў, Ф.​П.​Сянько, П.​Р.​Тур, Р.​С.​Цакунова, М.​Л.​Цвяткоў, Р.​І.​Цітко, У.​Т.​Чуракоў, М.​Я.​Чуяшова, Л.​В.​Шапавалава, Г.​П.​Шушкевіч, Ф.​В.​Юданаў, У.​Д.​Юрчанка, П.​І.​Якімаў.

1972. А.​М.​Бабко, П.​У.​Броўка, В.​С.​Вачынская, А.​А.​Жамойцін, М.​У.​Карповіч, Я.​Ф.​Мірановіч, К.​В.​Шавель.

1973. У.​Ц.​Астрэйка, Т.​У.​Афанасік, А.​А.​Байкоў, З.​М.​Бычкоўская, М.​П.​Бяганскі, Р.​Л.​Ваньковіч, А.​П.​Вашкевіч, А.​М.​Выскварка, А.​Я.​Вяргейчык, Н.​Ф.​Даніленка, І.​І.​Дзяржынскі, Е.​П.​Дрозд, Л.​М.​Журбіла, І.​Ф.​Зелянкоўскі, М.​У.​Кошур, У.​Ф.​Крышталевіч, Л.​С.​Кучур, А.​С.​Лучко, Ц.​П.​Міхасенка, А.​М.​Мокат, М.​Дз.​Мухін, І.​Я.​Палякоў, В.​А.​Пятрушына, Л.​В.​Сакоўскі, І.​С.​Самуйлаў, Л.​Е.​Сіроткіна, Б.​Л.​Сцяпанаў, А.​М.​Тачыла, Т.​І.​Трафімовіч, А.​Г.​Хацько, А.​А.​Цабрук, М.​Я.​Шарснёў.

1974. С.​І.​Аўсіевіч, І.​А.​Беластоцкі, Т.​В.​Бірыч, А.​А.​Бужынскі, П.​Т.​Дземчанка, М.​К.​Ільін, А.​В.​Казачок, Г.​Г.​Калабук, А.​А.​Падабед, У.​П.​Пакроўскі, В.​С.​Палзуноў, І.​І.​Паўловіч, Я.​І.​Скурко (М.​Танк), М.​М.​Слюнькоў, П.​М.​Судзілоўскі, П.​П.​Цімашэнка, А.​У.​Шатухіна.

1975. К.​К.​Атраховіч (К.​Крапіва), Я.​М.​Багданчук, А.​Дз.​Гатоўчык, І.​М.​Дзёмін, Г.​М.​Катляроў, М.​М.​Купа, Н.​З.​Курносава, У.​К.​Марушчак, В.​Ц.​Марушчанка, І.​Л.​Сінягуб, К.​С.​Сямёнава.

1976. А.​Я.​Андрэеў, І.​Е.​Анісімаў, А.​І.​Бялко, Э.​І.​Валіцкая, Л.​П.​Варганаў, В.​І.​Трэсь, М.​В.​Другакоў, М.​К.​Дубінка, Дз.​Канаплянікаў, М.​І.​Капцяроў, М.​Т.​Клімаў, Л.​Г.​Кляцкоў, Ф.​П.​Комар, Р.​У.​Кубліцкая, А.​А.​Мацкоўскі, Э.​П.​Ражко, Г.​Ф.​Сікорская, А.​А.​Сцепановіч, П.​М.​Фіткевіч, М.​С.​Цітоў, Я.​Т.​Чарвякоў, П.​Шапавал.

1977. М.​М.​Аляксандраў, М.​В.​Анібраева, М.​Я.​Баркун, Л.​А.​Дземчанка, Ц.​Я.​Кісялёў, В.​А.​Руды, Л.​А.​Тозік, Р.​Р.​Шырма, С.​М.​Янчэўскі.

1978. З.​І.​Азгур, А.​Г.​Антонаў, А.​Л.​Белякова, В.​М.​Гарошка, С.​Ф.​Дубоўскі, Я.​Я.​Жлоба, А.​Ф.​Занько, Н.​І.​Кавалец, М.​А.​Караткевіч, П.​М.​Машэраў, Л.​К.​Тарасевіч, С.​І.​Шклярэўскі.

1979. М.​А.​Барысевіч, М.​Дз.​Дзеруноў, У.​М.​Кірыленка, Ф.​І.​Фёдараў.

1981. С.​Ф.​Акуліч, Л.​Дз.​Брызга, П.​К.​Кавалёў, Я.​І.​Кімстач, Н.​І.​Ніканава, В.​Р.​Масюткін, І.​П.​Шамякін.

1982. Я.​І.​Галухін, А.​Л.​Дубко, З.​М.​Задора.

1983. Т.​У.​Чубрык.

1984. Я.​А.​Аляксанкін, В.​П.​Булава, В.​У.​Быкаў, З.​Дз.​Мохарава.

1985. М.​У.​Даменікан.

1986. А.​Р.​Андрэеў, А.​М.​Дудук, М.​Б.​Дукшта, В.​І.​Жалязняк, Э.​Я.​Ляшнеўскі, М.​В.​Паляўкоў, Я.​Я.​Сакалоў, І.​П.​Сянько.

1991. А.​А.​Паташкін.

т. 5, с. 198

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК ПРАМЫСЛО́ВАСЦІ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. рабочым, майстрам, інж.-тэхн. работнікам прадпрыемстваў, аб’яднанняў, н.-д., праектна-канструктарскіх і інш. арг-цый розных галін вытв-сці, работнікам органаў кіравання прам-сці, якія працуюць у прам-сці 15 і больш гадоў і зрабілі значны ўклад ва ўдасканаленне тэхнікі, тэхналогіі і арганізацыі вытв-сці, у дасягненне высокіх паказчыкаў якасці прадукцыі, павышэнне прадукцыйнасці працы і эфектыўнасці вытв-сці. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1971 існавала ганаровае званне засл. работнік прамысловасці Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі прамысловасці Рэспублікі Беларусь

1972. Ф.​Ф.​Байкачоў, П.​І.​Байкоў, П.​П.​Белы, М.​П.​Бераснёў, Ф.​І.​Бойка, А.​А.​Бужынскі, І.​І.​Бяспалава, М.​Е.​Гаўрылаў, К.​Р.​Давыдок, І.​І.​Дземчанка, В.​К.​Жукоўскі, А.​Ф.​Загаецкая, В.​А.​Зубенін, П.​І.​Індан, А.​В.​Казанцаў, К.​І.​Калывайлава, Г.​Ц.​Кузняцова, Л.​В.​Малышкіна, А.​І.​Папоў, Р.​І.​Плашэй, В.​А.​Помазава, А.​Р.​Пракаповіч, П.​С.​Раждаеў, С.​С.​Раманенка, В.​Я.​Раманоўскі, М.​Ф.​Рухлінскі, П.​П.​Сабалеўскі, У.​С.​Семяніхін, М.​А.​Сінкевіч, М.​М.​Слюнькоў, Г.​А.​Сляпцоў, Я.​І.​Ступак, В.​А.​Сысоева, Г.​В.​Сямёнаў, А.​П.​Тоўсцік, М.​А.​Фядзюк, М.​М.​Хаванскі, Ю.​І.​Хейкер, А.​І.​Хоміч, Ц.​Я.​Церахаў, Б.​Л.​Шапашнік, А.​І.​Шчарбакоў, В.​М.​Шчарбіна, М.​П.​Ямелечава.

1973. Г.​П.​Алейчык, С.​І.​Аўсіевіч, Н.​З.​Баброў, Ф.​І.​Багданаў, І.​М.​Брэль, В.​М.​Буткевіч, А.​Я.​Высоцкі, Я.​Ф.​Гайваронскі, А.​П.​Гайдук, В.​Л.​Гарох, А.​У.​Грыгусь, А.​В.​Грэлаў, А.​Р.​Гурскі, В.​А.​Жукоўскі, І.​А.​Кадурын, І.​І.​Караткоў, В.​М.​Кармілевіч, С.​П.​Кароль, Г.​Ф.​Карпенка, Дз.​А.​Кіеня, А.​А.​Кузаўкоў, А.​Ф.​Лапцюхова, В.​Т.​Майсееў, В.​Ц.​Прохараў, У.​А.​Ражкоў; В.​Я.​Семянкоў, Р.​І.​Тубалец, С.​К.​Ціханскі, У.​І.​Чэрнікаў, В.​К.​Шамгін, І.​Р.​Янкоўскі.

1974. Л.​А.​Багданаў, А.​Ц.​Баранава, А.​І.​Белавусаў, Г.​Л.​Васілеўская, М.​П.​Галяева, М.​І.​Гулевіч, М.​Ф.​Дзяркач, П.​І.​Казлоў. В.​М.​Качынскі, С.​М.​Кішкін, Я.​І.​Клімчанка, Г.​М.​Красніцкі, Ф.​Т.​Крывянкоў, І.​В.​Кудраўцаў, Ф.​І.​Кузняцоў, А.​С.​Лаўрэнаў, М.​М.​Матохіна, В.​Д.​Новікаў, П.​І.​Паўлаў, Дз.​І.​Пятроў, Н.​А.​Сафонава, П.​П.​Сяргееў, Дз.​Ф.​Хітраво, К.​Ю.​Цярэшка, М.​Д.​Шахаленка, Г.​Н.​Юпатаў.

1975. М.​І.​Агалаў, С.​Ф.​Азёрны, А.​М.​Акуліч, С.​У.​Антонаў, Л.​І.​Багдановіч, Б.​Т.​Барэйша, М.​К.​Белпкурскі, Р.​Е.​Бондараў, Я.А.​К.​Брэд, Б.​В.​Бурэўскі, С.​А.​Бухаў, Т.​А.​Бялькова, С.​В.​Бяляеў, І.​М.​Валікаў, В.​Дз.​Вятошкін, А.​В.​Гарачкін, М.​Дз.​Гарохаў, В.​В.​Герман, В.​Ф.​Гнілягін, П.​І.​Грэцкі, І.​П.​Губачоў, У.​Д.​Гулаеў, М.​С.​Гулевіч, Б.​А.​Данілаў, Г.​Я.​Данілкін, С.​А.​Дзюбянкоў, Л.​І.​Дзянісава, Дз.​П.​Дубіна, Л.​С.​Жывіца, А.​А.​Жыткоў, Ц.​М.​Захаранка, Ц.​Ц.​Зелянко, І.​М.​Ільінская, У.​Г.​Каваленка, І.​П.​Каета, У.​С.​Казлоў, Е.​А.​Каласоўская, В.​А.​Калінкін, С.​І.​Калыбельнікаў, Я.​Ц.​Камарыст, П.​І.​Караткоў, В.​А.​Качан, М.​А.​Крашэўскі, В.​С.​Крыцкі, А.​П.​Кузняцоў, А.​В.​Кузьміч, В.​М.​Кузьмянкоў, Г.​С.​Кукшынскі, М.​І.​Ларыёнаў, І.​І.​Ліпін, Б.​А.​Лукошнікаў, Ф.​П.​Лук’яненка, М.​В.​Малахаў, І.​С.​Малашка, А.​Я.​Масальскі, М.​М.​Мацвееў, П.​З.​Меркін, М.​П.​Мішчанка, А.​Е.​Нікіфараў, Н.​Ф.​Пазнякоў, П.​А.​Палухін, І.​Я.​Паляціла, С.​А.​Пракопчык, В.​А.​Прыдарожны, А.​І.​Прыходзька, Р.​Я.​Рагожын, І.​Ф.​Сакалоў, Р.​І.​Сафронаў, В.​А.​Селязнёў, Г.​В.​Семяніхін, Л.​С.​Слаўк, Р.​Г.​Сушанцоў, І.​М.​Сушчанкоў, Л.​А.​Углік, В.​В.​Урусаў, Я.​А.​Фурман, В.​Я.​Фурукін, К.​М.​Халошын, М.​І.​Хвашчынскі, Ш.​Х.​Хуснутдзінаў, М.​С.​Цітоў, Б.​М.​Чаркасаў, М.​А.​Шавялёў, У.​К.​Шаркоў, Я.​Ф.​Шкіндар, М.​В.​Шпортаў, А.​К.​Шчурак, Г.​С.​Югаў, У.​Е.​Юрчанка.

1976. А.​П.​Авечкін, Н.​А.​Аксёнава, М.​У.​Алісевіч, У.​П.​Андрушчанка, К.​А.​Андрыянаў, Л.​С.​Ахацімская, М.​Ю.​Баранаў, С.​І.​Бардзілоўскі, В.​І.​Бароўскі, І.​А.​Барысевіч, В.​І.​Беражны, А.​М.​Быкоўскі, К.​М.​Бялянка, У.​Я.​Вайцюк, М.​К.​Васіленка, І.​П.​Васільеў, М.​І.​Гайдук, А.​М.​Галішнікаў, М.​С.​Ганчароў, І.​А.​Гацко, Л.​Р.​Глазкоў, Л.​Р.​Грышанава, Р.​Д.​Гулько, І.​Ф.​Гурэеў, Э.​І.​Дземідок. Н.​С.​Дунаева, І.​С.​Жукаў, В.​І.​Забела, Л.​Т.​Згорскі, Б.​С.​Зубаў, В.​М.​Ільіна, А.​С.​Каваленка, В.​А.​Калашнікава, М.​Я.​Капшукова, В.​Л.​Карнілава, Р.​П.​Кеніг, А.​Г.​Кіеня, І.​У.​Кіеўскі, З.​П.​Кіжнярова, М.​П.​Кісялёў, А.​А.​Ключнік, Я.​М.​Козыраў, А.​М.​Кроўз, У.​Ю.​Крыкун, З.​І.​Крымава, В.​А.​Кубасаў, В.​В.​Кузьмічоў, В.​А.​Лазерка, Э.​С.​Лешчанка, В.​А.​Лынчанка, А.​І.​Ліцвінаў, М.​Я.​Ляскавец, П.​В.​Ляшчынскі, Л.​І.​Малеша, У.​І.​Мальто, М.​І.​Манастырскі, М.​М.​Мацюшын, А.​П.​Непагодзін, М.​П.​Нікалаенка, І.​М.​Нікалайчык, Ц.​В.​Нікулін, А.​Н.​Падабедаў, Х.​Л.​Падмаскоўная, Ю.​Д.​Панамароў, Я.​Р.​Папоў, Н.​І.​Парадня, І.​Я.​Паўлючэнкаў, М.​А.​Пузыня, В.​Я.​Пятрэнка, Г.​А.​Рабцаў, І.​І.​Растаргуеў, В.​Р.​Рыбалка, В.​П.​Рэзнік, Р.​І.​Савіцкая, В.​С.​Сакалова, М.​І.​Сінкевіч, В.​М.​Слюнькоў, Г.​Дз.​Смірноў, В.​С.​Сяргееў, Л.​Д.​Татарынаў, Дз.​М.​Ткачоў, В.​Д.​Хадакова, К.​І.​Хацука, А.​А.​Чарняўская, У.​А.​Шкабарын, Л.​І.​Шунякоў, І.​Е.​Шчарбінскі, В.​Ф.​Юркавец.

1977. У.​М.​Алейнікаў, Г.​П.​Андрэеўскі, Я.​С.​Афаневіч, Н.​Дз.​Бакштай, Л.​І.​Вышынская, Л.​Я.​Гаранская, Л.​Я.​Гарэлік, Л.​П.​Жураўлёва, Р.​П.​Жураўлёва, С.​Я.​Званароў, В.​А.​Ігнацьеў, М.​А.​Козел, Я.​М.​Мухамор, М.​Ф.​Мясаедаў, А.​М.​Прус, М.​П.​Пухаў, А.​Дз.​Севасцьянава, Э.​І.​Сцепанічэнка, М.​Я.​Сцяпанаў, А.​С.​Цітоў.

1978. М.​М.​Барадулін, М.​І.​Батура, Г.​А.​Быкоўскі, Л.​Ю.​Беляновіч, З.​Л.​Гдалевіч, Л.​І.​Грыгор’ева, А.​Ф.​Дзяржынская, В.​В.​Івашка, В.​Дз.​Івойлава, Р.​П.​Кавалеўская, Л.​У.​Карцяновіч, Т.​А.​Клачан, М.​І.​Коршунава, Ч.​А.​Круглінскі, А.​П.​Парфёнава, А.​С.​Рабінскі, Р.​В.​Рак, Я.​У.​Рачынскі, А.​А.​Санчукоўскі, А.​Л.​Стоцкі, Г.​Н.​Цвяткоў, Л.​С.​Цыбульская.

1979. М.​В.​Анібраева, З.​П.​Адашкевіч, Я.​В.​Вайцяховіч, В.​М.​Дрозд, Т.​П.​Жалабковіч, Б.​І.​Кабзар, А.​С.​Кавалёў, М.​Ф.​Казакова, М.​А.​Кудзін, У.​Ф.​Куракоў, Н.​І.​Макушкіна, І.​М.​Мігун, Я.​А.​Мікуловіч, У.​П.​Патоцкі, Я.​С.​Пратасевіч, Л.​І.​Рышчук, А.​А.​Сігаеў, М.​Т.​Тарасаў, Л.​Ф.​Трусава, Н.​Ф.​Храптова, Г.​К.​Цапаеў, В.​С.​Чарняцоў.

1980. З.​В.​Белагуб, П.​Д.​Біліда, М.​Ю.​Габрусь, А.​М.​Гушчо, В.​П.​Давыдоўскі, М.​П.​Зданевіч, Я.​С.​Ізафатава, А.​П.​Калошын, А.​Я.​Кіўкоў, У.​У.​Лішык, Я.​А.​Мажэева, Н.​С.​Мароз, Н.​І.​Пашкевіч, Р.​В.​Пятроў, І.​І.​Рак, І.​М.​Сакалоў, Н.​І.​Сакалоўскі, Л.​П.​Улаховіч, В.​В.​Федуковіч, Я.​І.​Шафір, Р.​І.​Шчарбакоў, В.​А.​Шылец, А.​І.​Ярэй.

1981. М.​І.​Акімаў, В.​Ц.​Арбузаў, А.​Г.​Зязюлькін, М.​Ф.​Іофе, С.​Л.​Карзюк, Р.​С.​Кірыенка, Я.​В.​Крывулька, С.​П.​Крыжэўскі, У.​Д.​Ліфшыц, Т.​В.​Лятун, І.​І.​Малчанаў, А.​У.​Мацкевіч, В.​В.​Нідзелька, А.​Ф.​Рудзінскі, Л.​А.​Чачот.

1982. В.​М.​Аляксеенка, С.​С.​Барадоўскі, Л.​П.​Бубноў, В.​П.​Булава, Л.​В.​Варанцова, Л.​В.​Варэц, А.​П.​Гусар, У.​А.​Іваноў, Н.​П.​Каралёва, М.​А.​Качко, А.​Ф.​Крываносаў, П.​Ф.​Макараў, В.​В.​Машчук, Г.​К.​Пераціцкі, Г.​І.​Савановіч, М.​П.​Сакіркін, З.​П.​Сідарэнка, А.​С.​Сладкова, Э.​І.​Смага, А.​В.​Хламянок, Н.​К.​Хоцькіна, С.​Ф.​Цура.

1983. І.​С.​Бартосік, С.​П.​Вярбоўскі, Л.​Я.​Гардзяюк, Г.​І.​Гулей, В.​Ф.​Дзянішчанкава, І.​С.​Жукоўскі, А.​П.​Кавальчук, В.​І.​Карасцялюк, А.​П.​Кацапаў, Р.​В.​Конюх, В.​А.​Майко, М.​П.​Марозаў, М.​П.​Накоўнік, А.​І.​Трушкіна.

1984. С.​М.​Аляксейчык, А.​І.​Бацюлеў, М.​С.​Берышвілі, Н.​У.​Валовік, В.​А.​Жукавец, В.​С.​Падгарэцкая, У.​А.​Сітаў, У.​Я.​Чвялёў, Т.​І.​Шалянок, Р.​А.​Шчаглова.

1985. М.​Ц.​Антонік, С.​А.​Ахрэмчык, У.​І.​Блаў, А.​У.​Жыткевіч, В.​У.​Забаронак, А.​М.​Запольскі, І.​У.​Казанцаў, Л.​А.​Канавалаў, Л.​М.​Нагібовіч, М.​А.​Сідараў, В.​М.​Сліж, Т.​С.​Хрытанькова, М.​Я.​Чуманіхіна, У.​А.​Юрганаў.

1986. М.​Т.​Барабанаў, Ю.​Дз.​Барадоўскі, А.​М.​Біёнчык, Л.​І.​Грышын, Г.​С.​Папова.

1987. М.​І.​Кандзіраыда, Г.​І.​Лазарашвілі, У.​М.​Сямёнаў.

1988. Я.​К.​Баран, П.​Ф.​Белагураў. С.​Ф.​Гашко, Э.​А.​Геуркаў, У.​В.​Грыдзюшка, Ю.​Я.​Данешчык, М.​Д.​Ермалаеў, В.​В.​Кавальчук, Т.​В.​Караткова, У.​В.​Качан, В.​М.​Краўчанка, А.​М.​Крывенка, І.​І.​Куляшоў, Э.​К.​Мядзведзеў, В.​А.​Пятроў, З.​П.​Саковіч, І.​У.​Смалей.

1989. М.​П.​Бялько, М.​М.​Валькоў, Ф.​К.​Голуб, В.​Дз.​Жагальскі. Л.​І.​Кадолка, І.​І.​Карнілаў, М.​Ц.​Лучнікаў, У.​П.​Піліповіч, С.​П.​Сінельнікаў, В.​В.​Собаль, В.​М.​Царанкоў, Л.​П.​Яноўскі. 1990. З.​Ф.​Бузуноўскі, Л.​Ф.​Ідзіятуліна, Г.​А.​Ісаевіч, Ю.​М.​Канавалаў, Т.​С.​Ліпатнікава, М.​Я.​Манголеў, С.​Б.​Сімховіч, В.​І.​Сініцкі, Л.​А.​Тараканава, Г.​М.​Хартаповіч, М.​А.​Цітоў, А.​А.​Шарубін, В.​У.​Шчамялёва, П.​Л.​Шыла, Г.​Р.​Яцкоўская.

1991. Л.​С.​Арыніч, У.​М.​Аўчыннік, П.​Р.​Балдоўскі, А.​С.​Белавус, С.​А.​Вернікоўскі, Ш.​С.​Грыгар’ян, І.​А.​Карпаў, Г.​А.​Курыльчік, У.​П.​Лапыка, П.​З.​Літвінчук, А.​А.​Лявошка, У.​І.​Масюкевіч, І.​С.​Муліца, С.​М.​Паліцкая, С.​А.​Пеліх, А.​А.​Сямёнава, М.​І.​Цярэшка, К.​К.​Шабунеўскі, А.​С.​Шыбаеў, В.​У.​Эсаулаў.

1992. У.​П.​Кудрыцкі.

1993. М.​Т.​Бялко, Ч.​А.​Дудчык, У.​І.​Лежань, М.​У.​Саўко, У.​М.​Шэпель.

1994. У.​В.​Абрамчык, У.​В.​Ачапоўскі, З.​В.​Валеха, В.​В.​Вінакураў, А.​Е.​Гайдук, Л.​А.​Гармаш, А.​К.​Герасімовіч, А.​У.​Грэбень, У.​Я.​Давыдкоў, А.​М.​Далінін, А.​А.​Данілін, М.​Л.​Дворкін, І.​І.​Журовіч, В.​Я.​Кавалевіч, В.​А.​Кавалёў, З.​М.​Капіхава, Л.​Б.​Калодны, Л.​І.​Калугін, Ф.​І.​Канстанціновіч, У.​У.​Карсакоў, Г.​Р.​Катомкіна, Ю.​Р.​Кісялёў, Л.​П.​Козік, А.​М.​Лапко, У.​У.​Ласкевіч, У.​В.​Ляўданскі, М.​І.​Лобач, А.​Г.​Максімовіч, С.​І.​Малахаў, В.​А.​Найдзёнак, П.​М.​Новікаў, У.​У.​Рашатко, М.​А.​Сайчык, М.​Н.​Сліж, Н.​Д.​Тоўсцік, У.​П.​Філіпаў, Л.​С.​Чартоў, Т.​К.​Юрэвіч, Б.​Б.​Янкоўскі.

1995. А.​Ц.​Ваўчок, С.​А.​Венцкі, Л.​А.​Воўк, М.​І.​Зінавенка, У.​Ф.​Каленік, Г.​У.​Карло, М.​Я.​Паўлаў, В.​І.​Рулеў, П.​У.​Скабіцкі, М.​М.​Скарбец, А.​І.​Фёдараў, У.​А.​Філіпаў, Дз.​І.​Чачко, А.​І.​Чыж, Л.​Г.​Шавель.

1996. В.​А.​Астапенка, Я.​І.​Бабініч, А.​І.​Белы, Т.​У.​Булдык, В.​А.​Бурскі, В.​У.​Бухавец, А.​М.​Бярозкін, Б.​В.​Вайтовіч, А.​У.​Вержбаловіч, У.​С.​Дзегцяроў, У.​М.​Дзялендзік, Г.​С.​Драбышэўскі, У.​В.​Зубовіч, Р.​А.​Калінкін, Р.​П.​Капытко, Р.​М.​Нургалееў, А.​І.​Прыходзька, М.​І.​Пузыроў, С.​У.​Сарока, У.​В.​Скобаў, У.​С.​Хмялеўскі, В.​Р.​Чарткоў, В.​В.​Шапецька, А.​А.​Ярковіч.

1997. Л.​Ф.​Барабанаў, М.​П.​Белы, Л.​П.​Быкоўскі. В.​Б.​Вернікоўскі, Л.​К.​Калюка, Р.​Ф.​Карабанаў, В.​Дз.​Марыніч, С.​С.​Сідорскі, С.​П.​Сапута, С.​Б.​Снітко, У.​П.​Стайчанка, С.​Х.​Федарук, В.​А.​Шурынаў.

т. 6, с. 564

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ БУДАЎНІ́К РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. работнікам будаўніцтва і будаўнічай індустрыі, якія працуюць у будаўнічых, н.-д., праектных, праектна-пошукавых, мантажных і інш. арг-цыях 15 і больш гадоў, за заслугі ў вытворчай дзейнасці, распрацоўцы і ўкараненні прагрэсіўных праектаў і тэхналогій, перадавога вопыту арганізацыі, механізацыі і аўтаматызацыі працы, дасягненне высокай эфектыўнасці вытворчасці і якасці буд.-мантажных работ. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1960 існавала ганаровае званне заслужаны будаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь

1960. У.​Ц.​Атрошчанка, Е.​С.​Галаўнёва, С.​А.​Грыгор’еў, В.​Ф.​Дзем’янюк, А.​А.​Дзігілевіч, І.​А.​Доўнар, А.​А.​Жалняровіч, Р.​С.​Забалееў-Ізотаў, Я.​Ф.​Казлоўская, З.​А.​Караткевіч, І.​К.​Колычаў, А.​С.​Лапуноў, М.​Х.​Ломскі, У.​П.​Маскалёў, В.​І.​Свецікаў, В.​А.​Слепухоў, П.​М.​Сцяблюк, Ц.​К.​Фандо, Я.​Ф.​Філічонак, П.​Г.​Фядоценка, І.​Э.​Шаблоўскі, В.​Ш.​Шайхлісманаў, С.​І.​Ярашэвіч.

1961. А.​В.​Астроўскі, У.​М.​Вараксін, В.​К.​Гаравой, А.​М.​Громаў, М.​К.​Гуд, І.​К.​Дуброўскі, Г.​У.​Заборскі, А.​Ц.​Маграшоў, В.​Дз.​Макавец, Т.​М.​Макараў, Л.​А.​Новікава, І.​А.​Паддубіцкі, М.​І.​Паўлаў, М.​М.​Сівухін, М.​П.​Тарасенка, І.​Дз.​Шлапакоў.

1962. Р.​А.​Абразцова, А.​С.​Абухоўскі, Я.​І.​Анісімаў, Ф.​Ф.​Арцёменка, С.​С.​Атаеў, П.​Л.​Бабак, А.​Г.​Базаеў, С.​С.​Батурын, М.​Н.​Богуш, К.​А.​Бондараў, Л.​С.​Булах, М.​Л.​Вараб’ёў, І.​П.​Ведзмедзь, А.​П.​Воінаў, М.​С.​Галуза, Г.​М.​Глезер, І.​І.​Грыгаровіч, Л.​А.​Жук, І.​М.​Жыжаль, У.​В.​Казюля, А.​Н.​Каралёў, У.​А.​Кароль, М.​В.​Кашчэеў, Н.​І.​Лісавец, К.​А.​Магілеўскі, А.​С.​Мазейка, В.​А.​Мароз, У.​Г.​Міхайлаў, А.​Ф.​Мураўскі, Л.​С.​Паперна, Г.​П.​Паўлоўскі, В.​Л.​Пятніцкі, І.​М.​Рабцаў, Р.​І.​Рубанаў, М.​А.​Свірскі, М.​П.​Семянцоў, Г.​І.​Страіцелеў, В.​А.​Талмачоў, С.​М.​Траногін, В.​Л.​Трэйда, В.​М.​Фамін, М.​А.​Хомчанка, В.​Я.​Цвяркун, П.​П.​Цімашэнка, К.​П.​Цюцюноў, М.​В.​Шчэпкін, І.​А.​Юркоў.

1963. А.​В.​Анцімонаў, М.​Ц.​Архіпец, Л.​М.​Ашмян, В.​С.​Бабкоў, Ф.​Ц.​Бажок, А.​У.​Байцова, І.​С.​Бахір, Я.​Е.​Гайко, Я.​П.​Гоцін, А.​П.​Гушча, К.​У.​Джыгера, Г.​Я.​Жолудзеў, В.​П.​Зенін, А.​С.​Крэмень, А.​В.​Круль, М.​С.​Кускоў, В.​С.​Левін, М.​Ф.​Майдановіч, Л.​П.​Мацкевіч, М.​М.​Машкін, У.​М.​Мудры, С.​І.​Мядзведскі, В.​Ф.​Наймушын, П.​М.​Новікаў, Я.​Ф.​Паўленка, А.​Ш.​Плоткін, Я.​А.​Раговін, М.​З.​Санкін, Г.​І.​Татурын, А.​Б.​Уласевіч, К.​Дз.​Цвярдоў, І.​М.​Чарненка.

1964. І.​А.​Віленскі, М.​Дз.​Галубенкаў, М.​В.​Кавалёў, І.​І.​Корсакаў, В.​С.​Крывіцкі, Р.​І.​Мілановіч, А.​В.​Пруднікаў, У.​М.​Рубанік, В.​Ф.​Хлімянцоў, Л.​С.​Храмцоў.

1965. А.​Б.​Бандарэнка, П.​І.​Бязручкін, А.​К.​Ворса, І.​М.​Вятрук, І.​Ц.​Гапеенка, М.​Я.​Глушанкоў, М.​К.​Дзямешка, Ф.​І.​Дудараў, У.​М.​Жур, А.​І.​Кавалеўскі, М.​У.​Конік, Ф.​Я.​Крот, Ц.​М.​Кушнераў, В.​С.​Ларын, Р.​І.​Лебедзеў, У.​Я.​Ліцкевіч, П.​С.​Лукашук, А.​Дз.​Майсяевіч, М.​Я.​Мананкоў, Б.​М.​Марагоўскі, В.​Г.​Маршалаў, М.​С.​Медзвядзенка, Г.​К.​Мітраховіч, Дз.​Ф.​Міхайленка, П.​М.​Наваржэўскі, П.​Ф.​Пацей, А.​А.​Пількевіч, С.​М.​Раўкоў, Я.​Ф.​Савіцкі, І.​С.​Салей, С.​І.​Серафімовіч, І.​Х.​Сіманоўскі, М.​В.​Скрабкоў, Л.​С.​Собаль, А.​П.​Старавойтаў, І.​І.​Сямак, К.​М.​Тандзітнікаў, М.​Г.​Ушкевіч, П.​І.​Чарнавусаў, В.​П.​Чарнышоў, М.​І.​Шалдыга, Б.​А.​Шаршнёў, Г.​П.​Шмігельскі, М.​І.​Шымель, І.​П.​Янкоўскі, М.​П.​Ярашэвіч.

1966. В.​Е.​Алексяюк, К.​А.​Бародзіч, І.​М.​Бірыла, К.​І.​Вагін, Л.​Я.​Васілеўскі, Г.​А.​Вялічка, А.​М.​Гершаў, Г.​С.​Дашын, В.​Р.​Жылін, А.​С.​Зуб, С.​Ф.​Кажамякін, М.​П.​Кажан, П.​І.​Клімук, І.​К.​Лазарэнка, А.​К.​Лісоўскі, К.​С.​Мілашэўскі, А.​Ф.​Мітраховіч, Д.​П.​Надгачаеў, Р.​Я.​Паламарчук, Л.​В.​Парыйскі, Я.​П.​Ракомса, С.​А.​Сапун, П.​Ф.​Філіпаў, У.​А.​Хадорык, Ф.​І.​Цімафееў, С.​Я.​Цярохін, Л.​К.​Цяцерын, А.​С.​Чмыр, І.​М.​Шараеў, І.​К.​Юркоў.

1967. І.​С.​Вараб’ёў, М.​П.​Варэнцаў, Я.​І.​Дрозд, А.​А.​Кавалевіч, М.​М.​Кавалевіч, Е.​А.​Каўгарэна, Ц.​І.​Кузьмін, А.​Дз.​Лакіда, М.​В.​Леаненка, Ф.​Ф.​Леановіч, С.​І.​Шульга.

1968. П.​Р.​Аўсянікаў, М.​І.​Бадзько, Г.​С.​Бандарэнка, К.​В.​Варон ша, А.​К.​Васілеўскі, Л.​Г.​Гаўрылаў, Р.​Я.​Герцовіч, В.​П.​Глявіцкі, А.​А.​Грабеннікаў, М.​А.​Грыгарук, П.​Р.​Дадонаў, М.​Г.​Дзівакоў, А.​Я.​Каржуеў, М.​К.​Кесель, Ф.​В.​Магіленка, К.​Я.​Масько, М.​І.​Мацэль, М.​М.​Мядзведскі, І.​Б.​Палінскі, М.​І.​Пісарчык, С.​Ф.​Пятроў, В.​Дз.​Сабалеўскі, І.​М.​Сак, А.​З.​Сацікаў, А.​І.​Хамянкоў, К.​С.​Цывінскі, Ф.​М.​Шакай, Ф.​І.​Шчасны, Ф.​І.​Юшкевіч, В.​Н.​Ярковіч.

1969. Дз.​Д.​Атрашкевіч, Ю.​К.​Гарашчук, Г.​М.​Губчык, М.​М.​Епіфанаў, М.​І.​Касценіч, С.​Ц.​Кірыльчук, М.​І.​Кудзелін, А.​В.​Кулікоўскі, Б.​С.​Курлена, І.​В.​Кушнераў, Ф.​С.​Маскоў, В.​М.​Няхаеў, П.​Р.​Паўлоўскі, А.​М.​Печкуроў, Дз.​Дз.​Прашчаеў, У.​М.​Рыжыкаў, С.​П.​Самуха, М.​П.​Сінцова, М.​М.​Унукоўскі, І.​І.​Ціханаў, А.​А.​Чыжык, С.​М.​Шахно, К.​С.​Якімовіч.

1970. П.​Н.​Антоненка, М.​І.​Бандзюк, С.​С.​Бычкоўскі, І.​І.​Валадашчык, А.​Ф.​Гаўрысёў, М.​І.​Герасімчук, Д.​Ц.​Гузман, Ю.​Р.​Іваноў, С.​М.​Ізотаў, І.​П.​Кавалёў, С.​В.​Казакоў, Л.​В.​Казлоў, В.​І.​Кандраценка, М.​Л.​Каралюк, Р.​В.​Куляеў, Л.​І.​Кунічкіна, М.​Р.​Лукашэнка, Р.​І.​Ляшэнка, К.​П.​Малькевіч, С.​І.​Маршчэнка, М.​М.​Маталыцкі, М.​Ф.​Мацюк, А.​І.​Наканечны, Р.​Л.​Пабядзінскі, У.​В.​Пакацілаў, В.​І.​Пацюк, П.​Я.​Пісарчык, М.​А.​Пісарык, Ф.​П.​Пыжык, А.​А.​Раманоўскі, А.​А.​Рамашэўскі, Д.​Я.​Родаў, М.​Ц.​Свінко, Р.​С.​Сілівончык, М.​В.​Сярмяжка, А.​А.​Ларасаў, А.​А.​Фурсевіч, Л.​У.​Чарапко, М.​А.​Шлойда, М.​С.​Шумакоў.

1971. І.​А.​Багданаў, Р.​І.​Бандарэнка, М.​А.​Баранаў, Л.​В.​Голубева, А.​К.​Іваноў, Ф.​І.​Кажарскі, І.​І.​Казлоўскі, С.​І.​Казлюк, Б.​М.​Кіціс, Р.​Дз.​Купрыенка, Ф.​А.​Лапуноў, М.​А.​Літоўчанка, В.​І.​Луцык, М.​Н.​Маліноўскі, А.​Н.​Мінаеў, У.​У.​Мінкевіч, К.​К.​Петрушкевіч, М.​І.​Пунько, Г.​М.​Рагачова, І.​В.​Сабалеўскі, П.​М.​Сідараў, А.​І.​Сініцын, М.​К.​Смоліч, А.​Л.​Трубяцкой, А.​А.​Трухан, М.​А.​Федарчук, А.​І.​Цыганок, М.​І.​Яскевіч.

1972. Ф.​А.​Андросік, М.​Д.​Бараболкін, П.​Л.​Бароўскі, В.​І.​Барысенка, Б.​А.​Бразінскі, Я.​І.​Грыняк, М.​М.​Грышкавец, А.​С.​Карамышаў, В.​С.​Карэўка, А.​К.​Клявін, В.​І.​Кувашоў, У.​І.​Курашоў, П.​І.​Лаўрэнка, У.​А.​Малашэвіч, У.​Ф.​Маціеўскі, Л.​У.​Парахонька, І.​М.​Пацярайчанка, У.​Д.​Рабянок, В.​А.​Руды, А.​Я.​Фамін, В.​М.​Чаркін, С.​В.​Шапавалаў, Р.​Ф.​Шукаў, Я.​С.​Юшкоўская, С.​А.​Язэпчык.

1973. А.​С.​Арцюх, В.​В.​Дзеўнер, А.​П.​Забела, А.​С.​Закоршмены, П.​П.​Красько, М.​В.​Крутаў, Г.​Н.​Кудрашоў, С.​С.​Макавецкі, Г.​П.​Навасельскі, В.​П.​Русак, М.​М.​Рыгачэвіч, М.​А.​Сілін, П.​М.​Сябекін, В.​А.​Хворык, А.​М.​Чыгрэцкі.

1974. Я.​В.​Барысевіч, М.​У.​Бегуноў, М.​М.​Белка, С.​Л.​Воўк, У.​І.​Гарлачоў, С.​П.​Жалябітка, Т.​Ф.​Жаркоў, Р.​А.​Захараў, Л.​С.​Зубарава, М.​М.​Купа, Г.​І.​Ліёпа, Л.​Р.​Міхайлоўскі, М.​В.​Русецкі, С.​П.​Саўчук, І.​З.​Смалякоў, І.​М.​Удовін, І.​Т.​Хачатранц, З.​П.​Шпарчэева.

1975. А.​П.​Арцем’еў, Б.​С.​Бальцэвіч, М.​Ф.​Барадулька, І.​Ц.​Бялоў, К.​А.​Валенцік, К.​А.​Вяранчык, А.​І.​Вярстак, У.​Е.​Гарбацкі, Г.​С.​Друкараў, І.​М.​Еўдамашчанка, Г.​П.​Карлаў, І.​Я.​Качанаў, А.​М.​Крапіўка, Р.​Р.​Кучук, М.​А.​Мяжэвіч, М.​П.​Муранаў, П.​І.​Панамарэнка, У.​В.​Пішчыкаў, І.​С.​Рабочы, І.​І.​Раманееў, І.​К.​Рубахаў, В.​Ц.​Саяпін, І.​П.​Севасцьянаў, Б.​А.​Халадцоў, А.​Ф.​Шалудзько, А.​С.​Шчарбінін, В.​А.​Шыманскі, А.​М.​Яўціхіеў.

1976. А.​І.​Акатаў, А.​М.​Аксёнаў, У.​Ц.​Алізарэвіч, П.​С.​Амоненка, У.​А.​Андросік, К.​Дз.​Багданаў, С.​Ц.​Баярчук, Н.​С.​Бельчанка, П.​П.​Бондараў, А.​А.​Боршч, П.​А.​Брэль, Р.​С.​Бут-Гусаім, М.​А.​Гарбузаў, В.​Ф.​Вішнеўскі, І.​А.​Гапонаў, У.​Ц.​Гніза, Л.​М.​Голубева, У.​С.​Дзятлаў, А.​Ц.​Драмянкоў, В.​В.​Дрэнь, С.​М.​Жалубоўскі, А.​С.​Зданевіч, М.​Л.​Зеліхоўскі, У.​І.​Касоўцаў, А.​Т.​Касцюкоў, В.​Ф.​Касько, М.​І.​Кісялёў, Я.​С.​Костусеў, А.​І.​Краўчанка, І.​А.​Мейлах, Б.​М.​Мілер, І.​М.​Наваселецкі, Ф.​А.​Назарчук, М.​М.​Несцераў, І.​Р.​Пісарук, У.​А.​Рагачоў, А.​У.​Сарокін, І.​Д.​Страліцкі, А.​М.​Туз, Я.​А.​Шушкевіч, Я.​К.​Шэрыкаў.

1977. М.​М.​Грышчэня, Р.​М.​Дарашэнка, А.​Н.​Каўрэй, А.​А.​Корзун, М.​Ф.​Лунін, М.​У.​Насулька, П.​Л.​Пастушэнка, Л.​У.​Лабалевіч, М.​К.​Тышкевіч, Б.​Р.​Ханін, М.​Р.​Чумакоў, У.​І.​Шылаў.

1978. В.​І.​Альхоўскі, П.​В.​Баравікоў, А.​В.​Богуш, В.​М.​Куракевіч, А.​А.​Луцык, Дз.​Ф.​Махавікоў, Р.​Ф.​Сялевіч, У.​К.​Шульга, К.​С.​Шулянчык, П.​М.​Шыпаў.

1979. І.​А.​Антановіч. Э.​В.​Аўчыннікаў, А.​І.​Барташ, І.​М.​Бутрымовіч, А.​А.​Дунаеў, М.​Н.​Зельдас, Л.​Б.​Любезны, І.​І.​Ляўко, М.​М.​Мартынаў, Я.​І.​Маўчан, І.​А.​Салодкі, І.​П.​Чорствы.

1980. М.​А.​Арэф’еў, М.​К.​Балыкін, У.​І.​Бобр, М.​М.​Верамеюк, М.​С.​Гапееў, Дз.​І.​Гвоздзеў, Я.​М.​Гопша, А.​Ц.​Доўгі, І.​І.​Дубовік, І.​А.​Кенік, А.​Т.​Кічкайла, А.​Т.​Кобля, В.​А.​Крамар, М.​М.​Лавянецкі, І.​Р.​Ладуцька, К.​А.​Лапец, М.​М.​Лапко, Ф.​Р.​Літвіновіч, Г.​А.​Мадалінскі, В.​І.​Макараў, Я.​А.​Мартыненкаў, Р.​М.​Махліс, В.​В.​Пыжык, К.​П.​Пятрыніч, ф.Ф.​Раманчук, Ю.​А.​Сабалеўскі, М.​Ц.​Салдаткін, А.​К.​Самаросенка, М.​П.​Сачок, М.​П.​Свірыдовіч, П.​В.​Селівонік, Я.​Г.​Селівончык, А.​А.​Сідарук, А.​Г.​Танаян, Ф.​Я.​Таўкачоў, В.​І.​Трубянок, І.​У.​Філоненка, У.​І.​Харужы, А.​М.​Целеш, З.​М.​Шалыга, І.​Р.​Шкрабнёў.

1981. М.​П.​Аляксюк, У.​І.​Газдзецкі, Л.​Ц.​Кацько, А.​І.​Малыха, М.​М.​Малярэвіч, М.​Я.​Талсташэеў, М.​С.​Трусевіч, Г.​В.​Юшкевіч, М.​Я.​Юшкевіч, М.​Я.​Ярошкін.

1982. Р.​М.​Баглай, У.​М.​Гаўрылаў, І.​І.​Дзянішчык, В.​І.​Жалудко, Л.​І.​Максімовіч, З.​Я.​Паланецкі, М.​Ф.​Сайкоўскі, Г.​Т.​Сіўцоў, І.​А.​Тарасавец, А.​В.​Тарасевіч, А.​Р.​Цыбуля, В.​М.​Шантаровіч, П.​У.​Якубчык.

1983. Я.​П.​Стойка.

1984. М.​Д.​Белы, А.​З.​Бялевіч, В.​М.​Веліканаў, А.​П.​Дзямчук, Д.​Д.​Дук, А.​С.​Емяльянаў, М.​М.​Кандакоў, М.​Я.​Краснарадцаў, І.​І.​Лазараў, Ю.​А.​Пуплікаў, А.​І.​Смольскі, М.​І.​Тарун.

1985. Я.​Р.​Брычкоўскі, В.​І.​Бялоў, А.​Г.​Ваўранюк, В.​М.​Ветраў, Я.​Ф.​Вінакураў, Дз.​П.​Дземчанка, В.​С.​Зданевіч, І.​П.​Капітула, А.​А.​Каспяровіч, М.​І.​Папоў, П.​П.​Пракаповіч, Ф.​М.​Русак, М.​С.​Такоеў, Я.​А.​Траян, А.​Дз.​Фядотаў, А.​В.​Цадзілка, П.​М.​Ціханкоў.

1986. У.​В.​Аляшкевіч, Я.​С.​Бельская, Г.​К.​Варакса, В.​І.​Кажураў.

1987. І.​З.​Башмакоў, В.​С.​Барысевіч, А.​У.​Князеў, А.​П.​Кучэйка, У.​М.​Лагута, К.​Л.​Пятроўскі, А.​Л.​Сазонаў, П.​К.​Чыгірык.

1988. У.​І.​Казлоўскі, І.​А.​Нялюбін, М.​С.​Шамес.

1989. М.​М.​Дабрыцкі, М.​Е.​Капытоў, Ю.​Б.​Колакалаў, Л.​І.​Рыжкоў, У.​С.​Тамашук, А.​Т.​Шота, І.​П.​Шпорта, Ю.​А.​Шэпелеў.

1990. Ю.​С.​Астравух, Г.​А.​Баранаў, В.​П.​Баліцкі, Ф.​Я.​Бойка, М.​К.​Звонкін, Б.​І.​Касцюкевіч, В.​А.​Кулакоўскі, А.​А.​Ламакаў, В.​І.​Міцкевіч, І.​І.​Свярдлоў, В.​А.​Смірноў, Г.​І.​Станчык, В.​В.​Цімохін, П.​М.​Ціхановіч, А.​Ф.​Чуясаў, Л.​С.​Штырыкаў.

1991. М.​З.​Ашэйчык, В.​Ф.​Залога, В.​В.​Каржэўскі, Л.​І.​Мароз, Л.​Ф.​Марозаў, А.​Л.​Міхалевіч, У.​П.​Набокаў, В.​П.​Пятрыніч, А.​Ф.​Усціновіч, М.​Дз.​Цюшко.

1993. П.​Дз.​Андрэйкавец, А.​П.​Гапееў, Л.​М.​Красуцкі, С.​А.​Мазур, А.​Я.​Піскоўскі, К.​М.​Пячко, Л.​Л.​Чайлытка, А.​Я.​Янчэўскі.

1994. А.​Дз.​Зарубін, Р.​Б.​Кацынель, С.​К.​Лемеш, Т.​І.​Паляшчук, Л.​І.​Тарашкевіч, Ю.​І.​Уладзіміраў, У.​І.​Францкевіч, А.​В.​Якубёнак.

1995. Я.​М.​Галубкоў, Л.​Б.​Ваўчэцкі, А.​У.​Луцко, А.​М.​Макараў, У.​Ц.​Рагель, В.​П.​Сянцюраў.

1996. І.​Я.​Галіноўскі, С.​У.​Кунцэвіч, С.​У.​Міхалёнак.

1997. І.​Р.​Гапееў, В.​А.​Кулеба, Р.​А.​Шпакоўскі, А.​М.​Якаўлеў.

т. 6, с. 550

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ЎРАЧ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафесійным урачам, што працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў ахове здароўя насельніцтва, арганізацыі і аказанні лячэбна-прафілактычнай дапамогі з выкарыстаннем у рабоце сучасных дасягненняў мед. навукі і тэхнікі. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваеца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—79 існавала ганаровае званне засл. ўрач Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя ўрачы Рэспублікі Беларусь

1941. М.​Н.​Анісімава, Б.​А.​Бароўскі, М.​М.​Глухоўскі, С.​І.​Гутман, І.​П.​Ермачэнка, Я.​І.​Іазефсон, С.​Т.​Ільін, М.​І.​Кавалёнак, Б.​І.​Каган, М А.​Карначэнка, В.​П.​Лапцейка, Р.​С.​Левін, І.​А.​Лур’е, Р.​М.​Манесзон-Любіна, Б.​В.​Рыскін, Х.​С.​Скалабан, А.​А.​Стальберг, Г.​І.​Татарская, М.​А.​Тунік, А.​А.​Ушакевіч, Б.​А.​Файнштэйн, П.​Я.​Церашкоў, А.​П.​Цярпугаў, Г.​П.​Шаравараў, К.​З.​Швыркуноў.

1948. І.​І.​Багдановіч, Р.​Ю.​Берлін, Т.​В.​Бірыч, М.​І.​Бобрык, П.​П.​Даўголікаў, Н.​М.​Кавалёў, А.​А.​Караткевіч, П.​Ц.​Комаў, І.​М.​Літашэнка, С.​С.​Лукашэвіч, У.​В.​Марзон, М.​С.​Маскова, А.​Я.​Мітрашэнка, М.​Ц.​Пятроў, М.​Б.​Смольскі, І.​М.​Стальмашонак, І.​М.​Хмялеўскі, А.​І.​Шуба.

1949. І.​Г.​Бабіцкі, І.​Г.​Бахановіч, Д.​С.​Віткін, А.​Л.​Вольскі, А.​Ф.​Жаўрыд, М.​І.​Красоўскі, С.​І.​Ліяранцэвіч, М.​Б.​Майзель, А.​С.​Мікульскі, М.​І.​Намеснікаў, І.​Е.​Новаш, К.​Дз.​Паўлюкоў, А.​Ф.​Саламаха, І.​М.​Сафонаў, А.​С.​Сямёнаў, Л.​А.​Фігоўскі, І.​М.​Фінкевіч, Ф.​А.​Храпко, Л.​А.​Чарнышкова, Ф.​Я.​Шульц.

1956. К.​Ф.​Градзіцкі, Г.​В.​Кот, Д.​М.​Кулік, І.​С.​Лягенчанка, У.​Ю.​Мірончык, Г.​І.​Нядбайлік, Я.​Я.​Сяркова, В.​В.​Шушкевіч, З.​А.​Шымкевіч.

1958. А.​А.​Абановіч, М.​А.​Аляксеева, М.​К.​Арэшкава, І.​І.​Астапенка, С.​П.​Афоненкаў, В.​А.​Вараб’ёў, В.​М.​Гарыенка, І.​А.​Кажанкоў, Ф.​Ф.​Касуха, І.​Г.​Паляшчук, А.​І.​Перлаў, М.​Л.​Плугатар, П.​М.​Радкевіч, Т.​Е.​Савіч, Л.​А.​Стахоўская, М.​А.​Сяркова, П.​М.​Хлус, В.​П.​Шчогалева, Г.​У.​Якубоўскі.

1959. І.​Б.​Аляшкевіч, М.​М.​Громава, А.​Р.​Заводчыкава, Н.​В.​Клікунец, А.​М.​Палыгаліна.

1960. М.​А.​Азіміна, Н.​М.​Акімава, З.​Г.​Алікіна, В.​Ф.​Бабінцава, Е.​Р.​Брэус, А.​Д.​Бярговіна, Н.​А.​Вараб’ёва, Т.​С.​Гапеенка, П.​Д.​Гарбацэвіч, Н.​К.​Гарэнка, З.​В.​Грэчыкава, Н.​П.​Дабрыніна, Н.​Я.​Дзеравянка, А.​Ф.​Емяльяненка, Л.​Ф.​Жалахаўцова, Т.​А.​Ждановіч, М.​А.​Жыгар, С.​А.​Заблоцкая, Н.​П.​Залатарская, А.​І.​Іванова, М.​В.​Каваленка, В.​Я.​Каган, І.​Ф.​Каралёва, Н.​Р.​Катлоўская, Е.​Р.​Ківа, Л.​Д.​Корбут, Н.​А.​Корзан, Т.​Я.​Крывіцкая, Г.​Л.​Лаўрыненка, С.​В.​Лісоўская, А.​Ф.​Лойка, Г.​Дз.​Марчанкова, С.​М.​Мац, Л.​А.​Медраш, А.​П.​Меншыкава, Г.​І.​Меркушава, М.​М.​Мінайлава, В.​П.​Нікіфарава, З.​Ф.​Нікіціна, З.​М.​Пазняк, М.​В.​Папова, М.​І.​Пейсаховіч, В.​М.​Поляк, Н.​М.​Равяка, Е.​І.​Раманькова, Н.​І.​Рудзік, М.​С.​Сімановіч, Н.​Л.​Смірных, Н.​С.​Сняжко, К.​М.​Сянько, Т.​Н.​Фёдарава, А.​А.​Цвяткова, Л.​А.​Чарнуха, П.​П.​Шакалава. М.​І.​Шамко, З.​Я.​Шырын, Г.​А.​Юркаўцава, Т.​І.​Якаўлева, Г.​М.​Якубцынер, К.​С.​Янушкевіч, А.​М.​Ярошына.

1961. В.​І.​Альшэўская, Н.​Р.​Афанасьева, Г.​І.​Багданава, І.​В.​Балычаў, Р.​І.​Бір, Ф.​А.​Брагінская, В.​М.​Варажэйкіна, Е.​І.​Віталёў, М.​К.​Гардон, І.​К.​Гарэльчык, Т.​М.​Гельман, Дз.​Я.​Гіркін, Н.​А.​Гуцько, А.​М.​Дамброўская, К.​М.​Дарашэнка, І.​І.​Дзядзюра, С.​Г.​Дулаеў, Е.​С.​Жукоўская, В.​Дз.​Жукоўскі, Р.​П.​Індзікт, Т.​Н.​Каваленка, У.​Л.​Каладоўскі, Т.​Ф.​Корпусава, А.​Ф.​Крывашчокі, М.​Ц.​Кудрын, А.​Е.​Курачкаў, М.​В.​Лапаткіна, Н.​С.​Лебедзь, Л.​А.​Магер, Ф.​А.​Марыніч, Ф.​А.​Марынкевіч, А.​М.​Маўшовіч, К.​А.​Мацапура, І.​А.​Мацвееў, М.​М.​Мілер, Б.​К.​Някрасаў, А.​І.​Паліенка, С.​І.​Прасноў, А.​М.​Русаковіч, Я.​С.​Сает, Г.​А.​Саўкова, М.​Ю.​Сіліч, Л.​К.​Сокалава, М.​М.​Спірыдонаў, В.​А.​Старасціна, Р.​А.​Сырнікаў, В.​Дз.​Тамілін, А.​І.​Тоўба, В.​Р.​Цішчанка, В.​І.​Цымбарэвіч, М.​А.​Цярэшчанка, Н.​М.​Шчацініна, Н.​М.​Ярмаловіч.

1963. Ю.​Г.​Батура, Я.​Я.​Бонч-Асмалоўскі, Г.​У.​Бурдзін. І.​М.​Герасімовіч, В.​П.​Камароў, Л.​П.​Навалодскі, Р.​А.​Шапіра.

1964. В.​А.​Александровіч, Я.​А.​Алесін, В.​Ф.​Арленка, А.​Л.​Вейнберг, Г.​М.​Віко, М.​М.​Герасіменка, І.​У.​Гранкоў, К.​П.​Грышанкова, А.​Л.​Дарасінскі, І.​Л.​Друян, І.​Ю.​Жалкоўскі, І.​А.​Інсараў, В.​Л.​Казлова, У.​Н.​Капусцянскі, І.​Б.​Кардаш, А.​К.​Касач, А.​Ф.​Клімава, Н.​В.​Красоўская-Чарнышова, К.​Р.​Круцько, М.​Г.​Кулін, К.​М.​Леанкова, П.​Р.​Любянкова, Р.​І.​Палей, М.​В.​Паўлавец, З.​К.​Русанава, Ф.​С.​Сальнікаў, Н.​Я.​Сямак, Я.​Р.​Сянюк, А.​Дз.​Удавенкаў, Р.​Я.​Цемахоў, В.​В.​Шырын.

1965. Г.​В.​Адамава, В.​М.​Бяспалава, К.​Я.​Герасімава, В.​Дз.​Жукоўская, М.​П.​Казлоў, Д.Г.​Б.​Кантар, А.​М.​Кісялёва, Ф.​А.​Корбут, Г.​М.​Лебедзева, К.​А.​Ледаўскіх, Н.​А.​Нікалаенка, В.​В.​Папковіч, В.​І.​Паралова, П.​С.​Ржавускі, П.​А.​Рудзік, К.​В.​Сабалеўская, А.​І.​Салаўёва, Е.​І.​Смірнова, М.​П.​Усевіч, М.​Дз.​Фёдарава, В.​І.​Хорава, К.​П.​Чэпік, П.​В.​Шатровіч, А.​У.​Шыдлоўская, І.​У.​Яршоў.

1966. А.​Ф.​Апацёнак, В.​Р.​Бакурына, Р.​В.​Бараш, А.​Ю.​Беленькі, Р.​А.​Ганкіна, М.​І.​Герасімовіч, А.​Р.​Дзем’янкоў, С.​У.​Дзмітрыеў, М.​У.​Дзянісава, Г.​Е.​Дубіцкая, Н.​М.​Запясочная, М.​І.​Катовіч, М.​А.​Кнак, К.​Ш.​Кугель, М.​П.​Курчаў, І.​Е.​Кутасаў, Н.​М.​Макавец, Б.​М.​Мардвінаў, С.​З.​Меклер, Н.​І.​Наздра, Л.​С.​Пінчук, І.​Л.​Пруднікава, В.​Ф.​Пташнік, І.​А.​Радзецкі, І.​І.​Рамашка, Т.​І.​Русакова, Н.​І.​Сахарава, А.​І.​Сачак, Л.​А.​Светачава, Д.​Ф.​Скарапанава, Ф.​В.​Старавойтаў, Н.​У.​Стракалава, Н.​І.​Сцепаненка, У.​М.​Талкачоў, А.​І.​Фятняева, Г.​А.​Цгоеў, Дз.​П.​Шавялёў, І.​М.​Шапіра.

1967. К.​Л.​Анішчанка, Л.​Ф.​Байцова, Н.​М.​Берабеня, А.​А.​Бокач, Дз.​П.​Бяляцкі, Л.​В.​Галенчык, Т.​Ф.​Гузава, Г.​А.​Гуць, Е.​П.​Драздова, В.​П.​Зянько, Дз.​І.​Каласоўскі, Е.​Я.​Кронава, Н.​М.​Кучынская, С.​К.​Лапацін, В.​М.​Матора, Л.​І.​Міхновіч, С.​А.​Мішакова, І.​В.​Нічыпарук, М.​П.​Падбярэзная, А.​М.​Пазняк, В.​М.​Прохарава, Е.​А.​Ржавуская, Н.​У.​Селіванчык, А.​М.​Сільдзімірава, М.​В.​Трусава, М.​І.​Харын, В.​П.​Цімашкова, Р.​Р.​Чарнова, К.​Р.​Чарняўскі, Ф.​М.​Чмель, А.​М.​Шаўлягін, Г.​У.​Шаўлякова.

1968. П.​В.​Аляксейчык, Г.​Г.​Аляхновіч, Г.​П.​Андрусевіч, А.​Г.​Амтонаў, Л.​М.​Афоніна, А.​М.​Бакалаў, В.​Ц.​Бакун, А.​К.​Брагін, Г.​Т.​Буглак, Н.​Дз.​Букацкая, А.​Ю.​Букач, В.​С.​Былінская, Я.​З.​Бычкоўскі, А.​Г.​Бялевіч, Г.​П.​Валачковіч, В.​Дз.​Варанкова, Ю.​І.​Ваяводзін, В.​М.​Вейсенберг, Г.​А.​Векшына, Н.​І.​Вінаградава, В.​А.​Вяржбіцкая, Н.​П.​Галавана, М.​А.​Галубцоў, Г.​С.​Гарбацэвіч, В.​А.​Гаўрыленка, І.​І.​Гслікаў, Г.​І.​Гроздзева, М.​І.​Громава, А.​І.​Гурскі, А.​М.​Дабрыянін, В.​І.​Давыдоўская, К.​Р.​Дайнека, М.​І.​Дашкевіч, Н.​Ф.​Драгун, З.​А.​Дувакіна, В.​Г.​Дунке, А.​І.​Жаваранкаў, У.​М.​Ждан, Г.​А.​Забоеў, В.​У.​Забродскі, Дз.​С.​Ізмайловіч, У.​С.​Ілбоўнік, А.​М.​Кавалёва, А.​М.​Каешка, Г.​Г.​Казюра, А.​П.​Каласкоў, Н.​Ф.​Каленчыц, В.​С.​Калядка, М.​А.​Капцэвіч, Я.​К.​Карасёва, Г.​М.​Касцевіч, У.​Ф.​Клімаў, М.​А.​Жопцюх, Я.​П.​Круглік, Г.​І.​Лабзова, Я.​Ц.​Лахмакоў, Н.​С.​Леках, С.​А.​Лемяшонак, Г.​А.​Лешукова, А.​А.​Ліпень, Б.​М.​Ліўшыц, Л.​Ц.​Ліцкевіч, П.​П.​Лукашэвіч, В.​І.​Ляшчынскі, А.​І.​Малаш, Ю.​І.​Марцішонак, З.​Р.​Міхалап, С.​І.​Міцкевіч, Я.​Н.​Мядзвецкі, М.​Л.​Мяснікова, Я.​З.​Найдзёнава, В.​А.​Некрашэвіч, В.​Ц.​Новікаў, А.​А.​Няверка, М.​Ф.​Панцэвіч, Ф.​А.​Паперная, В.​В.​Папова, А.​І.​Паруль-Мяркулава, М.​І.​Паўлючук, Ф.​Е.​Плоткіна, Ю.​А.​Пшанічнікава, Л.​Н.​Рабец, В.​А.​Радзівонава, В.​Г.​Ражкова, Л.​Г.​Рукман, Р.​А.​Русак, П.​Я.​Рыжова, К.​С.​Рымша, І.​М.​Сабкевіч, Л.​В.​Савінкова, З.​П.​Савянкова, М.​А.​Саламаха, К.​М.​Самсонік, А.​І.​Саракавумаў, І.​Г.​Саркісян, К.​Я.​Саўчанка, А.​П.​Сідарава, М.​М.​Скрыган, В.​А.​Смалякоў, В.​С.​Спірыдонава, П.​І.​Станішэўскі, В.​Б.​Стараселец, Л.​С.​Суравіцкая, А.​С.​Сушко, А.​Р.​Сцяпанаў, М.​В.​Тарасік, С.​С.​Тарасік, А.​Ц.​Татарынаў, М.​Г.​Токар, Г.​У.​Толкач, А.​А.​Тшаскоўскі, М.​Р.​Умінская, Я.​С.​Урбановіч, Г.​Л.​Філімонава, Р.​У.​Фомчанка, Л.​Х.​Хасін, Л.​С.​Цімчанка, В.​Л.​Чарнуха, Н.​А.​Чахоўская, В.​С.​Чурылава, Я.​С.​Чыжыкаў, У.​Г.​Чэшык, В.​У.​Шавалдышава, Т.​С.​Шыкоўская, К.​І.​Юрчанка, М.​Р.​Якабсон, У.​А.​Януковіч, Я.​Б.​Яцкова.

1970. Т.​М.​Алефірэнка, К.​М.​Анішчанка, А.​Р.​Арцюшэнка, Ф.​А.​Багдановіч, М.​У.​Барысевіч, А.​І.​Бондараў, А.​А.​Дзядзюля, Л.​Ц.​Дзянісава, Ф.​І.​Жукоўскі, Л.​Я.​Забаронак, М.​І.​Калач, Л.​Д.​Каржуева, Л.​М.​Каронік, В.​В.​Кірыльчык, А.​Ф.​Кічаў, Р.​В.​Куліч, Т.​А.​Леановіч, Ф.​Ц.​Малышаў, Т.​А.​Наско, В.​І.​Невядомскі, Г.​Ц.​Несцер, Т.​Ц.​Паддубная, І.​А.​Паторская, Н.​М.​Расалоўская, С.​І.​Самарцыеў, Н.​А.​Сільнова, Л.​К.​Тапальскова, М.​А.​Турко, К.​Ф.​Усольцаў, Н.​І.​Хадасоўская, М.​А.​Чыгір.

1971. І.​М.​Акунёў, Р.​Г.​Аўсянікава, А.​А.​Барадзін, М.​Р.​Белы, А.​І.​Гурская, В.​І.​Дзем’яновіч, К.​К.​Забароўскі, М.​І.​Лягенчанка, П.​Н.​Мельнік.

1972. З.​М.​Жукава, Н.​М.​Пляцешкава, Е.​Н.​Сяліцкая, Л.​А.​Эвальд.

1973. Г.​Ф.​Лось.

1974. Л.​І.​Бондар, І.​Я.​Каленчыц, В.​І.​Каляда, І.​М.​Касім, Дз.​А.​Крупень, А.​І.​Ласіцкі, В.​П.​Малы, Ю.​М.​Мурашоў, Л.​І.​Нікановіч, Я.​М.​Пратасеня, А.​П.​Пятрухін, А.​Г.​Раўкін, М.​П.​Роўба, В.​А.​Сайкоўская, В.​П.​Салаўёва, А.​В.​Скачко.

1975. Г.​А.​Абухаў, У.​А.​Баранік, В.​Дз.​Бякоеў, М.​І.​Бяляўскі, М.​М.​Валошын, В.​П.​Вераксо, І.​І.​Гудовіч, М.​Ф.​Ермачэнка, А.​М.​Зайцаў, М.​І.​Ігнацік, К.​В.​Капралаў, Т.​П.​Клімава, С.​А.​Кудзялевіч, Ф.​А.​Макарэвіч, Ф.​Л.​Малочка, М.​А.​Мароз, С.​Л.​Матусевіч, В.​М.​Мешчаракова, В.​М.​Прохараў, А.​І.​Пятровіч, І.​І.​Рогач, З.​А.​Трафімава, С.​Дз.​Трухан, Н.​І.​Урублеўская, М.​Я.​Церахаў, А.​П.​Цюрына, М.​П.​Чарных.

1976. Р.С.​А.​Аксельрод, Л.​П.​Барадзіна, К.​І.​Бахановіч, Ф.​Н.​Грэчка, М.​В.​Дзятлава, А.​Г.​Захараў, Т.​П.​Кавалёва, В.​І.​Касмачоў, В.​Дз.​Конанаў, Г.​Т.​Краўчанка, В.​М.​Крукаў, Т.​Ф.​Крывіцкая, П.​Н.​Лагун, У.​У.​Ладышкін, М.​М.​Ляйкоўскі, В.​С.​Лубніна, Г.​Л.​Мазурава, І.​І.​Невяроўскі, З.​М.​Палівода, М.​В.​Патоцкі, П.​Ф.​Тупікаў, В.​І.​Хомчанка, Г.​Г.​Часнакова, В.​П.​Шабека, М.​Я.​Шугала, Дз.​П.​Шэнец, К.​Г.​Юрацкая, С.​П.​Эверсман.

1978. Г.​В.​Арлова, В.​М.​Варэнікаў, А.​А.​Герасімовіч, П.​М.​Дземяшкевіч, Г.​К.​Дзенісоўскі, А.​А.​Дзятко, Л.​І.​Дзятко, Т.​М.​Дуброўская, Л.​А.​Дуброўскіх, Г.​А.​Зуб, А.​А.​Імшанецкі, М.​П.​Кавалёў, Т.​У.​Камар, В.​Ф.​Каравянская, Ф.​С.​Кузнечык, М.​П.​Лапета, А.​Б.​Лаўрыновіч, М.​Б.​Левін, М.​П.​Марынкевіч, К.​Ф.​Мядзюшка, М.​Я.​Піліповіч, Л.​В.​Рагажынская, Т.​В.​Рудакоўская, Г.​Я.​Сівіцкая, К.​З.​Сякерыч, У.​Я.​Ткачэнка, В.​А.​Трацяк, Ф.​К.​Урублеўская, Т.​В.​Фокіна, Г.​М.​Харавец, Л.​П.​Шэлег, М.​П.​Янкоўскі, М.​С.​Яромін.

1979. М.​М.​Бірукова, В.​В.​Гарызонтаў, Г.​І.​Дзікавіцкі, А.​С.​Дзяркач, К.​А.​Жвалеўская, У.​Г.​Загашвілі, А.​Ц.​Кажэўнікава, М.​І.​Каляга, М.​Я.​Карэлін, Г.​М.​Клімовіч, Л.​І.​Макарэвіч, А.​В.​Манулік, Я.​А.​Маслакоў, Н.​А.​Матусевіч, Л.​В.​Параскевіч, А.​С.​Сахарук, Я.​М.​Славенка, М.​С.​Трафімчык, М.​Г.​Эранасьян.

1980. І.​В.​Дурэйка, Л.​А.​Емяльянаў, В.​С.​Казакоў, В.​С.​Кірылка, А.​Г.​Піўчанка, В.​З.​Родзін, Л.​В.​Самусевіч, У.​І.​Сёмуха, А.​М.​Усціновіч, А.​А.​Ярашэвіч.

1981. А.​А.​Андрушкін, З.​І.​Балакірава, В.​А.​Вайтовіч, Л.​В.​Варонежцава, П.​Дз.​Васільеў, Л.​Д.​Гаўрык, Г.​П.​Дасюкевіч, В.​Я.​Дзяржыцкі, М.​П.​Дзяругіна, Г.​Я.​Зянько, Н.​Ц.​Кавалеўская, Л.​С.​Капскі, А.​І.​Кондрусеў, А.​П.​Лебедзеў, М.​П.​Райкова, І.​С.​Сандрас, Г.​М.​Сільвестрава, А.​А.​Хартонік, М.​А.​Ходзінскі, М.​В.​Шалявальнік, В.​З.​Юрчанка.

1982. П.​І.​Берняк, І.​С.​Кудлач, А.​М.​Мізяк, С.​К.​Нямчанаў, К.​П.​Палулех, А.​А.​Ракіцянская, Г.​А.​Салагуб, А.​М.​Сівуха, Л.​Р.​Сінякова, Л.​П.​Сцяпанаў, С.​Г.​Турковіч, Т.​Р.​Харчанка, М.​М.​Хомчанка.

1983. А.​А.​Гарабурда, Г.​М.​Крупень, З.​І.​Ліўшыц, М.​Н.​Турбан.

1984. І.​А.​Шэін.

1985. І.​П.​Саханькоў, Я.​Р.​Ярмолаў.

1986. Г.​С.​Кузняцоў.

1987. Я.​Дз.​Гаварухін, В.​М.​Дронаў, Р.​М.​Кардаш, А.​М.​Лазарэнка, У.​Ф.​Пад’елец, М.​В.​Рагуліна, А.​І.​Рубінская, Е.​П.​Ярмак.

1988. Ю.Я.​С.​Дзеняшчук, Г.​В.​Піліпенка.

1996. А.​Т.​Зорка.

1997. М.​І.​Батвінкоў, Я.​П.​Дзямідчык, А.​П.​Майстровіч, Дз.​А.​Маслакоў, В.​П.​Паляшчук, Э.​К.​Русакоў.

т. 6, с. 569

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГО́МЕЛЬ,

горад, цэнтр Гомельскай вобл. і раёна. За 301 км ад Мінска. Вузел чыгунак (напрамкі на Жлобін, Калінкавічы, Чарнігаў, Шчорс, Навазыбкаў) і аўтадарог. Порт на р. Сож. Аэрапорт. 501 тыс. ж. (1997).

Гісторыя. Летапісныя назвы Гомель, Гомій, Гомін, Гомь, Гомье. Узнік у канцы 1-га тыс. н. э. пры ўпадзенні р. Гомій (Гамяюк) у Сож на зямлі радзімічаў. Археал. раскопкамі тут выяўлены матэрыялы эпохі неаліту і бронзавага веку, мілаградскай, зарубінецкай, калочынскай культур, гар. ўмацаванні 9—11 ст., рэчы 10—13 ст. Упершыню ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1142 як уладанне чарнігаўскага князя. У 12 ст. барацьбу за Гомель вялі чарнігаўскія, кіеўскія і ноўгарад-северскія князі. З 1161 уладанне Ольгавічаў. У 1-й пал. 13 ст., магчыма, спалены мангола-татарамі. Каля 1335 далучаны да ВКЛ, уладанне Патрыкія Нарымунтавіча і яго нашчадкаў. У канцы 14 ст. ўпамінаецца сярод кіеўскіх гарадоў. У 1406—19 Гомелем кіравалі велікакняжацкія намеснікі, пазней належаў кн. Свідрыгайлу, беглым серпухаўскаму і бароўскаму кн. Васілю Яраславічу і мажайскаму кн. Івану Андрэевічу, з 1483 сыну апошняга. У вайну Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1500 — 03 заняты рус. войскамі, якія ўмацавалі горад і Гомельскі замак. У выніку вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1534—37 зноў у ВКЛ, цэнтр Гомельскага староства (гл. Гомельская воласць). З 1565 у Рэчыцкім пав. Мінскага ваяв. У сярэдзіне 16 ст. адыгрываў важную ролю ў абароне паўд.-ўсх. зямель ВКЛ ад набегаў крымскіх татар. У Лівонскую вайну 1558—83 Гомель ненадоўга заняты войскамі Івана IV Грознага, у маі 1581 вытрымаў аблогу царскіх войск, у 1595 захоплены атрадам паўстанцаў С.​Налівайкі. У час вызваленчай вайны ўкраінскага народа 1648—54, антыфеадальнай вайны 1548—51 казацкія атрады Галавацкага і М.​Нябабы пры падтрымцы мясц. жыхароў у 1648 і 1649 займалі Гомель. У 1651 зноў абложаны казакамі (гл. Гомеля аблога 1651). У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 заняты казацкім войскам І.​Н.​Залатарэнкі. З 1667 у складзе Рэчы Паспалітай, належаў М.​К.​Радзівілу, потым Чартарыйскім. У 1670 атрымаў магдэбургскае права. У час Паўн. вайны 1700—21 у Гомелі размяшчаліся рус. войскі пад камандаваннем А.​Д.​Меншыкава (1706). З 1772 у Рас. імперыі. З 1773 цэнтр Гомельскага павета Рагачоўскай правінцыі, з 1777 мястэчка Беліцкага павета, з 1852 горад, цэнтр павета Магілёўскай губ. Належаў П.​А.​Румянцаву-Задунайскаму, з 1836 І.​Ф.​Паскевічу-Эрыванскаму. У 1775 — 5 тыс. ж., у 1858 — 14 тыс. ж. У 1854 да Гомеля далучаны заштатны горад Новая Беліца як прадмесце. У 1856 зацверджаны гар. герб: у верхняй частцы выява двухгаловага арла, у ніжняй — рысі на блакітным полі. У 1897 — 36,8 тыс. ж. У 1890-я г. ўзнік першы ў горадзе с.-д. гурток. Напярэдадні рэвалюцыі 1905—07 аформіліся гомельскія арг-цыі РСДРП, Бунда, Гомельскі к-т партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Па маштабах рэв. руху Гомель займаў адно з першых месцаў у царскай Расіі. У снеж. 1905 дзейнічаў Гомельскі камітэт дэлегатаў. У 1-ю сусв. вайну адбылося Гомельскага перасыльнага пункта паўстанне 1916. 19.3.1917 утвораны Гомельскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. З 1.3.1918 да 14.1.1919 акупіраваны ням. войскамі. Паводле дагавора Укр. цэнтр. рады з герм. камандаваннем Гомель уключаны ў склад новаўтворанай Палескай губ. Украіны; ваен. ўлада належала герм. камендатуры, Цывільная — камісару Укр. цэнтр. рады, павятоваму старасту, з 17.12.1918 — Гомельскай дырэкторыі. Пасля Гомельскай забастоўкі 1918—19 (гл. Гомельскія забастоўкі 1918—19) улада 6.1.1919 перададзена ВРК. У сак. 1919 у горадзе адбыўся стракапытаўскі мяцеж 1919. З крас. 1919 Гомель — цэнтр Гомельскай губерні ў складзе РСФСР, з 1926 у БССР; у 1926—31 і з 1937 цэнтр Гомельскага раёна, у 1926—30 — Гомельскай акругі, з 15.1.1938 — Гомельскай вобласці. У першыя дні Вял. Айч. вайны створаны Гомельскі полк народнага апалчэння (гл. Гомеля абарона 1941). З 19.8.1941 да 26.11.1943 акупіраваны ням.-фаш. захопнікамі, якія знішчылі ў гар. турмах, 5 лагерах смерці і 4 гета больш за 100 тыс. чал. Дзейнічала Гомельскае патрыятычнае падполле і Гомельскае камсамольска-маладзёжнае падполле. Вызвалены ў ходзе Гомельска-Рэчыцкай аперацыі 1943. Пасля вызвалення ў Гомель пераехалі ЦК КП(б)Б, СНК БССР. У 1959 — 168 тыс. ж., у 1979 — 383 тыс. ж. У сувязі з невырашэннем праблем, звязаных з Чарнобыльскай катастрофай 1986, адбылася Гомельская забастоўка 1990.

Гаспадарка. У 1-й пал. 19 ст. Гомель стаў набываць прамысл. аблічча. Дзейнічалі з-д па вырабе свечак, шкляная мануфактура, 2 ткацкія ф-кі, цукр. з-д Паскевіча (1839), сальна-свечачны з-д Школьнікава (1840), крупадзёрка (1853), некалькі канатна-вяровачных і лесапільных прадпрыемстваў. У 1850 праз Гомель пракладзена шаша Пецярбург—Кіеў і першая ў Расіі тэлегр. лінія Пецярбург—Севастопаль. Пракладзены чыг. лініі Гомель—Бабруйск (1873) і Гомель—Рамны (1874) Лібава-Роменскай чыгункі, лініі Гомель—Лунінец (1886) і Гомель—Бранск (1887) Палескіх чыгунак. У выніку Гомель стаў важным чыг. вузлом, звязаным з Украінай, Польшчай, Прыбалтыкай, Масквой, Пецярбургам і інш. прамысл. цэнтрамі Расіі. У канцы 19 — пач. 20 ст. Гомель — буйны прамысл. цэнтр Беларусі. Тут існавала больш за 40 прадпрыемстваў, асн. частка іх перапрацоўвала мясц. сыравіну: 9 лесапільных ф-к (гл. Гомельскія лесапільныя фабрыкі), запалкавая ф-ка «Везувій» (400 рабочых у 1913, гл. Гомельскі фанерна-запалкавы камбінат), 4 маслабойныя прадпрыемствы, з-ды спіртаачышчальны, цукровы, піваварны, канатны, 2 мукамольныя, швейная ф-кі і інш. Дзейнічалі металаапр. прадпрыемствы: з-ды ліцейна-мех. Фрумкіна і сыноў, ліцейна-мех. з-д «Рухавік» (гл. Гомельскі завод «Стромаўталінія»), гал. мех. майстэрні (абслугоўвалі Лібава-Роменскую чыгунку, 1220 рабочых у 1913; гл. Гомельскі вагонарамонтны завод) і малыя рамонтныя майстэрні (абслугоўвалі Палескія чыгункі, 145 рабочых у 1913), якія выконвалі функцыі паравозавагонарамонтных з-даў, а таксама лакафарбавае прадпрыемства, 5 друкарняў, Гомельскія рагожныя мануфактуры, электрастанцыі і інш. Пачалося паравое суднаходства па р. Сож. Важнае месца ў эканам. жыцці горада займаў гандаль лесам, лёнам, пянькой; гандл. абарот у канцы 1870 — пач. 1890-х г. каля 5,5 млн. руб. Штогод у Гомелі праводзіліся 3 кірмашы. Пасля рэформы 1861 г. ў Гомелі адкрыты гар. грамадскі банк, у пач. 1890-х г.аддз. (агенцтвы) Віленскага і Мінскага камерц. банкаў; у пач. 20 ст.аддз. Арлоўскага, Паўн., Аб’яднанага, Руска-Азіяцкага камера банкаў. Пасля 1-й сусв. і грамадз. войнаў пачалося аднаўленне прам-сці і транспарту. У 1920 адноўлена работа ф-кі «Везувій», чыгуналіцейных майстэрняў, цагельных з-даў. Уведзены ў дзеянне ф-ка «Палесдрук» (гл. Гомельская фабрыка «Палесдрук»), у 1922—24 абутковая ф-ка «Праца», хлебакамбінат, электрастанцыя, у 1928 Гомельскі завод сельскагаспадарчага машынабудавання «Гомсельмаш». У 1930-я г. рэканструяваны «Гомсельмаш», пабудаваны станкабуд. з-д імя Кірава, шклозавод імя Ламаносава, ф-кі «Камінтэрн» (гл. Гомельскае акцыянернае таварыства «Камінтэрн»), «8 Сакавіка» (гл. Гомельская прамыслова-гандлёвая фірма «8 Сакавіка»), «Спартак» (гл. Гомельскае адкрытае акцыянернае таварыства «Спартак»), тлушчакамбінат і інш. На пач. 1940 у Гомелі 264 прамысл. прадпрыемствы (3-е месца ў БССР па аб’ёме прамысл. прадукцыі). Пасля вызвалення Гомеля ад ням.-фаш. захопнікаў адноўлены чыг. вузел, да канца 1944 — 25 прадпрыемстваў. Да 1950 адноўлены ўсе даваен. і пабудаваны новыя прадпрыемствы. У 1950—60-я г. ўведзены ў дзеянне з-ды «Гідраапаратура» (гл. Гомельскі завод «Гідрапрывод»), Гомельскі завод пускавых рухавікоў, сан.-тэхн. абсталявання (гл. Гомельскі завод «Эмальпосуд»), Гомельскі ліцейны завод «Цэнтраліт». У 1961 горад атрымаў прыродны газ, у 1962 пушчаны першы тралейбус. Вырашэнне сац. і эканам. праблем вельмі ўскладнілася ў сувязі з Чарнобыльскай катастрофай 1986. Створаны філіялы НДІ с.-г. радыялогіі і НДІ радыелагічнай медыцыны. Гомель — адзін з буйнейшых прамысл. цэнтраў Беларусі. Прадпрыемствы маш.-буд. і металаапр. (Гомельскі завод вымяральных прылад, Гомельскі падшыпнікавы завод, Гомельскае вытворчае аб’яднанне «Карал», Гомельскі электратэхнічны завод, Гомельскі завод «Электраапаратура», Гомельскі кабельны завод, Гомельскі суднабудаўніча-суднарамонтны завод і інш.), хім. (Гомельскі хімічны завод, Гомельскі завод хімічных вырабаў, Гомельскі завод пластмасавых вырабаў), лясной, цэлюлозна-папяровай, лёгкай (Гомельская фабрыка мастацкіх вырабаў), буд. матэрыялаў (Гомельскае акцыянернае таварыства «Гомельшпалеры», Гомельскі шклозавод), дрэваапр. (Гомельскае вытворчае дрэваапрацоўчае аб’яднанне «Гомельдрэў»), харч. (Гомельскі тлушчавы камбінат) прам-сці.

Асвета і культура. У 1781 у Гомель засн. правасл. духоўнае вучылішча (з 1840 павятовае духоўнае вучылішча). У 1818 пры ўдзеле М.​П.​Румянцава адчынена пач. школа Бел-Ланкастэрскай сістэмы навучання. У 19 ст. ствараюцца ніжэйшыя і сярэднія навуч. ўстановы. У 1841 на базе Беліцкага пав. вучылішча (засн. ў 1790 як дамініканскае, з 1833 свецкае прыходскае) створана 3-класнае пав. нар. вучылішча, на базе якога ў 1866 у Гомелі засн. 4-класная прагімназія (з 1877 — 6-класная гімназія, з 1897 — 8-класная). У 1878 на сродкі Лібава-Роменскай чыгункі засн. тэхн. чыг. вучылішча (гл. Гомельскі тэхнікум чыгуначнага транспарту), адчынена пач. аднакласнае яўр. вучылішча з падрыхтоўчым класам. У 1882 на базе жаночага 3-класнага прыватнага пансіёна створана жаночая 4-класная прагімназія (з 1897 — урадавая гімназія). У 1903, 1907 створаны прыватныя муз. школы. З 1906 дзейнічала прыватная школа павітух, з 1907 — гімназіі: жаночая В.​А.​Копіш і яўр. мужчынская А.​Е.​Ратнера; з 1911 жаночая прагімназія М.​А.​Табалевіч-Федароўскай (гл. Гомельскія гімназіі). У 1911 у Гомелі 32 навуч. ўстановы, у т. л. 5 сярэдніх, 24 ніжэйшыя і пач., 3 падрыхтоўчыя, 45 яўр. вучылішчаў рознага тыпу. З 1915 у Гомелі працавала настаўніцкая семінарыя (у 1919 пераўтворана ў пед. курсы для падрыхтоўкі настаўнікаў школ 1-й ступені). У 1919 створаны курсы буд. дзесятнікаў, бухгалтараў, рахункаводаў, школы паліграф. справы, майстроў для швейнай прам-сці і інш. У 1926 у Гомелі працавалі 3 тэхнікумы — пед. агульны (з 1937 пед. вучылішча), яўр. педагагічны, шляхоў зносін; 15 школ 1-й ступені, 13 школ сямігодак, 9-годка, 4 школы 2-й ступені; 8 дзіцячых дамоў. У 1930 у Гомелі засн. ін-ты механіка-машынабуд., лесатэхн. (у 1945 пераведзены ў Мінск, гл. Беларускі тэхналагічны універсітэт), Гомельскі аграпедагагічны інстытут (з 1933 пед. ін-т); Гомельскі дарожна-будаўнічы тэхнікум. У 1932 адчынена мед. вучылішча і муз. тэхнікум (з 1939 муз. вучылішча). У 1936 пры пед. ін-це створаны Гомельскі настаўніцкі інстытут. У час Вял. Айч. вайны спалены 2 ін-ты, пед. вучылішча, 24 школы. У 1944 аднавілі работу пед., настаўніцкі, лесатэхн. ін-ты, пед. вучылішча, 2 сярэднія, 7 няпоўных сярэдніх і 4 пач. школы, адчынены тэхнікумы рачны, фіз. культуры, Гомельскі кааператыўны тэхнікум, у 1946 — Гомельскі політэхнічны тэхнікум. У 1953 засн. Бел. ін-т інжынераў чыг. транспарту (гл. Беларускі універсітэт транспарту). У 1955 адчынены Гомельскі машынабудаўнічы тэхнікум, у 1956 — Гомельскі сельскагаспадарчы тэхнікум. У 1996/97 навуч. г. ў Гомелі 154 дашкольныя ўстановы, у т. л. дашкольная гімназія, цэнтр развіцця дзіцяці, 4 дашкольныя ўстановы з паглыбленымі кірункамі дзейнасці (замежная мова, эстэтыка і інш.), 8 устаноў санаторнага тыпу, сад для дзяцей з рознымі дэфектамі, сад для глухіх і з недахопамі слыху. У дашкольных установах выхоўвалася каля 25 тыс. дзяцей. Дзейнічала 80 агульнаадук. школ (больш за 70 тыс. вучняў), у т. л. ліцэй, бел.-слав. гімназія імя І.​Мележа, спец. школа з паглыбленым вывучэннем англ. мовы (навучанне з 5 гадоў), 3 пач. школы, школа-сад для дзяцей з парушэннямі зроку, 1 яўр. школа-сад, спец. школа для глухіх і з недахопамі слыху дзяцей, 4 школы-інтэрнаты (2 для разумова адсталых дзяцей, базавая для дзяцей хворых на скаліёз, 1 для сірот і дзяцей, якія засталіся без бацькоўскай апекі), 4 зменныя школы (адна з іх на тэр. жаночай калоніі для непаўналетніх дзяўчынак). Акрамя таго ў Гомелі ёсць прыватная гімназія і абласны ліцэй, 16 прафес.-тэхн. вучылішчаў, у якіх займалася больш за 8 тыс. навучэнцаў, 11 сярэдніх спец. навуч. устаноў (каля 10 тыс. студэнтаў), у т. л. мед. вучылішча, каледж мастацтва, муз.-пед. каледж і інш. У Гомелі 5 дзярж. ВНУ: Гомельскі універсітэт, Гомельскі політэхнічны інстытут, Гомельскі медыцынскі інстытут, Гомельскі кааператыўны інстытут, Беларускі універсітэт транспарту, а таксама Гомельскі філіял Міжнар. недзярж. ін-та працоўных і сац. адносін. У Гомелі 18 масавых б-к, у т. л. 6 дзіцячых, а таксама Гомельская абласная б-ка з дзіцячым аддзяленнем (гл. Бібліятэкі абласныя Беларусі, Бібліятэка дзіцячая). Працуе Гомельскі абласны краязнаўчы музей.

Архітэктура. У 14 ст. аснову Гомеля складаў драўляны замак, пабудаваны на месцы дзядзінца. Горад забудоўваўся хаатычна. Да сярэдзіны 18 ст. ён уяўляў сабой шэраг слабод і вёсак, якія групаваліся вакол замка. У канцы 18 ст. пачалася перапланіроўка — на месцы стараж. замка створаны Гомельскі палацава-паркавы ансамбль, Гомельскі Петрапаўлаўскі сабор; на тэр. Спасавай слабады — Гомельская Ільінская царква. 3-прамянёвая сістэма планіроўкі прадугледжвала арыентацыю гал. магістралей — вуліц Румянцаўскай (цяпер Савецкая, асн. вось кампазіцыі горада), Замкавай (праспект Леніна), Фельдмаршальскай (Пралетарская) — на палац. Гэты прынцып захоўваўся і пры наступных рэканструкцыях. Усе будынкі на Румянцаўскай вул. былі створаны ў стылі класіцызму (Гомельскай ланкастэрскай школы будынак і інш.). На вул. Мільённай (цяпер Бялецкага) размяшчаліся Гомельскі «паляўнічы домік», летні дом Румянцава (у 1819 пераабсталяваны пад Гомельскага духоўнага вучылішча будынак). Да ліку лепшых пабудоў канца 19 — пач. 20 ст. належаць Гомельскай гарадской думы будынак, Гомельскага камерцыйнага банка будынак, Гомельскага філіяла Руска-Азіяцкага банка будынак, будынкі мужчынскай і жаночай гімназій, тэхн. вучылішча (гл. адпаведныя артыкулы), асобныя жылыя дамы. У маст. вырашэнні фасадаў гэтых будынкаў выкарыстаны элементы стылізатарска-эклектычнага кірунку і стылю мадэрн. У культавых пабудовах панаваў неарускі стыль: цэрквы Георгіеўская (1904, не захавалася), Праабражэнская (захавалася часткова), Гомельская капліца. Значны ўклад у забудову Гомеля гарадскога арх. С.​Шабунеўскага. У 1920—30-я г. пачалося масавае жыллёвае і прамысл. буд-ва: пабудаваны першыя секцыйныя шматкватэрныя жылыя дамы для чыгуначнікаў, Гомельскі дом-камуна, Палац культуры чыгуначнікаў з кінатэатрам, настаўніцкі ін-т і інш. Паблізу прамысл. прадпрыемстваў узніклі рабочыя пасёлкі: Залінейны, Сельмашаўскі, Касцюкоўка. У 1946 распрацаваны праект аднаўлення і рэканструкцыі Гомеля («Белдзяржпраект», арх. І.​Сяргееў, Т.​Сяргеева, інж. Г.​М.​Ішчанка, І.​Дзесятнікаў, І.​Бардукоў) з захаваннем асн. прамянёвых магістралей, што склаліся гістарычна. Паводле генплана 1964 (Гомельскі філіял «Белдзяржпраекта»; арх. М.​Сундукоў, К.​Усцюгоў, Б.​Барысаў, А.​Касякоў, інж. М.​Найшулер і інш.) радыяльныя напрамкі вуліц паступова ператвараліся ў лінейныя. На гал. магістралях пабудаваны Дом спорту (арх. І.​Спірын, С.​Паўлаў), рэстаран «Беларусь» (арх. Л.​Тамкоў), будынкі абл. б-кі (арх. В.​Бурлака), абл. драм. т-ра (арх. А.​Тарасенка), пешаходны мост цераз Сож і інш. Аб’екты, пабудаваныя ў 1970—80-я г. змянілі арх. аблічча Гомеля: будынкі Дома сувязі (арх. Р.​Ціхаў), трэста «Гомельсаўгасбуд», цэнтра навук.-тэхн. інфармацыі, гал. корпус ун-та, праектнага ін-та «Дзіпражыўмаш» (усіх арх. С.​Пеўны), Гомельскі цырк, Ін-т механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі (арх. Тамкоў), Гомельскі лёгкаатлетычны манеж, кінатэатр «Юбілейны» (арх. В.​Ціхава), аэравакзальны комплекс, гасцініца «Турыст», шпіталь для інвалідаў Вял. Айч. вайны, комплекс фізкультурна-аздараўленчага камбіната (усіх арх. В.​Бяспалаў) і інш. Створаны шэраг мікрараёнаў у паўд.-зах. (арх. Л.​Стукачоў, А.​Лебедзеў, С.​Крывашэеў), паўн.-зах. і левабярэжнай частках (арх. Я.​Казлоў, Лебедзеў), раёнах «Аэрадром» (арх. Казлоў) і «Гомсельмаш» (арх. Стукачоў, Л.​Патапаў). Паводле генплана 1977 («Гомельграмадзянпраект»; арх. Паўлаў, Крывашэеў, А.​Падабедаў, інж. І.​Дубаў, Л.​Калашнікаў, Найшулер) планіровачная структура горада фарміруецца з 5 комплексных планіровачных раёнаў (Цэнтральнага, Паўночна-Усходняга, Паўднёва-Заходняга, Сельмашаўскага, Навабеліцкага) і развіваецца ў паўн.-ўсх., паўд.-зах. і паўд. напрамках; агульнагарадскі цэнтр развіваецца ўздоўж р. Сож. У 1980-я г. у Гомелі пачалося асваенне поймы р. Сож пад жыллёва-грамадзянскае буд-ва (аўтары інж. Дубаў, А.​Карамышаў, Найшулер). На гідранамыўных поймавых тэрыторыях забудаваны вял. жылыя масівы Волатава (арх. Крывашэеў, Казлоў, Лебедзеў), Паўднёвы і інш. Сярод значных пабудоў 1990-х г.: прыгарадны чыг. вузел (арх. Л.​Гоер), гал. корпус політэхн. ін-та (арх. Пеўны), ін-та «Гомельпраект» (арх. Ціхаў), Палац моладзі (арх. Г.​Комар). У Гомелі брацкія магілы: сав. воінаў, ахвяр фашызму, сав. воінаў і партызан; камунараў; падпольшчыкаў; сав. воінаў і ахвяр фашызму; сав. воінаў і падпольшчыкаў; магілы ахвяр фашызму; магіла гомельскіх апалчэнцаў; брацкія могілкі сав. воінаў. Курган Славы. Помнікі: Вызвалення, П.​Я.​Галавачову, гомельскім апалчэнцам, А.​А.​Грамыку, П.​А.​Румянцаву, П.​В.​Сухому, у гонар войск Бел. фронту, якія вызвалілі Гомель, і інш.

Друк, радыё, тэлебачанне. Пачатак кнігадрукавання ў Гомелі звязаны з друкарняй Ш.​А.​Фрыдланда (1887—1912). На пач. 20 ст. ў Гомелі выдаваліся газеты рознай грамадска-паліт. і тэматычнай арыентацыі: «Полесский листок» (1904—05), «Труд» (1906), «Гомельский вестник» (1908—09), «Полесская жизнь» (1909—11), «Гомельская мысль» (1913—14), «Белорусский голос» (1910), «Гомельское слово» (1911—12), «Гомельская жизнь» (1911—19; да 1917 «Гомельская копейка»), «Гомельский театрально-музыкальный вестник» (1914), «Виленский вестник» (1915—16), «Рабочая мысль» (1917), «Голос народа» (1917—18), «Известия Гомельского Совета рабочих, солдатских и крестьянских депутатов» (з 1917, мяняла назвы, з 1930 на бел. мове, з 1938 «Гомельская праўда») і інш. Літ.-маст. час. «Зарницы» (1911—12) друкаваў творы маладых літаратараў. З 1919 пачалі выдавацца шматтыражныя ведамасныя газеты [«Проблески», «Путь пролетария» (у 1920—21 «Сигнал»), «Рабочая жизнь» (у 1921—22 «Молот») і інш.], а таксама штотыднёвікі («Жизнь — творчество»), У 1920—30-я г. выдаваліся газеты: «Новая деревня» (1919—28), «Бюллетень Гомельского губкома РКП» (1920), «Власть Советов» (1922), «Набат молодёжи» (1922—26), «Искра Ильича» (1924—27), «Камсамолец Гомельшчыны» (1931—35), «Сталінскі сцяг» (з 1938; з 1956 «Трыбуна хлебароба», з 1962 «Маяк», раённая); часопісы «Полесский коммунар» (1919—26), «Коммунистическое просвещение» (1920—21), «Вереск» (1922), «Агитатор» (1922—23), «Рабочий досуг» (1925—26) і «Дэр камунісцішэр вэг» («Камуністычны шлях», 1926, на яўр. мове). У 1922—24 у Гомелі выдаваліся 24 шматтыражныя газеты (большасць з іх праіснавала нядоўга). У 1930-я г. колькасць іх павялічылася, у т. л. «За высокую якасць» ф-кі «Везувій» (1928—41), «Ратацыя» ф-кі «Палесдрук» (1928—41), «Рачнік Беларусі» (1929—41; 1944—53; 1957—63, мяняла назвы) і інш. У Вял. Айч. вайну ў Гомелі выходзіла рэсп. газета «Звязда» (да 13.8.1941), выдадзены 1-ы нумар сатыр. выдання «Раздавім фашысцкую гадзіну». У гады акупацыі ў Гомелі падпольна выдаваліся газеты «Гомельская праўда» і «Партызан Гомельшчыны» (1943). Пасля вызвалення ў Гомелі працавалі рэдакцыі газет «Советская Белоруссия» (снеж. 1943 — ліп. 1944), «Чырвоная змена» (сак. 1944), адноўлена выданне абласной, раённай і шматтыражных газет, пачалі выдавацца новыя.

Выходзяць газеты: «Гомельская праўда», «Рабочае слова» (абл., з 1990), «Агронеделя» (абл. з 1991), «Гомельскія ведамасці» (гар., з 1991), «Вячэрні Гомель» (гар., з 1991); шматтыражныя «Сельмашавец» (з 1930), «Гомельскі універсітэт» (з 1969) і інш.

Літаратура. Літ. жыццё ў Гомелі актывізавалася ў канцы 18 — пач. 19 ст. ў сувязі з дзейнасцю тут мецэната, збіральніка кніг і рукапісаў М.​П.​Румянцава. Бел. гісторык і археограф І.І.Грыгаровіч працаваў у Гомелі над «Беларускім архівам старажытных грамат» — першым зборнікам дакументаў па гісторыі Беларусі (выд. 1824 у Маскве на сродкі Румянцава). Літ. лекцыі, дыспуты, сходы наладжвала Гомельскае музычна-драматычнае таварыства (1908—14). Горад наведвалі пісьменнікі К.​І.​Чукоўскі (1913), А.​А.​Блок (1916), У.​У.​Маякоўскі (1924). У 1925—27 дзейнічала Гомельская філія «Маладняк» (створана пры ўдзеле Я.​Пушчы і Н.​Чарнушэвіча), якая арганізоўвала літ. гурткі і студыі, наладжвала вучобу творчай моладзі, праводзіла літ. вечары з удзелам бел. пісьменнікаў (М.​Зарэцкі, А.​Гурло, А.​Дудар і інш.); у 1927 і 1930 у Гомель прыязджаў Я.​Купала, у 1934 і 1936 — Я.​Колас, у 1937 ён прысутнічаў на спектаклі па сваёй п’есе «Вайна вайне» ў пастаноўцы БДТ-2. У 1934 выдадзены альманах «Літаратурны Гомель». Пасля вайны пры газ. «Гомельская праўда» працавала літ. аб’яднанне, выдадзены альманах «Літаратурны Гомель» (1958), праводзіліся абл. нарады маладых пісьменнікаў. З 1967 дзейнічае Гомельскае абл. аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі. У горадзе праводзяцца літ. вечары, канферэнцыі, сустрэчы з пісьменнікамі, дні л-ры, семінары маладых пісьменнікаў, літ. свята «Над Дняпром, Дзясной і Сожам» з удзелам пісьменнікаў Мінска, Чарнігава і Бранска. Шырока адзначалася ў Гомелі 80-, 90-, 100-годдзе з дня нараджэння Я.​Купалы і Я.​Коласа. У 1971 брыгада пісьменнікаў (І.​Мележ і інш.) удзельнічала ў днях бел. л-ры на Гомельшчыне. У розны час у Гомелі жылі пісьменнікі У.​Галубок, П.​Трус, Р.​Сабаленка, Л.​Гаўрылкін, А.​Грачанікаў, А.​Капусцін, Я.​Каршукоў, І.​Кірэйчык, М.​Кусянкоў, Б.​Спрынчан, У.​Дзюба, С.​Дубавец і інш. Тут пачыналі сваю творчую дзейнасць Л.​Гаўрылаў, Дз.​Кавалёў, К.​Кірэенка, С.​Кухараў, П.​Прануза, М.​Сурначоў, І.​Шамякін; тут жывуць і працуюць пісьменнікі Г.​Афанасьеў, М.​Даніленка, А.​Бароўскі, Т.​Мельчанка, А.​Сопат, І.​Сяркоў, В.​Ткачоў, В.​Ярац. Гомельскі ун-т скончылі пісьменнікі Э.​Акулін, І.​Багдановіч, А.​Казлоў, В.​Куртаніч, А.​Сыс, Л.​Раманава і інш. Выдаецца альманах «Магістраль» (з 1992), час. «Палессе» (з 1996). Працуе абл. літ. аб’яднанне «Магістраль» імя А.​Грачанікава.

Мастацкае жыццё. У 10—15 ст. у Гомелі былі пашыраны разнастайныя рамёствы і маст. промыслы, у т. л. ганчарства, ткацтва, ювелірна-бронзаліцейная справа, апрацоўка косці, скуры, дрэва. Пры маст. апрацоўцы прадметаў побыту, рэліг. культу, працы і зброі выкарыстоўвалі коўку, ліццё, чаканку, гравіроўку, інкрустацыю і інш.

У 16 ст. пачалася вытв-сць пячной кафлі. У сярэдзіне 17 — канцы 18 ст. з’явіліся прадпрыемствы па вытв-сці шклянога посуду (келіхі, штофы, бутэлькі), які вылучаўся высокім майстэрствам выканання, мудрагелістай арнаментыкай. Мясц. майстры размалёўвалі вырабы на фаянсавай ф-цы. Разнастайнымі вытканымі і набіванымі ўзорамі аздаблялі баваўняныя тканіны на хустачнай мануфактуры, талеснай ф-цы. Рэзчыкі па дрэве, спалучаючы традыц. арнаментальныя матывы з элементамі тагачасных маст. стыляў, аздаблялі фасады дамоў, мэблю, прадметы побыту праразной карункавай і мудрагелістай аб’ёмнай разьбой. У пач. 20 ст. працавалі прыватная маст. школа Школьнікава, студыя Камінскага, Гомельская мастацкая студыя, жывапісна-малярныя майстэрні Н.​Гурэвіч і Х.​Рахліна, філіялы маст.-плакатнай майстэрні Усерас. арг-цыі працаўнікоў мастацтва, жывапісная майстэрня «Арцель», выдаваліся плакаты «Гомель-РОСТА». У 1920-я г. дзейнічала маст. школа пад кіраўніцтвам Я.​Краўчанкі, у 1924—27 — маст. студыя (кіраўнік С.​Каўроўскі), у якой займаліся К.​Максімцаў, Б. і Т.​Несцярэнкі, М.​Сімкоўскі, Н.​Тарасікаў і інш. У 1930-я г. існавалі курсы клубных мастакоў, дзе выкладалі А.​Бембель, А.​Шаўчэнка, А.​Шыфрын. У маст. школе выкладаў М.​Русецкі. У 1927—32 дзейнічала абл. аддзяленне «Усебеларускай асацыяцыі мастакоў». У 1939 адбылася 1-я абл. маст. выстаўка, у 1941 — перасоўная выстаўка графікі, 3-я абл. маст. выстаўка. Пры Палацы чыгуначнікаў працавала студыя выяўл. мастацтва (кіраўнікі М.​Малец, Б.​Звінагродскі). З 1966 дзейнічае Гомельская абл. арг-цыя Саюза мастакоў Беларусі. Вял. ролю ў прапагандзе выяўл. і прыкладнога мастацтва адыграла адкрыццё выставачнай залы (1968), дзе адбываюцца персанальныя і тэматычныя выстаўкі. Цяпер у Гомелі працуюць засл. дз. маст. Беларусі Дз.​Алейнік і М.​Казакевіч, жывапісцы В.​Дзенісенка, С.​Дзьяканаў, У.​Еўтухоў, В.​Казачэнка, П.​Лук’яненка, М.​Палянкоў, І.​Сямека, В. і М.​Ягоравы, графікі В.​Дземянчук, У.​Лосеў, А.​Отчык, М.​Шкляраў, скульптары Г.​Гарбанёў, Дз.​Папоў, мастакі дэкар.-прыкладнога мастацтва У.​Андрыянаў, І.​Данілава, А.​Дваранін, М.​Кляцкоў, А. і Г.​Осіпавы, П. і В.​Феі, А.​Чудзін, мастацтвазнавец А.​Шныпаркоў і інш. У творчы калектыў прыйшлі маладыя мастакі: Л.​Зуева, А.​Крылоў, С.​Курашова, С.​Наздрын-Платніцкая, М.​Няхайчык, І.​Папоў.

Тэатральнае жыццё. Вядома, што ў Гомелі адбываліся нар. тэатр. паказы. Бел. фалькларыст Е.​Раманаў адзначаў выкананне тут на Каляды нар. драм «Цар Максімілян» і «Трон». У канцы 18 ст. ў маёнтку графа П.​А.​Румянцава дзейнічаў т-р. Актывізацыя тэатр. жыцця ў 2-й пал. 19 ст. звязана са з’яўленнем у Гомелі прыватнага тэатр. памяшкання (1852) і зімовага т-ра на 400 месцаў (1887—1900). У 19 — пач. 20 ст. ў горадзе выступалі польска-рускія трупы К.​Фядзецкага, Ю.​Кондрата, С.​Навакоўскага і В.​Вяжбіцкага; працавалі рус. тэатр. калектывы: антрэпрызы І.​Славянскага (1869; у складзе трупы В.​Далматаў, М.​Мяшкоў-Траяпольскі, Г.​Страмлянаў), Ліпоўскай (1881—82), Я.​Бяляева (1903), Л.​Балоцінай і І.​Арлова (1909); т-вы артыстаў пад кіраўніцтвам Е.​Свіршчэўскага (1893—94), на чале з Г.​Фядотавай (1898), Далматавым (1898; у складзе трупы акцёры пецярб. Александрынскага т-ра В.​Істоміна, І.​Ставінская, М.​Ходатаў), Пісаравым (1910; у складзе трупы П.​Арленеў), М.​Волкавым (1917) і інш.; украінскія трупы пад кіраўніцтвам Б.​Замоўскага (1909, 1911), Н.​Запарожца (1917) і інш.; яўрэйскія пад кіраўніцтвам І.​Канеўскага (1912), А.​Ф.​Фішзона (1914); яўрэйска-нямецкая Ш.​Жоржа і Ф.​Бекера (1914). Поспехам карысталіся спектаклі па п’есах М.​Гогаля, А.​Астроўскага, М.​Горкага, А.​Чэхава, Г.​Ібсена, інсцэніроўкі па творах Ф.​Дастаеўскага, Л.​Талстога, І.​Тургенева. Прыкметную ролю ў культ. жыцці горада адыгрывалі аматары, якія наладжвалі вечары, канцэрты, ставілі спектаклі. У 1914 выходзіў «Гомельский театрально-музыкальный вестник». У 1918 у горадзе дзейнічала тэатр. аматарскае т-ва «Вянок». У пач. 1919 арганізавана пралетарская муз.-драм. студыя, якая рыхтавала канцэртныя праграмы, муз.-драм. пастаноўкі. У 1919—20 па ініцыятыве Пралеткульта створана шырокая сетка тэатр. гурткоў пры клубах і рабочых арг-цыях. У 1922 у Гомелі было 8 драм. гурткоў (найб. значны клуба чыгуначнікаў), самадзейны т-р навучэнцаў; выдаваўся часопіс т-ра, л-ры і мастацтва «Вереск». У пач. 1920-х г. у горадзе гастраліравалі бел. тэатр. калектывы, а таксама прафес. калектывы з Расіі і Украіны. У 1920-я г. дзейнічаў калектыў «Сіняй блузы». У 1930 на базе гуртка чыгуначнікаў створаны т-р рабочай моладзі, рэарганізаваны ў 1935 у калгасна-саўгасны т-р (існаваў да 1937). У 1932—37 Гомель быў базай Беларускага трэцяга дзяржаўнага тэатра. У 1938 у Гомелі пачаў сваю дзейнасць Дзяржаўны тэатр лялек Беларусі, у 1939 — Гомельскі абласны рускі драматычны тэатр. Пасля Айч. вайны аднавілі дзейнасць т-р лялек (працаваў да мая 1949) і абл. рус. драм. т-р (у 1946 пераведзены ў Магілёў). З 1954 цэнтрам культ. жыцця горада з’яўляецца Гомельскі абласны драматычны тэатр. З 1968 працуе Гомельскі абласны тэатр лялек. Дзейнічаюць шматлікія самадз. драм. калектывы, нар. т-ры.

Музычнае жыццё. З часу прыняцця хрысціянства тут пераважала царкоўная музыка, асабліва спевы. У муз. культуры Гомеля 18 ст. асобае месца займае творчасць старавераў (захаваліся іх рукапісныя нотныя зборнікі). У 1-й пал. 19 ст. пераважала хатняе музіцыраванне, выкладаліся муз. дысцыпліны ў асобных прыватных навуч. установах, у т. л. ў жаночым пансіёне А.​Петрашэнь. Пасля 1852 пачалося развіццё муз. культуры гар. тыпу. У 1870—90-я г. на Гомельшчыне збіралі ўзоры песеннага фальклору муз. этнографы (З.Радчанка і інш.). Спевы і музыку выкладалі ў мужчынскіх і жаночых гімназіях, у тэхн. чыгуначным вучылішчы, настаўніцкай семінарыі. У 1903 адкрыта муз. школа С.​Валовіча, у 1907 — С.​Захарына, у 1908 — фартэпіянныя класы Б.​Розенблюма. У 1908—14 дзейнічала Гомельскае музычна-драматычнае таварыства. Да 1917 пры гомельскіх храмах існавалі шматлікія хары, у т. л. мужчынскі пры Георгіеўскай царкве, дзявочы пры Петрапаўлаўскім саборы (арганізатар А.​Паскевіч). У 1908—17 у Гомелі гастраліравалі «Кааператыўнае т-ва» рус. оперы, вядомыя вакалісты, піяністы, скрыпачы (Л.Аўэр і інш.), рус. і польскія тэатр. трупы, якія ставілі муз. спектаклі. Пасля 1917 створаны шматлікія харавыя студыі і гурткі, у т. л. муз.-харавая студыя пры Гомельскім пралет. ун-це (кіраўнік Шубін), пры рабочым клубе на станцыі Палескай чыгункі (кіраўнік Р.Пукст), муз.-хар. студыя на Палессі імя Н.​Брусавай (кіраўнік М.​Назараў), студыі пры культ. аддзеле губ. савета прафсаюзаў (кіраўнік Р.​Розенблюм) і запалкавай ф-цы «Везувій» (кіраўнік А.Туранкоў). Самадзейным хар. калектывам дапамагалі кампазітары Туранкоў, Пукст, піяніст і хормайстар Г.Пятроў. У ліп. 1919 адкрыта нар. кансерваторыя, якая стала цэнтрам муз. жыцця горада. У 1920 яна рэарганізавана ў дзярж. муз. школу 1-й і 2-й ступеней, у 1921 на яе базе створаны муз. тэхнікум і спец. муз. школа. У вер. 1920 адбылася 1-я Гомельская канферэнцыя работнікаў мастацтваў. Пры губ. аддзеле нар. адукацыі быў створаны пастаянны сімф. аркестр (50 музыкантаў у ліп. 1921; дырыжоры Назараў, Захарын). У канцы 1921 адкрыта 2-я дзярж. муз. школа (у 1923 аб’яднана з 1-й, з 1940 муз. дзіцячая школа-сямігодка № 1 імя П.​Чайкоўскага). Муз. мастацтва прапагандавалі педагогі і навучэнцы тэхнікума і школы. У 1920-я г. ў Гомелі гастраліравалі шматлікія муз.-тэатр. трупы (у т. л. У.​Галубка), аркестры, асобныя выканаўцы, у т. л. А.Дункан, У.Горавіц, М.​Эрдэнка і інш. У 1930-я г. шырока развівалася маст. самадзейнасць, цэнтрам якой быў клуб чыгуначнікаў (цяпер Гомельскі Палац культуры і тэхнікі чыгуначнікаў), дзе працавалі муз., харавы, струнны і інш. гурткі. Музыку да пастановак Гомельскага трама пісалі Туранкоў і Пукст. Дзіцячым аркестрам і хорам (170 чал.) кіравалі К.​Карнілаў і Пукст, танц. калектывам, створаным у 1936, — А.Рыбальчанка. У суправаджэнні Дзярж. ансамбля бел. нар. інструментаў (кіраўнік Дз.Захар) выступала Л.Александроўская. Бел. нар. песні выконвала І.Яўнзем. Пасля вызвалення Гомеля ад ням.-фаш. захопнікаў 30.12.1943 у Навабеліцы адбыўся святочны канцэрт з удзелам Бел. дзярж. ансамбля песні і танца пад кіраўніцтвам Р.Шырмы. З 1967 вял. канцэртна-лекцыйную працу вядзе Гомельская абласная філармонія, пры якой пачыналі сваю дзейнасць вак.-інстр. ансамблі «Лявоны» (з 1967; цяпер «Песняры») і «Сябры» (з 1974). Тут жыў і працаваў рэгент Петрапаўлаўскага сабора (да 1961), кампазітар М.​Бутома, царк. музыка якога шырока выконвалася ў бел. храмах і за межамі Беларусі. У 1970—80-я г. выступалі шматлікія бел. і інш. муз.-тэатр., харавыя, аркестравыя, харэаграфічныя калектывы, вак.-інстр. групы і ансамблі, калектывы з Польшчы, Венгрыі, Югаславіі. У 1978—93 у Гомелі працаваў фальклорны драм.-муз. т-р «Жалейка» (з 1985 народны, з 1989 прафесійны). У 1997 працуюць 3 муз. школы, 5 школ мастацтваў з аддзяленнямі муз. і харэаграфічным, муз. каледж імя Н.​Сакалоўскага, муз.-пед. каледж, абл. аддзяленне Саюза муз. дзеячаў Беларусі (з 1987). Больш за 30 самадзейных калектываў маюць званні народных і ўзорных.

Літ.:

Лебедев Г. Гомель: (Ист.-экон. очерк). 2 изд. Мн., 1962;

Пашкин Ю.А. Русский драматический театр в Белоруссии XIX в. Мн., 1980;

Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі: Гомельская вобл. Мн., 1985;

Гомель: Энцикл. справ. Мн., 1991;

Мальцаў У. Тэатральная геаграфія Гомеля // Мастацтва. 1993. №11.

В.​М.​Лебедзева, А.​А.​Макушнікаў (гісторыя), М.​І.​Ліс, А.​Ф.​Самусік (асвета і культура), М.​А.​Найшулер, С.​Ф.​Самбук (архітэктура), Т.​А.​Меляшкевіч (друк), Т.​Ф.​Літвінава, Л.​Дз.​Налівайка (маст. жыццё), У.​В.​Мальцаў (тэатр. жыццё).

т. 5, с. 331

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ НАСТА́ЎНІК РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. настаўнікам, выкладчыкам, выхавальнікам і інш. работнікам дашкольных устаноў, агульнаадук. устаноў усіх відаў, устаноў пазашкольнай і прафес.-тэхн. адукацыі, дзіцячых дамоў, якія працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў пед. і выхаваўчай дзейнасці, што забяспечвае атрыманне навучэнцамі і выхаванцамі глыбокіх ведаў, развіццё і ўдасканаленне іх творчага патэнцыялу. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—88 існавала званне засл. настаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь

1941. М.​А.​Акульміна, Н.​Ф.​Арлова, Я.​В.​Астроўскі, М.​С.​Арцюхоў, П.​І.​Біран, В.​С.​Бірыч, М.​І.​Гайсёнак, А.​Г.​Гарачун, А.​С.​Дарашчанка, К.​А.​Зайцава, І.​К.​Зіновіч, М.​І.​Канавальчыкаў, І.​Г.​Крукоўскі, А.​Ф.​Крылова, А.​С.​Крыцкая, Э.​А.​Лютарэвіч, Г.​В.​Макарава, П.​С.​Нікалаенка, А.​Р.​Нікіценка, Х.​Р.​Пранік, У.​П.​Пушкарэвіч, П.​І.​Сівой, Н.​І.​Сіўко, Д.​К.​Талкачоў, Г.​В.​Харытановіч, А.​А.​Шаплыка.

1944. І.​М.​Галынец.

1945. В.​Р.​Адзінцова, К.​В.​Асмалоўская, Н.​Г.​Афанасьева, П.​А.​Бабіцкі, К.​А.​Барысевіч, Ю.​І.​Букатая, К.​А.​Бурдзілава, І.​С.​Вадэйка, Л.​Г.​Валачковіч, П.​С.​Васілеўскі, В.​Л.​Вільтоўская, І.​П.​Вольскі, А.​П.​Воранава, П.​С.​Вяндзіла, М.​М.​Гаваркоў, Г.​П.​Гілевіч, Я.​Р.​Грыгор’еў, Л.​В.​Грынаўцова, Г.​Л.​Дзівак, А.​К.​Дзяруга, Е.​С.​Елісеева, Н.​П.​Жукаў, А.​І.​Іваноў, М.​А.​Кавалевіч, М.​К.​Кандрацьеў, І.​У.​Капаевіч, А.​А.​Кармалітава, В.​Ц.​Карпенка, Г.​І.​Катлінскі, А.​М.​Кісялёва, К.​Ф.​Коріпук, Б.​Р.​Крупадзёраў, В.​С.​Кузьміна, В.​М.​Кунько, Б.​М.​Лаўрыновец, В.​І.​Ліяранцэвіч, Т.​А.​Лютароўская, М.​С.​Магільніцкая, П.​Л.​Макарэня, Ю.​А.​Марозава. З.​П.​Міроненка, С.​А.​Нікіцін, Н.​Я.​Паднясінская, М.​Ф.​Паніткова, Б.​А.​Петрашкевіч, М.​М.​Пруднікава, В.​А.​Прэйс, М.​Р.​Разоўскі, А.​Н.​Салоха, В.​А.​Самцэвіч, І.​А.​Сасіновіч, Г.​К.​Севярнёва, Я.​У.​Семяноўская, Н.​І.​Слайчэўская, М.​Ф.​Старычонак, М.​М.​Сяргеенка, Я.​А.​Федчанка, А.​А.​Чаркас, А.​Б.​Чарноў, П.​А.​Чуліцкі, І.​П.​Шаплыка, Н.​В.​Шыдлоўская, А.​А.​Яўнас, Е.​С.​Яўсеева.

1946. Ф.​С.​Голуб.

1947. Я.​Г.​Абросава, В.​С.​Бапдарчык, М.​С.​Баразнёнак, Р.​Р.​Барам, Л.​М.​Белавусава, Г.​Р.​Блаў, А.​М.​Былінская, А.​А.​Васілевіч, Дз.​А.​Вінаградаў, І.​А.​Гальчук, М.​П.​Гапановіч, В.​С.​Гарбацэвіч, М.​Б.​Голуб, Р.​М.​Гуткоўскі, М.​Р.​Дамарацкі, А.​Я.​Дарашэвіч, В.​А.​Дашук, І.​А.​Дзешчыц, С.​С.​Дзіковіч, П.​І.​Дубінін, Н.​Я.​Жыльчык, А.​І.​Ігнацьева, С.​А.​Казак-Цяста, Л.​М.​Казлоўская, А.​І.​Калістратава, А.​С.​Карась, Г.​М.​Кац, А.​Н.​Котаў, Г.​К.​Кузняцоў, Е.​В.​Лазарэтава, Н.​М.​Лапушанская, П.​М.​Лепяшынскі, М.​І.​Лобан, П.​С.​Лубяка, А.​І.​Львова, Г.​Ф.​Лявонава, А.​Я.​Мажэйка, І.​А.​Пісарчык, Е.​С.​Прэйс, Я.​М.​Разумоўская, Т.​Ф.​Сапелкіна, І.​А.​Скрынікава, А.​Н.​Стахоўскі, Т.​П.​Сцяшковіч, П.​П.​Фядотаў, Г.​У.​Хадоска, А.​Г.​Цыкуноў, З.​А.​Чарнагорцава, М.​Ц.​Шабураў, С.​Ф.​Шаснеўская, А.​А.​Шаўко, П.​П.​Шымановіч, М.​К.​Яновіч, Г.​А.​Ярмусік.

1949. М.​М.​Азараў, Т.​І.​Азёрнікава, У.​К.​Азёрнікаў, А.​Г.​Александровіч, Я.​В.​Андрэева, К.​А.​Арлова, В.​П.​Арлоў, Д.​Д.​Арцямюк, Я.​М.​Баранава, А.​П.​Балтрушэвіч, В.​І.​Бальшова, Г.​М.​Буланчыкава, І.​Р.​Вадэйка, Ю.​В.​Валавікова, Г.​А.​Варановіч, В.​П.​Васілеўская, Л.​Я.​Васільеў, К.​М.​Весяліцкая, К.​М.​Вярыга, Л.​А.​Вяткіна, З.​І.​Дарашэвіч-Дынкіна, І.​І.​Жардзецкі, П.​І.​Забелін, К.​М.​Захар’яш, М.​А.​Казлоўская, А.​П.​Калецкі, Д.​К.​Карага, В.​І.​Кацямірава, І.​І.​Кмеша, Л.​Т.​Кур’ян, Я.​Д.​Кушнер, Г.​М.​Лабузноў, С.​М.​Латушка, Я.​Г.​Лахнода, М.​І.​Леанёнак, К.​С.​Лучкоў, Ф.​Я.​Лысянкоў, М.​І.​Малкова, К.​І.​Мілановіч, К.​Р.​Нікалаева, І.​В.​Папко, Ф.​І.​Раманюк, А.​Ф.​Рымараў, С.​А.​Сацэвіч, К.​Дз.​Севасцьянава, В.​І.​Смірнова, М.​С.​Стральчэнка, Я.​І.​Фанкевіч, М.​І.​Федчанка, Т.​А.​Халыіукова, М.​Ф.​Хальпукоў, І.​Ф.​Шаланкевіч, В.​У.​Шкарубская, І.​А.​Шмуляўцаў, К.​П.​Шчаглавітава, М.​Я.​Якушэвіч.

1950. А.​Дз.​Базыка, В.​Я.​Высоцкая, П.​Дз.​Гагарын, В.​А.​Гусарэвіч, З.​С.​Жгун, З.​І.​Закржэўская, П.​А.​Клімковіч, Т.​А.​Красоўская, Н.​А.​Крыўцова, А.​Ц.​Навіцкая, І.​П.​Новікаў, В.​П.​Пучкоўская, Дз.​С.​Раздзёраў, Л.​А.​Ржавускі, А.​М.​Саламаха, А.​П.​Травулька, Я.​М.​Тэпо, М.​Ф.​Целяшоў, Р.​В.​Шакун.

1953. В.​С.​Багдановіч, М.​К.​Беразоўскі, Н.​В.​Міхалковіч, М.​Л.​Раман, У.​М.​Самусік, Г.​Г.​Субоціна.

1954. Ф.​А.​Азарава, І.​Ф.​Афанасенка, Г.​В.​Вайткевіч, З.​С.​Гуло, М.​Ф.​Гусак, В.​Б.​Іванчыкава, М.​І.​Пяшкоўская, У.​П.​Раздзялоўскі, Ф.​С.​Скеп’ян, Н.​М.​Талецкая, Ф.​Н.​Чаўновік.

1955. Т.​І.​Аўчыннікава, С.​Дз.​Белы, Я.​П.​Бярэзіна, В.​А.​Варончанка, І.​Р.​Герман, В.​В.​Гурыновіч, Я.​М.​Дабратворская, Н.​Я.​Дарасевіч, А.​Дз.​Ермакова, З.​П.​Калашнікава, С.​Дз.​Кітовіч. М.​П.​Красоўская, П.​П.​Куяўскі, Дз.​Ц.​Лушчаеў, М.​Г.​Мазінг, М.​Ф.​Марчанка, Р.​Ш.​Мендзелева, Н.​І.​Міцкевіч, Г.​Р.​Новікаў, А.​А.​Папоў, В.​І.​Савіцкая, М.​Г.​Сачнёва, У.​С.​Сліж, А.​С.​Смаршкова, А.​М.​Тычына, П.​У.​Хадоска, М.​Р.​Чарнышова, Н.​А.​Шамоўская, С.​М.​Шарабайка.

1956. В.​Л.​Градзенчык, А.​М.​Дудар, Р.​І.​Жыглевіч, Р.​А.​Зылькоў, К.​А.​Каліна, Н.​С.​Пятроўская, М.​У.​Салоха, Н.​І.​Сінская.

1957. У.​Ц.​Альфер, В.​Ф.​Альшэўская, С.​С.​Арлоўская, М.​М.​Арэхаў, М.​М.​Астраховіч, В.​В.​Багданенка, Т.​А.​Балтрукевіч, Дз.​Ц.​Басько, Д.​В.​Бекарэвіч, С.​Г.​Беланожка, А.​К.​Белашова, Н.​Р.​Бельская, І.​Н.​Булойчык, Ф.​С.​Бусел, Н.​А.​Быкоўская, В.​У.​Бяляева, Н.​Д.​Бярозкін, Л.​П.​Ванькевіч, Я.​Н.​Варонін, Дз.​Я.​Верам’юк, С.​Л.​Вестэрман, Я.​І.​Вігура, З.​А.​Вінаградава, Г.​А.​Вішнеўская. К.​В.​Волкава, А.​С.​Гайдаш, І.​А.​Грабцэвіч, А.​А.​Гуцько, Ю.​Э.​Дабражынецкая, К.​С.​Дабрынская, А.​Я.​Джэжорэ, І.​К.​Дзіковіч, А.​І.​Дробыш, А.​С.​Елісеенка, А.​Ф.​Ерафееў, А.​В.​Ждановіч, А.​В.​Жукава, Е.​Ф.​Жыгач, В.​П.​Зайцава, Г.​В.​Зайцава, А.​І.​Зайцаў, Н.​К.​Захарава, В.​А.​Захарошка, В.​М.​Зелянькевіч, Л.​Ф.​Знаменская, Дз.​П.​Івашка, Я.​Н.​Івашкова, К.​Дз.​Ігнацьеў, Г.​М.​Ісаева, Н.​І.​Ішчанка, М.​А.​Кавалёва, І.​М.​Казак, А.​Р.​Каласоўская, Дз.​А.​Карлоўскі, В.​А.​Карпінская, В.​І.​Касабуцкая, А.​Ф.​Качан, В.​А.​Кашыцкі, І.​Дз.​Кірэй, Г.​П.​Клейнава, А.​Ш.​Клябанаў, Ю.​А.​Краснова, С.​П.​Кузьма, К.​Х.​Кузьміцкая, П.​П.​Кучаравенкаў, М.​П.​Ладэс, В.​Р.​Лапіцкі, Ю.​А.​Лявоненка, К.​Ф.​Лявонцьева, Н.​У.​Ліпская, Я.​П.​Лосева, А.​Р.​Лукіна, К.​С.​Лукоўнікава, А.​Л.​Ляшкевіч, П.​Р.​Мазалаў, В.​П.​Мароцкая, А.​Ф.​Мацкевіч, А.​М.​Меркуль, М.​В.​Мілава, М.​П.​Молчан, Т.​І.​Мурашка, М.​М.​Мядзведзева, Н.​М.​Мялкоўская, М.​І.​Нікіценка, С.​С.​Нікіціна, В.​Я.​Новікава, К.​А.​Новікава, С.​Р.​Новікаў, А.​М.​Падбярэзная, Н.​В.​Палікарповіч, І.​І.​Праліска, Н.​У.​Пратасевіч, В.​А.​Прачук, Г.​В.​Пуплікава, П.​А.​Пцічкіна, М.​Л.​Пяткевіч, Н.​Л.​Рабчанка, З.​В.​Размыслова, З.​І.​Раманенка, Р.​К.​Рамановіч, С.​Ф.​Рубанаў, Г.​А.​Рудза, М.​А.​Рудкоўская, Л.​А.​Ружанцава, Е.​І.​Садкоўскі, А.​П.​Саковіч, В.​І.​Серапіна, Н.​І.​Случаноўская, Ю.​В.​Смаршкова, Г.​К.​Сталовіч, А.​М.​Субоціна, В.​Т.​Сцепаненка, К.​П.​Сцяпанава, А.​І.​Сычова, А.​А.​Сяргейчык, П.​В.​Тур, П.​Р.​Тышкевіч, Н.​Я.​Уласава, У.​П.​Фомчанка, М.​Е.​Францішаў, У.​В.​Фурсаў, М.​А.​Хадасевіч, Л.​І.​Хвалько, К.​П.​Цітавец, Н.​В.​Чарненкава, Н.​Н.​Шарай, М.​П.​Шаўчук, Н.​М.​Шляпіна, Г.​С.​Шумейка, М.​Н.​Шчэрбава, А.​С.​Якубчык.

1958. В.​П.​Александроўская, К.​М.​Астахава, А.​Г.​Атрошчанка, І.​Ф.​Бабковіч, Е.​Е.​Бабыр, А.​В.​Багамазава, Т.​А.​Балабаеў, Д.​Б.​Баршчоўская, М.​С.​Бахаўчук, Н.​С.​Бейзарава, Г.​Ц.​Гардзей, В.​Р.​Дубровіна, К.​С.​Кавалёнак, Н.​Е.​Кацько, М.​М.​Крукоўская, Ф.​К.​Лагацкая, Л.​М.​Нікалаева, Г.​І.​Рэут, К.​Ц.​Садоўская, Р.​В.​Сазоненка, Н.​Я.​Саковіч, А.​Ц.​Сарокіна, А.​Ф.​Сасноўскі, А.​І.​Страпчанка, В.​Л.​Філютовіч, К.​А.​Шабека.

1959. Н.​А.​Арол. М.​Е.​Арцем’ева, У.​І.​Баран, І.​В.​Барсукоў, В.​І.​Берзін, К.​С.​Бялова. І.​К.​Галіноўскі, Л.​П.​Гарбацкая. Н.​А.​Гарнакова, Л.​В.​Гітковіч. У.​Дз.​Грышановіч, М.​П.​Дарафеенка, М.​Ф.​Драбушэвіч, М.​П.​Дылёнак, І.​Л.​Запрудскі, А.​І.​Зяновіч, М.​У.​Івашын, П.​С.​Кісялёў, С.​А.​Крэмез, Л.​І.​Лешына, К.​С.​Несцяровіч, М.​С.​Няронскі, З.​М.​Пакроўская, А.​А.​Парабковіч, Дз.​С.​Прыхожы, Я.​Л.​Ржавуская, К.​Л.​Старынская, Л.​А.​Талкачова, Ф.​Я.​Таран, М.​Я.​Францэвіч, І.​Н.​Храмцоў, М.​Г.​Цыбульская, М.​А.​Цымановіч, К.​А.​Шкляроўская, М.​В.​Шляхота, Т.​А.​Шпакоўская, Г.​А.​Шчэмелеў.

1960. В.​І.​Адамовіч, Я.​Ф.​Анціпенка, Л.​А.​Асташкевіч, М.​М.​Аўчыннікава, Н.​Л.​Бабкова, М.​П.​Багамазава, Н.​П.​Бальшакова, Ф.​М.​Батурэвіч, Б.​Л.​Белкіна, М.​І.​Беціна, Е.​В.​Брусава. В.​І.​Буры, І.​Д.​Буяк, І.​У.​Бяляўскі, Н.​У.​Валькова, А.​С.​Васілеўская, В.​М.​Васільева, Ф.​І.​Велічкевіч, Н.​Л.​Вільтоўская, Т.​С.​Віткіна, Г.​В.​Волкава, Х.​Я.​Генкіна, В.​І.​Гіргель, Т.​П.​Гладкая, М.​С.​Грушэвіч, Н.​В.​Грыбко, М.​Л.​Грынкевіч, С.​П.​Гурын, С.​П.​Гурыновіч, Ф.​М.​Гуткоўскі, Е.​П.​Дайнека, М.​І.​Додалева, А.​П.​Драчылоўская, Г.​П.​Жук, В.​Л.​Жукоўская, В.​В.​Замыка, Я.​Л.​Злотнік, А.​А.​Зюзіна, М.​Я.​Іванчыкава, Д.​А.​Казлоўская, М.​І.​Казлоўская, Н.​К.​Калантаева, К.​І.​Кандратовіч, А.​П.​Каралёў, Г.​І.​Карпюк, Н.​І.​Кевіш, Я.​А.​Кернажыцкая, В.​І.​Кляўз, А.​А.​Корбут. К.​А.​Корзун, А.​Л.​Крэз, Н.​С.​Кузняцова, Л.​М.​Кузняцоў, А.​К.​Кулініч, А.​М.​Куляшова, З.​П.​Лапата, М.​І.​Ліхач, М.​П.​Лучына, В.​І.​Лысакова, П.​М.​Лычкоўскі, М.​А.​Любанская, Н.​А.​Мажэйка, А.​А.​Майсейкава, П.​І.​Малаток, Г.​К.​Мальцава, С.​В.​Масько, В.​І.​Матросава, Г.​І.​Мацвеенка, М.​П.​Машкоўская, В.​І.​Мельнікава, Н.​Н.​Моніч, В.​Ц.​Мядзведская, Т.​М.​Назарава, М.​У.​Назарэнка, Г.​І.​Назіна, Е.​М.​Небрадоўская, Э.​М.​Некрашэвіч, В.​Б.​Нікольская, М.​П.​Ніценка, В.​Я.​Озераў, М.​Г.​Осіпава, А.​Ф.​Палішына, І.​Ф.​Палтарацкі, А.​П.​Панамарова, Л.​Дз.​Папова, Л.​Ф.​Парфёнава, А.​В.​Паўлава, Л.​Я.​Паўлюшчанка, А.​Л.​Перагуд, М.​В.​Полаў, Я.​В.​Попала, М.​П.​Пусоўскі, А.​У.​Пятровіч, Г.​К.​Пятровіч, Н.​С.​Пятрэня, В.​Я.​Раманоўская, К.​Ф.​Рамашкова, А.​Л.​Рачок, В.​М.​Рудая, А.​В.​Рыбская, А.​Л.​Садоўская, Л.​Г.​Сакалова, В.​А.​Саўчанка, В.​М.​Семчанка, К.​П.​Славецкая, Н.​Дз.​Станкевіч, Г.​Р.​Ставер, В.​В.​Суша, С.​Я.​Сычоўская, С.​І.​Сяргееў, Х.​Д.​Тайманава, К.​М.​Туцкі, Л.​П.​Урагова, Ф.​М.​Уронская, П.​М.​Усцінаў, В.​М.​Храмовіч, В.​А.​Чувасава, М.​Я.​Шавельдзіна, Л.​Е.​Шаўлоўская, А.​А.​Шафарэнка, С.​Д.​Шмакава, Л.​М.​Шыкіравая, З.​Г.​Шынгель, Г.​С.​Шыянок, Э.​А.​Юшкевіч, М.​В.​Ядроўская, Н.​І.​Язерская, Я.​Н.​Ярмоленка, В.​С.​Ярэміна.

1961. І.​С.​Салдаценкаў, Л.​І.​Чыстоўскі.

1963. П.​Л.​Аленскі, Я.​Ф.​Анціпенка, Г.​С.​Апянчук, Л.​Ю.​Бань, Р.​Р.​Барысава, К.​Л.​Башаркіна, Ю.​Н.​Борда, А.​А.​Булат, К.​Ц.​Бялова, Я.​А.​Бярэзіна, С.​М.​Валодзін, І.​М.​Вашчылін, Н.​Я.​Ганчарова, К.​П.​Гарбялёва, М.​Т.​Глушнева, Г.​А.​Громава, В.​А.​Гудзень, М.​М.​Дудкіна, І.​А.​Ерафеенка, Р.​І.​Еўдакімчык, Г.​А.​Зарыцкевіч, Л.​І.​Зімацкая, К.​С.​Зінькевіч, Я.​В.​Зяблікава, В.​Р.​Іванова. В.​К.​Івашкевіч, В.​В.​Ізмайлаў, М.​П.​Ільінец, П.​Ф.​Ільюкевіч, В.​Л.​Камандзенка, Г.​П.​Касякова, Ф.​У.​Кец, М.​К.​Князева, М.​Б.​Коласава, І.​Ф.​Крук, У.​І.​Кудзеліч, А.​С.​Кудраўцава, В.​І.​Кулікоўская, Р.​Ц.​Куляшова, М.​М.​Курловіч, М.​А.​Лісава. Н.​Г.​Літвінава, М.​Ф.​Лосеў, Н.​І.​Лысенка. Л.​У.​Ляшкевіч, Я.​І.​Маеўская, Ц.​М.​Меднік, А.​І.​Мілеўскі, А.​Н.​Мінкова, В.​С.​Мірановіч, А.​А.​Міткевіч, А.​В.​Міхайлава. І.​М.​Мурзаў, Н.​Я.​Набярэжнева, П.​Н.​Несцярэнка, В.​Я.​Пагужэльская, М.​І.​Пасюцін, Н.​С.​Пашэвіч. К.​Ф.​Пшонка, І.​М.​Пярэдня, А.​Л.​Рамашова, А.​Я.​Рашэцька, І.​С.​Русаковіч, Н.​Б.​Савельева, М.​В.​Савічава, П.​М.​Свірка, М.​М.​Седранок, В.​Дз.​Семачкін, А.​Р.​Семяненя, Т.​М.​Сінельнікава, Л.​П.​Слепакурава, Н.​Ф.​Смірнова, М.​А.​Сталяроў, М.​С.​Старава, З.​І.​Студнева, Е.​М.​Сцепаненка, А.​К.​Тарайкоўская, Ф.​В.​Фёдараў, Н.​Я.​Цікунова, А.​С.​Чабан, В.​Я.​Чаранок, Н.​І.​Чэчыкава, Н.​Л.​Шаўрукова, Л.​А.​Штукар, Н.​А.​Шумілоўская. М.​Ф.​Шупейка, Р.​І.​Элькінд, М.​Р.​Юдава, Л.​І.​Язвінская.

1964. Н.​Е.​Агароднікава, А.​С.​Адамчык, М.​Я.​Аляшкевіч, Н.​Я.​Андрэева, В.​Л.​Андрэйчыкава, М.​М.​Арарэй, А.​З.​Арэшка, М.​І.​Базылёва, М.​К.​Балвановіч, Н.​А.​Банцырава, М.​М.​Бардовіч, З.​А.​Баўбель, М.​М.​Бачыла, С.​А.​Белік. М.​Я.​Белянкоў, М.​Б.​Біскін, З.​З.​Бондарава, В.​І.​Брэцкая, І.​А.​Букрэеў, Л.​М.​Быстрэнка, М.​У.​Бяспалава, М.​І.​Валасевіч, М.​І.​Варанько, Л.​Я.​Васільева, В.​К.​Вернікоўская, І.​Л.​Гайманаў, В.​П.​Галавашына, В.​С.​Ганчарова, М.​П.​Гаранін, М.​К.​Гарбаценка, В.​В.​Гарбачова, Г.​Л.​Генералава, Н.​І.​Грашнова, В.​Ф.​Грашчанка, Н.​П.​Гусінцава, К.​П.​Давідчык, Л.​Дз.​Дамарацкая, М.​С.​Данілевіч, М.​А.​Дзмітрыеў, Н.​А.​Еўдачэнка, І.​В.​Жук, З.ЛЖукоўская, К.​П.​Жураўкова, Л.​І.​Жыліна, М.​М.​Зарэцкі, Л.​П.​Звонава, С.​М.​Зубоўскі, Н.​Дз.​Зуева, Н.​К.​Зязюліна, М.​Ф.​Ільюшэнка, М.​А.​Кавальчук, Р.​П.​Казімірава, Г.​Е.​Казлова, В.​І.​Каленік, С.​І.​Калугіна, Л.​Ф.​Камароўскі, В.​А.​Кандрацьеў, Н.​Ф.​Капіч, М.​А.​Картузаў, В.​С.​Карцель, Т.​І.​Касцюкевіч, А.​С.​Кецко, Г.​А.​Кір’янава, В.​Е.​Клімовіч, В.​Дз.​Кляменценка, Т.​Ф.​Корж, Ф.​Л.​Крайнік, А.​М.​Красціна, М.​М.​Кудраўцава, В.​П.​Кукуруза, Г.​І.​Кунцэвіч, Г.​А.​Лабанок, Т.​П.​Лазарава, Л.​І.​Лайко, А.​Т.​Лебедзева, Н.​М.​Лебедзева, І.​І.​Луцаеў, Л.​М.​Любімцава, М.​Ц.​Макаева, Л.​П.​Малахава, В.​Ф.​Малышава, М.​М.​Манышаў, М.​М.​Марцінкевіч, М.​М.​Маторына, С.​К.​Мірановіч, А.​Р.​Міхалёнак, С.​І.​Мялешка, В.​У.​Навуменка, Н.​А.​Навуменка, А.​М.​Несцярук, В.​М.​Нікалаеня, В.​І.​Нікіфаровіч, Е.​Дз.​Новік, З.​Н.​Носава, В.​Л.​Някрасаў, М.​М.​Няпраўскі, В.​Е.​Паўлава, К.​П.​Паўлава, Л.​Я.​Паўлава, З.​П.​Петрачкоў, Г.​А.​Платонава, І.​Ф.​Пратасевіч, А.​С.​Пушкін, Т.​В.​Пушная, В.​К.​Раждзественская, В.​В.​Ражкова, Л.​Ф.​Разгуляева, В.​І.​Расінскі, В.​І.​Рузава, М.​С.​Рынкевіч, В.​В.​Рэгель, У.​В.​Савельеў, Р.​М.​Савіцкі, Р.​У.​Салаўёва, Р.​І.​Салдаценка, С.​Д.​Самушчаў, В.​Ф.​Самцэвіч, М.​Р.​Семяненя, С.​Ф.​Серапін, М.​М.​Сівакова, Т.​Р.​Сідарчук, А.​М.​Скавароднік, С.​Т.​Смялоўская, Н.​Дз.​Сокалава, Н.​М.​Сокалава, Н.​А.​Сосна, К.​І.​Стаброўская, Г.​С.​Стукалава. Л.​Р.​Суворава, М.​М.​Супічэнка, В.​У.​Сухавей, А.​Я.​Сцефаненка, М.​М.​Сянкевіч. М.​І.​Талейка, М.​С.​Талочка, Н.​С.​Талстая, І.​Р.​Тупіцын, Д.​П.​Уласава, Р.​І.​Ушакова, П.​І.​Фядоценка, Г.​П.​Хадкевіч, В.​М.​Хіль, В.​Р.​Цабкала, Н.​М.​Цітарэнка, Н.​Е.​Ціханава, В.​А.​Чанцава, А.​М.​Чарнякоў, Б.​Я.​Чорнабародава, В.​Г.​Чысцякова, С.​П.​Чэчка, М.​М.​Шайкоўскі, А.​І.​Шкурдзюк, Л.​Я.​Шляхціна, К.​А.​Шот-Чатовіч, Б.​Б.​Шумейка, К.​Т.​Шынкевіч, Н.​А.​Юркавец, В.​А.​Якушава.

1965. Н.​М.​Агалец, Д.​К.​Анісімава, В.​У.​Антановіч, В.​І.​Архіпаў, М.​І.​Аўраменка, А.​І.​Бабарыкіна, Ф.​У.​Багдановіч, А.​М.​Балаболіна, В.​М.​Баліна, Е.​І.​Банчук, Н.​Н.​Барысава, А.​М.​Барысенка, І.​Д.​Бельская, І.​А.​Беразінская, Д.​Ц.​Бірулёў, Н.​Н.​Бірыч, Я.​В.​Бродскі, В.​Р.​Бязмозгая, П.​Ф.​Бяляк, М.​В.​Бярэзіна, В.​І.​Вайцянкова, А.​Ф.​Валюкевіч, Н.​Н.​Вараб’ёва, Н.​А.​Верамейчык, Е.​І.​Вішнеўская, К.​І.​Воранава, Г.​А.​Вырадаў, А.​В.​Галкіна, У.​А.​Гардусенка, П.​М.​Гарэлінкаў, К.​І.​Геаргберыдзе, Р.​С.​Гінзбург, У.​А.​Глінскі, В.​М.​Голубеў, К.​Л.​Грабайла, Л.​Ф.​Грынчук, Ц.​А.​Грычанок, А.​Ф.​Гудоўская, А.​С.​Гулевіч, І.​Ф.​Гуркоў, І.​С.​Данілаў, П.​А.​Данюк, Е.​С.​Дзенісюк, Я.​П.​Дзіканава, В.​Дз.​Дзмітрыеў, Х.​А.​Драбкіна, Г.​І.​Жураўская, М.​І.​Забродзіна, Н.​К.​Залужная, І.​І.​Захарэнка, Я.​А.​Зінкевіч, Е.​Д.​Іваніцкая, Г.​І.​Іваноўская, Б.​В.​Іванюк. Т.​С.​Ігнаценка, Г.​С.​Кавалёва, У.​А.​Казакевіч, А.​І.​Казей, І.​С.​Казлоў, Л.​С.​Казлоў, М.​А.​Кайрыш, С.​В.​Калачык, А.​С.​Калеснікава, М.​М.​Калістратаў, М.​М.​Калкоўскі, А.​В.​Качкоў, К.​М.​Кіявіцкая, С.​П.​Класоўская, В.​Р.​Ключынская, Я.​В.​Кляноўская, Т.​М.​Краўцова, А.​А.​Круцько, С.​І.​Ксянзоў, В.​В.​Кузьмін, М.​І.​Кузьміна, Н.​Б.​Куляшова, Т.​М.​Курдо, М.​І.​Курловіч, Л.​А.​Кустова, М.​П.​Куцапалава, Т.​А.​Лазарава, М.​Я.​Лазук, В.​Ф.​Ларыёнава, К.​С.​Лісоўская, П.​Г.​Ліхачоў, Н.​М.​Лугавая, Р.​М.​Лук’янчык, А.​А.​Мазанік, Г.​А.​Майсеева, Я.​П.​Малюгіна, В.​П.​Маркаў, А.​А.​Мароз, Л.​А.​Мартыненка, І.​Ф.​Марціновіч, В.​І.​Маціеўская, Г.​С.​Мельнік, К.​І.​Мельнікава, Н.​Х.​Міхальчук, З.​У.​Мурашка, М.​В.​Мурашка, Г.​І.​Мусакоў, Е.​С.​Мядзведзева, А.​І.​Мякішкова, В.​С.​Мяцеліца, К.​Ф.​Мяшкоўская, А.​П.​Некрашэвіч, М.​Д.​Некрашэвіч, А.​А.​Нікіфарава, Л.​Дз.​Ніціеўская, Н.​С.​Новікава, М.​С.​Орсіч, П.​Я.​Паграбной, С.​С.​Палейка, В.​І.​Палянскоў, М.​А.​Панцыраў, У.​А.​Парахневіч, А.​І.​Пасько, Г.​П.​Перапёлава, М.​Ф.​Петрыкевіч, А.​І.​Прадзедава, Е.​М.​Прохарава, В.​Р.​Прохарык, Я.​І.​Пушкарова, А.​І.​Ржэўская, М.​Р.​Рыбак, М.​Ц.​Рыжанкова, В.​С.​Рымдзёнак, Ф.​С.​Савік, А.​М.​Савошчык, Р.​Ф.​Самойлаў, Г.​Ф.​Сініцына, А.​Ф.​Сіранькоў, Л.​І.​Сіткевіч, Б.​Ф.​Сіўко, Г.​А.​Смірнова, Г.​А.​Сташэўская, М.​Д.​Сукачова, Л.​П.​Сухадольская, Л.​Н.​Сянкевіч, А.​Ф.​Трафімаў, М.​У.​Трыпуцін, К.​С.​Тышкевіч, Ф.​М.​Ус, Б.​Д.​Фалкіна, Р.​Ц.​Футіна, К.​А.​Харкевіч, А.​К.​Цабкала, У.​Ц.​Цабо, І.​Я.​Цімашкоў, З.​І.​Чарапкоў, І.​Н.​Чаркасава, М.​М.​Шабурава, Л.​М.​Шапіра, Г.​П.​Шарай, А.​А.​Шаўчук. І.​К.​Шашэнька, А.​П.​Шнейдэр, Н.​П.​Шэмет, А.​А.​Эмінава, Г.​М.​Юхнавец, А.​М.​Якаўлева, С.​С.​Якаўлеў, К.​В.​Якімовіч, М.​І.​Якімюк, Я.​Дз.​Янчанка, В.​Ф.​Ясінская, Я.​Ф.​Ясноўскі, А.​П.​Яфрэменка.

1966. А.​А.​Абрамовіч, А.​Р.​Адзінец, Дз.​С.​Акімава, Р.​П.​Акуліч, В.​П.​Аленькава, В.​А.​Алешын, Л.​І.​Анжыеўская, І.​А.​Апанасевіч, М.​Р.​Арлова. Ф.​Ф.​Аскерка, А.​В.​Асмалоўскі, У.​Т.​Аўсеенкаў, Л.​Ф.​Афанасьева, М.​І.​Ачкін, А.​І.​Бабкоў, В.​М.​Балашова, А.​С.​Бандарэнка, В.​І.​Бараноўскі, В.​С.​Барысава, В.​І.​Барысавец, Т.​Р.​Белякова, Б.​Х.​Берлін, П.​А.​Берташ, А.​Р.​Будзіловіч, З.​С.​Буракова, Н.​І.​Быкава, А.​В.​Валчок, Н.​К.​Валчок, В.​Э.​Варатынская, В.​І.​Васілеўская, І.​Р.​Васільева, Б.​Т.​Васкавец, А.​М.​Віннічак, В.​І.​Воранава, В.​І.​Вярсоцкі, А.​П.​Гавароўская, Э.​А.​Гакава, З.​С.​Галаніна, А.​М.​Галкін, К.​В.​Гарбачова, І.​С.​Гаруноў, Н.​К.​Гаўры кава, П.​С.​Гершан, Г.​А.​Глуздакова. Б.​С.​Грачыха, М.​С.​Грынцэвіч, Г.​І.​Грышына, М.​П.​Гулевіч, М.​М.​Гуль, С.​Р.​Гушча, У.​Ф.​Далжанкоў, М.​Г.​Даманцэвіч, Э.​М.​Дамінікевіч, Е.​Г.​Дарафеева, У.​А.​Дарашук, Ю.​І.​Джасава, Я.​П.​Дземідовіч, П.​Ц.​Дзівакоў, К.​В.​Дзмітрыева, А.​М.​Дзмітрыеў, Э.​М.​Дзягілава, А.​А.​Дзядзюля, Ц.​Ф.​Дзянісаў, В.​П.​Драздоўская, К.​Л.​Дунец, Д.​В.​Ерамеева, Л.​Р.​Ерафеева, В.​І.​Жадзейка, В.​Ю.​Жалкоўскі, В.​І.​Жарская, В.​А.​Жорава, М.​І.​Жураўская, В.​Г.​Жываглод, Н.​І.​Жыгмунт, Г.​С.​Забалотная, Н.​М.​Зантовіч, В.​М.​Зікунова, А.​В.​Зубец, Н.​Т.​Зуева, В.​Я.​Ігнатовіч, Н.​А.​Ігнатовіч, Т.​А.​Ільінская, М.​М.​Іоначкіна, В.​Н.​Ісаевіч, А.​П.​Ісаенка. М.​Я.​Кавалеўскі, М.​П.​Казакоў, С.​Р.​Казачонак, В.​В.​Канавальчык, А.​Р.​Кандратовіч, К.​А.​Канцавой, М.​Д.​Капеліёвіч, І.​М.​Капітан, М.​Ф.​Капскі, С.​І.​Карпечкін, Л.​У.​Кармалітава, Ю.​І.​Касабуцкая, С.​П.​Каткоў, З.​С.​Качарэўская, А.​М.​Качынскі, Я.​І.​Кашалёва, П.​Р.​Квашніна. Т.​А.​Кляпацкая, Н.​І.​Кобрына, А.​М.​Колас, М.​П.​Краўцова, Г.​У.​Краўчанка, В.​А.​Кротава, В.​Л.​Крушаніцкая, З.​А.​Кубіцкая, І.​М.​Кузін, Н.​П.​Кузіна, Т.​А.​Кузнечык, І.​М.​Кузьмін, В.​М.​Кузьміна, Н.​С.​Кузьмянок, К.​А.​Кукушкіна, В.​Я.​Кулакова, М.​В.​Курдо, У.​Я.​Курловіч, А.​Ц.​Курылін, Г.​Я.​Кутневіч, Л.​С.​Лабус, М.​І.​Лавер, М.​М.​Лазоўская, В.​І.​Лаленка, Г.​М.​Лапо, Т.​А.​Лапчынская, М.​Ф.​Ларыёнава, Г.​Ф.​Лашкова, М.​Ф.​Левановіч, В.​С.​Леўчанкава, Н.​І.​Ліпская, Н.​І.​Логінава, І.​М.​Лукашык, П.​Ф.​Лук’янскі, Е.​В.​Ляцко, Я.​Л.​Макаеў, Я.​Ф.​Максіменка, І.​В.​Малец, С.​П.​Малішэўскі, В.​І.​Малюк, Н.​М.​Манеўская, М.​А.​Маніс, Я.​Г.​Марцінкевіч, Г.​М.​Марчанка, З.​І.​Марчанка, Л.​П.​Масальскі, Я.​Р.​Маткоўская, В.​І.​Матус, М.​А.​Махачкеева, А.​П.​Мельнікава, М.​А.​Мельнікаў, К.​М.​Мікрукова, Л.​У.​Мілей, С.​А.​Мілун, М.​А.​Мінюк, С.​Я.​Міронаў, Дз.​С.​Мішкуцёнак, І.​А.​Музычкіп. Е.​С.​Мяжэнін, В.​С.​Навагран, В.​Р.​Навумаў, А.​С.​Налягач, Н.​П.​Новік, С.​П.​Нярэціна, К.​Б.​Падольскі, Л.​М.​Пазнякоў, Н.​В.​Пакроўская, Е.​П.​Палоўнікава, М.​І.​Палтарацкая, Т.​Ф.​Палхоўская, С.​Г.​Папова, В.​А.​Паташкоў, Н.​Дз.​Паўлава, З.​С.​Пачкаева, І.​І.​Пашкоўская, Я.​В.​Перавозная, П.​С.​Пехцяроў, А.​І.​Печкурэнка, С.​А.​Піскунова, Н.​Г.​Пляханава, У.​Ф.​Праневіч, М.​І.​Пырачкін, М.​М.​Пятрэнка, Ф.​С.​Рабічка, В.​Я.​Раманава, Р.​М.​Раманенка, Г.​Х.​Раманькова, Р.​Ф.​Растаргуеў, В.​Р.​Рашкевіч, В.​І.​Рымашэўская, М.​Л.​Рэлес, Л.​М.​Садоўская, М.​Н.​Саковіч, М.​Г.​Сарагавец, В.​В.​Секержыцкая, В.​І.​Семяновіч, М.​А.​Семяняка, Г.​М.​Серабракова, М.​С.​Серада, А.​М.​Сеўба, І.​У.​Сівак, А.​В.​Сімакоў, В.​М.​Скотнікава, К.​М.​Скробаў, С.​Г.​Славінская, Т.​В.​Славінская, І.​І.​Смарыга, Г.​М.​Сопель, М.​М.​Станкевіч, І.​А.​Станілевіч, М.​П.​Старыковіч, А.​Дз.​Страўе, М.​Ц.​Стэльмах, Л.​Б.​Суле, Г.​С.​Сухадолец, М.​Ф.​Сцепанькова, К.​М.​Сцёпін, А.​В.​Сялюгін, Т.​А.​Тарасевіч, А.​Я.​Точын, А.​М.​Троцкая, Р.​М.​Туравец, З.​І.​Удальцова, А.​В.​Уласава, Г.​І.​Усольцава, М.​А.​Фалейчык, М.​М.​Федасенка, З.​Л.​Фенчанка, М.​К.​Фешчанка, І.​М.​Фёдараў, Г.​П.​Філіпава, У.​І.​Філіпенка, А.​П.​Фінскі, М.​І.​Хадаронак, С.​Р.​Халяўка, А.​А.​Хандожка, С.​М.​Хацьянаў, Л.​В.​Цімаховіч, Г.​Е.​Ціханава, М.​Н.​Цыбірова, К.​В.​Цыбулька, М.​С.​Цяслюк, С.​Р.​Чакмарова, Л.​П.​Чарткова, В.​Дз.​Шавялёва, П.​І.​Шадурын, А.​Дз.​Шайтэр, Е.​М.​Шамшурава, М.​А.​Шамкавяк, А.​П.​Шацікава, П.​А.​Шыбаева, А.​П.​Шышонак, Н.​Л.​Юрцэвіч, В.​С.​Юферава. В.​В.​Язвінскі, Л.​В.​Якаўлева, Г.​Дз.​Яроміна, Д.​В.​Яфрэмава, Р.​М.​Яфрэменка.

1967. П.​Н.​Абушкевіч, В.​С.​Агароднік, Т.​П.​Адамовіч, Г.​П.​Адамчык, Н.​Ф.​Азарава, М.​Б.​Аксельрод, А.​І.​Акуліч, Г.​П.​Алекса, З.​І.​Альхімовіч, А.​М.​Аляксееў, В.​Ф.​Амплейкін, Т.​А.​Андрэева, А.​С.​Анісімава, К.​П.​Антонава, Г.​Л.​Арлоўская, Л.​І.​Арлоўская, Н.​Ф.​Асінская, Л.​Л.​Асоўская, Л.​Н.​Астафурава, М.​Р.​Атрашонак, Н.​В.​Аўраменка, П.​М.​Багадзяж, Я.​Е.​Багатырова, А.​І.​Базылевіч, В.​В.​Бакунова, В.​Ц.​Баранава, Т.​І.​Барсток, А.​С.​Барысенка, В.​І.​Барысовіч, А.​П.​Берасцевіч, Б.​З.​Бодніч, Г.​П.​Бохан, Ф.​І.​Браноўская, В.​К.​Брыкін, Л.​І.​Буйневіч, М.​І.​Булан, І.​М.​Бурдзіна, Дз.​С.​Бяклемішаў, В.​А.​Бяліцкі, К.​Л.​Ваньковіч, К.​С.​Вараб’ёва, А.​П.​Васільеў, Г.​А.​Верамейчык, К.​А.​Віктароўскі, Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда, Г.​Ф.​Воранава, І.​М.​Воюш, В.​Р.​Вялічка, Ф.​А.​Вярцінскі, М.​В.​Вяршкова, Э.​С.​Вярыга, К.​П.​Вятрова, Т.​Ц.​Гагалінская, Л.​П.​Гажэнка, Р.​Р.​Ганжураў, З.​В.​Гарадзецкая, Л.​А.​Гарадзецкая, Н.​П.​Гарбачова, Л.​Г.​Гарбузава, З.​І.​Гардзейка, М.​К.​Гардзіенка, Е.​А.​Гарнізонава, В.​В.​Гарох, Я.​В.​Гарэцкая, В.​Р.​Гатальскі, І.​Г.​Гаўрылаў, М.​М.​Генкіна, В.​С.​Герасіменка, Л.​Дз.​Герасімовіч, У.​А.​Германовіч, К.​С.​Главінская, З.​А.​Гладоўскі, У.​І.​Гляцэвіч, Л.​А.​Гніларыбава, М.​Н.​Горбач, Б.​З.​Гордзін, А.​П.​Грамыка, Л.​А.​Грахоўская, Т.​П.​Грысюк, М.​М.​Грыцкевіч, А.​М.​Грышкіна, М.​Я.​Гузман, П.​А.​Гулько, А.​Р.​Давыдзько, Г.​І.​Дайнека, Л.​В.​Дайнека, Г.​А.​Далецкая, А.​А.​Дамарацкі, І.​П.​Дзегялевіч, Р.​П.​Дзяйкун, Л.​І.​Дзялендзік, І.​Ц.​Дзямідаў, М.​І.​Драека, Ц.​В.​Дражын, Л.​А.​Драздова, С.​П.​Дрангоўскі, Г.​І.​Дуранкова, Ц.​Р.​Евельсон, Г.​М.​Емяльянава, М.​А.​Еўдакімаў, І.​М.​Жарыкаў, В.​Г.​Жук, У.​С.​Жук, Н.​Я.​Жукава, Н.​А.​Жыгарова, К.​Ф.​Жыгунова, А.​Г.​Жыткевіч, Г.​Д.​Зарачанская, С.​М.​Затоненка, М.​П.​Зыль, К.​А.​Іванова, Н.​Т.​Іванова, Р.​М.​Іванова, Л.​Дз.​Іванькова, В.​Дз.​Івашына, З.​А.​Іонкіна, К.​Р.​Іўковіч, А.​В.​Каваленка, Н.​П.​Кавалёва, Т.​Л.​Кавалёва, В.​З.​Кавалёў, Р.​Б.​Кадзін, В.​У.​Кадышаў, У.​К.​Казакова, К.​М.​Казьміна, П.​Я.​Каленчыц, В.​А.​Калінава, Н.​А.​Камарова, Н.​В.​Камарова, Ф.​А.​Камарова, В.​П.​Камароўская, Я.​С.​Кананюк, М.​А.​Капусціна, К.​А.​Каратай, І.​В.​Карнееў, А.​П.​Каршуноў, Н.​А.​Касабуцкая, А.​А.​Касабуцкі, Н.​Ф.​Катлярова, М.​І.​Кірылаў, Ф.​С.​Кісялёва, С.​А.​Клокаў, Г.​Н.​Клепча, П.​В.​Конанава, І.​А.​Корбан, М.​А.​Корнева, Н.​Я.​Коцікава, М.​М.​Красненкаў, В.​А.​Красуцкая, М.​С.​Круцікаў, Н.​С.​Круцько, А.​М.​Кузняцоў, М.​А.​Кулагіна, В.​П.​Кулай, А.​П.​Курганскі, К.​А.​Кухарэнка, Н.​І.​Лабанава, Ф.​К.​Лагугаў, Н.​М.​Ламакіна, Г.​К.​Ламіцэўская, Н.​А.​Лаўрэнава, М.​А.​Лебедзеў, У.​А.​Лебедзеў, Н.​І.​Левін, С.​І.​Леўчык, А.​А.​Лешчына, Л.​Ц.​Ліхачэўская, Г.​М.​Лугаўцова, М.​І.​Лунь, Л.​І.​Любецкая, Л.​У.​Лютко, А.​А.​Мазаляка, З.​В.​Макрыца, М.​І.​Максіменка, К.​С.​Малахава, М.​В.​Малышава, А.​І.​Маркаў, С.​Р.​Маркевіч, І.​І.​Мароз, М.​М.​Мартынаў, Н.​В.​Маскалёва, А.​М.​Маталыцкі, А.​А.​Мельнікава, Г.​Р.​Мельнікава, В.​Дз.​Мельнікаў, М.​К.​Мерабішвілі, Р.​С.​Мінчанка, М.​М.​Мірончык, М.​В.​Мірыцкі, С.​В.​Місяюк, В.​В.​Мурашка, В.​У.​Мурашка, Н.​А.​Мяшкова, Г.​І.​Набокіна, М.​В.​Навіцкая, Г.​А.​Немагай, А.​Л.​Новікава, В.​К.​Новікава, А.​Дз.​Нядзведская, А.​Ф.​Нячаеў, М.​Г.​Ойстрах, Г.​І.​Осіпава, Л.​І.​Пакаташкін, Н.​В.​Палавінка, Я А.​Палішчук, В.​А.​Панамарова, М.​І.​Панасюк, В.​С.​Панцялеева, Т.​П.​Паплаўская, І.​І.​Папоў, П.​С.​Патапейка, З.​Ф.​Паўлоўская, М.​П.​Пацёмкіна, І.​Я.​Петраш, А.​А.​Пігулеўскі, Н.​А.​Платко, Л.​П.​Пракоф’ева, С.​І.​Праўко, М.​Р.​Прывалава, В.​М.​Прышчэпчык, Л.​В.​Прэйс, П.​П.​Пукала, У.​І.​Пуцееў, М.​В.​Пушкарова, У.​А.​Пятроўскі, В.​Я.​Пячаткіна, І.​М.​Равуцкі, Л.​Дз.​Раманенка, Э.​А.​Рапапорт, А.​І.​Ратковіч, А.​Ц.​Русакоў, Е.​Ф.​Савельева, Н.​А.​Савіцкая, Р.​І.​Садкоўская, Н.​Д.​Сазонава, У.​Дз.​Салавей, А.​І.​Салаўёва, Ф.​П.​Сапроненка, А.​М.​Сасноўская, Л.​В.​Сасноўская, У.​М.​Саўко, П.​П.​Сачыўка, М.​Я.​Свірыдзенка, Ц.​Т.​Свістуноў, М.​С.​Селіверстава, М.​У.​Семак, Ф.​І.​Семчанка, М.​А.​Семянкова, А.​М.​Семяновіч, Г.​У.​Сіліч, Н.​А.​Сілкіна, П.​П.​Сінякевіч, Ю.​А.​Скваркоўская, Л.​І.​Скварцова, Т.​В.​Скібіцкі, Л.​І.​Скокава, В.​М.​Станкевіч, А.​Ф.​Старавойтава, В.​П.​Старавойтаў, Н.​Г.​Строк, Н.​І.​Суворава, Л.​А.​Сцефаненка, А.​І.​Сцешыц, В.​С.​Сцяпанава, Г.​Ц.​Сцяпук, Г.​А.​Сяльскова, А.​С.​Сямашка, Г.​М.​Тагановіч, В.​М.​Такарэўская, Н.​М.​Тамарава, Т.​П.​Тамашэвіч, Б.​В.​Таранчук, В.​А.​Тарасевіч, П.​Я.​Тарасенка, У.​І.​Трафіменкаў, Г.​І.​Трубская, Н.​М.​Тужыкава, Г.​В.​Тумашкова, Ц.​І.​Тупіца, П.​Дз.​Урублеўскі, В.​П.​Ускоў, В.​А.​Усціменка, А.​П.​Ушкалава, З.​І.​Філімоненка, Г.​М.​Філілава, І.​Г.​Фясенка, Л.​В.​Хіжынская, М.​Л.​Ходар, К.​Ф.​Целюкова, Л.​М.​Цітко, М.​М.​Цітова, М.​П.​Ціцяк, А.​П.​Цыхун, Ю.​А.​Цярэня, В.​М.​Чабатаронак, Б.​У.​Чабоцька, А.​П.​Чакліна, Е.​С.​Чарнова, А.​Ф.​Чарнякова, М.​А.​Чорная, Г.​І.​Шавель, І.​Г.​Шадур, С.​А.​Шалак, Н.​П.​Шалонік, Т.​М.​Шалюта, Р.​І.​Шамко, В.​В.​Шапялевіч, Я.​В.​Шарыпава, П.​Р.​Шастакоў, Л.​В.​Шахлевіч, Г.​І.​Швабоўская, П.​Ф.​Шкаленка, К.​Я.​Шкуднова, Н.​І.​Шматкова, В.​П.​Шульга, М.​М.​Шумаў, М.​С.​Шумская, В.​В.​Шчасная, М.​П.​Шыпінская, Н.​А.​Шыфрына, З.​К.​Шышова, В.​П.​Эгліт, А.​У.​Юдашкіна, М.​П.​Юдзеніч, З.​Ц.​Юдзянкоў, Я.​І.​Юралайц, З.​А.​Язерская, Н.​Ф.​Якаўлева, Ц.​С.​Яльчык, Е.​І.​Янушкевіч, Н.​А.​Ярэміна, Я.​Р.​Ярэц, В.​А.​Яўнайс, М.​І.​Яфімава, Р.​С.​Яфрэмава, Ю.​М.​Яшчак.

1968. І.​І.​Абрамовіч, Е.​Ф.​Авярковіч, Т.​С.​Агеенка, А.​С.​Агінская, П.​Д.​Адзінцоў, К.​С.​Акачонак, Т.​М.​Аляксеенка, Н.​Е.​Амбразевіч, Ц.​Ц.​Андрэеў, К.​М.​Андраюк, Л.​Г.​Андрухіна, Ж.​І.​Андрушкевіч, А.​Ф.​Антончык, Н.​В.​Апацкая, І.​Л.​Архіпенка, З.​Я.​Арцем’ева, Я.​П.​Арэтаў, П.​А.​Астапенка, Н.​Д.​Асюлева, В.​І.​Аўрукевіч, К.​С.​Аўчыннікаў, З.​М.​Афонская, С.​Р.​Бажко, М.​Н.​Бакатанава, Н.​М.​Балвановіч, Н.​А.​Баравая, Н.​В.​Баранава, І.​М.​Барановіч, К.​І.​Бараноўская, М.​С.​Бароўскі, А.​І.​Барысевіч, А.​І.​Барэйка, Дз.​Х.​Батрова, В.​Я.​Баханькоў, Е.​А.​Бахарава, Г.​В.​Бежалёва, Р.​Р.​Бейненсон, Л.​П.​Бекерава, Н.​М.​Белайчук, В.​А.​Белакурская, В.​В.​Белая, С.​М.​Белы, У.​І.​Белы, М.​П.​Бельскі, А.​П.​Берасцнёў, М.​Я.​Берніптэйн, І.​В.​Бешанцаў, М.​С.​Блінкова, З.​А.​Бондар, І.​Р.​Бочкін, З.​І.​Бранавец, Я.​С.​Бранавіцкая, Ф.​У.​Бубен, І.​А.​Будай, Г.​Дз.​Буднікава, А.​Г.​Бузава, Н.​І.​Бузо, П.​Я.​Букініч, М.​М.​Буланкова, З.​І.​Булыга, І.​П.​Булыка, С.​П.​Бурак, С.​В.​Бусел, Г.​Ю.​Бухаўцова, Я.​І.​Бухцеева, Г.​Я.​Буцэнка, М.​Ю.​Буцявіцкі, Я.​І.​Бычкоўская, В.​І.​Бялугіна, А.​Р.​Бяспалава, С.​Ф.​Валатовіч, Т.​М.​Валадзько, В.​А.​Валожына, П.​І.​Валуй, Т.​А.​Валынец, А.​П.​Ванаршэнка, П.​К.​Варывончык, Ф.​Ф.​Васілевіч, М.​М.​Васілеўская, Б.​Г.​Васільеў, В.​Э.​Васілько, У.​Я.​Васілюк, А.​П.​Васькоўская, А.​М.​Ваўчкова, В.​С.​Вераб’ёў, А.​Дз.​Весялова, В.​М.​Віннікава, Я.​П.​Вішнеўскі, І.​І.​Волкаў, З.​В.​Вярбіцкая, М.​М.​Гавядзінаў, А.​І.​Галавешкін, А.​С.​Галакціёнава, П.​Д.​Галенчык, С.​П.​Гарабчанка, К.​А.​Гарбацэвіч, Л.​В.​Гарлачова, М.​У.​Гасцём, В.​А.​Гатоўка, Н.​П.​Гаўрусейка, Е.​П.​Гаўрылава, Н.​П.​Герашчанка, А.​І.​Гертман, Н.​Г.​Гетманская, В.​В.​Гіліцкая, Д.​Г.​Гінзбург, І.​Л.​Гінсбург, Е.​В.​Гладкевіч, І.​І.​Глушцоў, В.​Г.​Гоева, З.​Л.​Голубева, М.​Дз.​Гразнова, Г.​І.​Грыгор’ева, А.​А.​Грынчык, В.​М.​Грынчык, І.​А.​Грыцук, П.​Н.​Гурко, Т.​Ц.​Гурская, Д.​І.​Гурчанка, Н.​В.​Гурына, Л.​С.​Гурэвіч, І.​С.​Гуцеў, Н.​А.​Дабравольская, А.​А.​Даввдаў, І.​П.​Данілевіч, В.​З.​Данільчык, У.​М.​Дарафей, В.​А.​Дарошка, А.​М.​Дашкоўская, В.​М.​Дзенісюк, Г.​К.​Дзенчык, З.​А.​Дзіцяціна, Т.​І.​Дзядзюль, Н.​П.​Дзяжурка, М.​І.​Дзякевіч, С.​Ц.​Дзямешка, Н.​І.​Драбышэўская, Г.​В.​Драніцкая, К.​Я.​Друтамілава, Ф.​С.​Дубінчык, П.​М.​Дубовік, А.​Ц.​Дубоўская, П.​А.​Дуброўскі, Дз.​В.​Дудараў, Н.​І.​Дудко, В.​А.​Дунец, Я.​П.​Дусь, М.​А.​Елісееў, П.​С.​Ерамейчык, Ц.​А.​Ерафеенка, В.​У.​Жабуртовіч, А.​С.​Жук, М.​А.​Жук, А.​П.​Жукава, Л.​А.​Жукоўская, М.​М.​Жукоўскі, З.​С.​Жураўлёва, А.​П.​Забенька, І.​В.​Завадскі, А.​І.​Задора, П.​М.​Зайкін, Е.​І.​Зайкоўская, Л.​Н.​Зайчык, Г.​С.​Зароўская, У.​І.​Зарэцкі, А.​Л.​Захарэнка, Т.​І.​Заяц, У.​А.​Зінавенка, К.​С.​Злобіна, А.​Т.​Зялёны, В.​М.​Зяньковіч, Г.​А.​Іванова, З.​К.​Іванова, П.​М.​Іванцоў, В.​К.​Івашкевіч, І.​М.​Івашкоў, Г.​І.​Ігнацьева, Л.​Э.​Іофе, В.​І.​Іцянкоў, Л.​А.​Ішчанка, А.​І.​Кавалёва, Е.​А.​Кавальчук, Т.​К.​Кадрэвіч, Л.​Р.​Кажамякіна, А.​В.​Казлова, Ф.​А.​Казлоўскі, Л.​Я.​Калініна, Н.​І.​Каліноўская, С.​К.​Кальчук, А.​К.​Калясень, М.​Дз.​Камярылава, А.​П.​Кандратовіч, М.​М.​Кандраценка, М.​Ф.​Кандрацкі, Н.​А.​Кандрусь, У.​І.​Канецкі, Т.​А.​Канцавая, П.​А.​Капусцін, М.​М.​Капусціна, М.​К.​Каралёва, А.​П.​Каралькоў, А.​Н.​Караткова, С.​С.​Карачун, Я.​Ц.​Кардаш, В.​А.​Карміліна, Г.​В.​Кароль, М.​М.​Карпенка, М.​Е.​Карпучок, П.​С.​Карэтнікаў, В.​Ф.​Кастко, М.​А.​Касцюкевіч, І.​П.​Касцючэнка, М.​І.​Касяк, Н.​В.​Кацора, М.​Т.​Кіеня, М.​А.​Кілачыцкі, Е.​М.​Кіпнюк, А.​А.​Кісялёў, С.​І.​Кісялёў, А.​С.​Козік, Г.​І.​Конах, М.​М.​Кончыц, Н.​Я.​Корсікава, Ш.​М.​Коўнер, М.​А.​Кравец, Т.​І.​Крапошына, Л.​В.​Краўцова, П.​В.​Краўчанка, І.​Г.​Краўчанка, Г.​Г.​Круганава, А.​І.​Кругленя, А.​Дз.​Крукоўскі, У.​Дз.​Крукоўскі, Л.​Л.​Крупская, Я.​С.​Крываблоцкая, Т.​Т.​Крывалапава, В.​М.​Крышко, Л.​К.​Кудраўцава, П.​І.​Куземчык, А.​Е.​Кузняцова, Ф.​І.​Куксін, К.​Ф.​Кулакова, Л.​Н.​Кулакоўская, А.​А.​Кулікава, Т.​М.​Кулінковіч, Г.​М.​Кунцэвіч, К.​Р.​Купершток, Я.​В.​Купрыянава, М.​Т.​Купрыянец, В.​П.​Курацева, Н.​І.​Курачыцкая, А.​П.​Курносаў, А.​М.​Курчэўская, К.​Ф.​Кухарава, Ф.​Дз.​Кухарава, М.​В.​Кухараў, Г.​П.​Кушалеўскі, Р.​В.​Лагачова, М.​А.​Ладуцька, І.​П.​Лазук, І.​І.​Лакішык, А.​Р.​Лапанькоў, Н.​Ф.​Лапіцкая, П.​Р.​Лапіцкі, Р.​І.​Лапіцкі, А.​М.​Лапунова, З.​Ф.​Латышова, Ф.​В.​Лаўчынскі, М.​В.​Лебедзева, Н.​С.​Лебедзева, І.​Ц.​Леўкін, М.​П.​Літвінаў, В.​К.​Лобан, В.​Ц.​Лонь, В.​П.​Лукашовіч, Г.​І.​Лылава, К.​Е.​Лысенка, Н.​П.​Лысуха, Я.​С.​Лябецкая, Р.​С.​Ляндацкі, І.​А.​Ляўда, І.​Ф.​Ляўковіч, А.​І.​Ляхаў, Л.​А.​Мазгавая, Т.​І.​Макейчык, Я.​І.​Макутонін, Е.​П.​Малаковіч, М.​А.​Малашук, М.​Ф.​Маліноўская, А.​М.​Малышка, А.​Л.​Мальцаў, У.​С.​Марозаў, П.​А.​Мартыненка, І.​М.​Мартыновіч, П.​А.​Марцінята, М.​І.​Масальская, М.​Г.​Мастовіч, У.​Ф.​Матрунчык, К.​І.​Мачаліна, І.​А.​Мацкевіч, Т.​П.​Мацкевіч, А.​В.​Мілова, А.​А.​Мінчук, Л.​Ф.​Мірановіч, Т.​В.​Міроненка, Н.​В.​Місюк, Л.​А.​Міхановіч, І.​І.​Муравіцкі, А.​А.​Мусцейкіс, А.​Б.​Муха, Г.​Р.​Навумава, Н.​В.​Навумава, А.​А.​Налягач, В.​І.​Напрэенка, В.​К.​Насілоўская, М.​С.​Нацэвіч, П.​П.​Несцераў, З.​А.​Нікольская, С.​К.​Нікуленка, А.​Ф.​Новік, К.​І.​Новікава, В.​А.​Падзвінская, Г.​І.​Палонская, В.​І.​Папова, К.​Дз.​Папова, Л.​К.​Папова, М.​М.​Папоў, Я.​С.​Парфененка, Г.​Ц.​Парфёнава, В.​Я.​Паўлава, Л.​М.​Паўлоўская, Л.​М.​Пафнуцьева, П.​К.​Пацей, Н.​С.​Пацкевіч, Т.​П.​Пачынская, К.​А.​Пекар, Н.​А.​Петрачэнка, В.​П.​Піваварава, С.​В.​Піскун, Ф.​А.​Пішчыкава, Б.​С.​Пладуноў, М.​М.​Плескачоўская, К.​Т.​Прахарэвіч, Л.​І.​Прышчэпчык, Л.​Ф.​Пуранкоў, Э.​М.​Пяткевіч, А.​Д.​Пятрова, К.​М.​Пятровіч, Ю.​Ф.​Пятроўская, М.​М.​Пятрухін, Е.​І.​Рабцава, К.​Л.​Равянок, А.​Н.​Радзечка, М.​Р.​Радзянкова, Л.​А.​Радзішэўскі, А.​А.​Радоўская, Г.​М.​Радзько, Г.​М.​Разанка, Л.​І.​Разнюк, Д.​Л.​Ракашова, Ф.​К.​Расінскі, З.​І.​Родзін, Н.​М.​Роскач, Р.​І.​Румянцаў, В.​С.​Русакова, У.​Т.​Рыжыкаў, М.​І.​Рыльскі, Б.​А.​Рымашэўскі, В.​В.​Рытчык, Н.​В.​Саевіч, Р.​П.​Сакалова, В.​А.​Саковіч, С.​В.​Салагуб, Л.​В.​Самовіч, Г.​М.​Саўкіна, Н.​Ф.​Сачкова, Г.​М.​Селеванчук, М.​Р.​Семашкевіч, Г.​І.​Семянцова, В.​П.​Сергіеня, С.​К.​Сердзюкоў, К.​А.​Сідзюк, А.​Р.​Сімчанка, П.​М.​Сінічкін, П.​П.​Сірош, Н.​М.​Скалабова, В.​В.​Скалубовіч, М.​А.​Скуратовіч, К.​Л.​Слабуха, К.​Н.​Смірнова, В.​Ф.​Сопатава, І.​А.​Сотнікаў, П.​М.​Сотчанка, Я.​А.​Сошнікава, В.​А.​Сошына, М.​Дз.​Станевіч, М.​І.​Старчанка, У.​А.​Стаскевіч, С.​Г.​Статкевіч, Т.​Л.​Стахоўская, А.​А.​Сташэўскі, У.​С.​Субоцін, М.​М.​Сулкоўскі, Н.​Я.​Сумарокава, А.​К.​Сураўцова, І.​А.​Сухарукаў, В.​М.​Сушкевіч, У.​М.​Сцяпанаў, І.​І.​Сысой, П.​М.​Сяргеенка, Ф.​І.​Сяргееў, М.​І.​Сятун, Н.​В.​Талмазава, М.​Я.​Талмачоў, Р.​І.​Талюш, Е.​А.​Тамаева, Л.​І.​Тамковіч, Е.​З.​Тараноўская, С.​І.​Тарасевіч, Г.​Б.​Ткачэнка, А.​П.​Тоўсцік, С.​Р.​Троцкі, А.​М.​Трошына, М.​І.​Трусаў, С.​І.​Трызна, М.​П.​Тузаў, І.​Г.​Тунякоў, П.​П.​Турайкевіч, Ф.​А.​Турскі, Л.​Ф.​Украінская, М.​І.​Унучак, Дз.​П.​Усаў, Н.​І.​Усікава, З.​І.​Усовіч, В.​С.​Фаміна, К.​М.​Фаміна, В.​У.​Фомчанка, Ф.​П.​Фрайман, Г.​А.​Фядосава, Е.​С.​Хадарэнка, Р.​І.​Хамчонак, Н.​Я.​Хамякова, С.​М.​Ханенка, В.​А.​Хапалюк, А.​Л.​Хашкоўская, З.​У.​Хвір, Н.​П.​Хмурчык, Л.​С.​Храмцова, А.​І.​Цалко, Н.​Дз.​Царова, П.​П.​Ціванюк, Ш.​В.​Цівес, С.​І.​Цімошчанка, В.​А.​Цітова, Г.​А.​Цітова, В.​К.​Ціхамірава, С.​І.​Цішкавец, І.​І.​Цяртычная, М.​П.​Цярэшка, М.​М.​Цярэшчанка, Я.​А.​Чабан, В.​К.​Чайкоўская, Б.​Р.​Чамаданаў, М.​Б.​Чаркас, М.​І.​Чарняўскі, М.​К.​Чмярэнка, А.​Т.​Чубкоў, Р.​Е.​Чэрні, А.​М.​Чэрнік, В.​С.​Шабалтас, М.​Я.​Шабан, С.​Л.​Шакулава, Е.​Г.​Шалак, В.​Дз.​Шалуха, М.​Ц.​Шалышка, Я.​К.​Шалькевіч, М.​П.​Шалюта, Г.​С.​Шанько, Т.​В.​Шапавалава, І.​З.​Шапіра, А.​С.​Шарыбчанка, А.​П.​Шарэц, М.​Л.​Шатанава, Р.​Ф.​Шаўчук, С.​С.​Шаўчук, Л.​Н.​Шафранаў, Ф.​Е.​Шашэнька, І.​М.​Шведаў, Л.​Ф.​Шкляр, В.​А.​Школьнікаў, М.​Р.​Шкрабава, А.​К.​Шкутаў, В.​М.​Шлец, Н.​А.​Шляхценка, З.​А.​Шмуратка, В.​І.​Шніп, А.​Ф.​Шурупова, І.​Г.​Шут, У.​М.​Шутко, М.​С.​Шчарбачэня, А.​А.​Шчарбіна, У.​Л.​Шыла, Н.​Р.​Шылкіна, А.​В.​Шынгель, В.​Г.​Шынгель, П.​А.​Шынкароў, Н.​Р.​Шырай, А.​В.​Шэдаў, М.​І.​Шэйпак, С.​Р.​Шэміс, Г.​І.​Юркевіч, М.​Н.​Юркевіч, А.​С.​Юркоў, В.​І.​Якубовіч, М.​І.​Якуніна, М.​І.​Якушэнка, Я.​Ц.​Яраслаўцаў, М.​Р.​Ярашэвіч, А.​В.​Ярмоленка, І.​І.​Ярмусік, Б.​К.​Яроцкі, А.​П.​Яўланава.

1970. П.​М.​Абраменка, Н.​А.​Агнішчанка, В.​М.​Аксёнава, Н.​М.​Акунёва, В.​А.​Алісіевіч, М.​С.​Аляксеенкава, В.​В.​Анішчук, А.​П.​Анцімонік, С.​Дз.​Арлова, К.​М.​Бабіцкая, М.​А.​Багдановіч, В.​І.​Баран, А.​В.​Бараноўскі, Т.​Я.​Баталка, Г.​М.​Баўшава, Т.​В.​Белянкова, В.​А.​Бембель, М.​Дз.​Брашко, М.​М.​Буеўская, М.​М.​Бусел, А.​К.​Бяглюк, І.​М.​Валошын, Г.​І.​Вараненка, Н.​А.​Васілеўская, Г.​Ф.​Вянцковіч, М.​І.​Гараднічы, Б.​І.​Гемская, Н.​П.​Голікава, Г.​М.​Грыбоўская, Я.​К.​Дзяменцьеў, З.​У.​Дзямідзенка, Г.​Н.​Дрожжа, А.​Р.​Друшчыц, А.​П.​Дубініна, І.​Я.​Дуброўская, А.​С.​Жук, В.​Р.​Жукавец, І.​І.​Жураўскі, Т.​І.​Заяц, В.​І.​Іцянкова, Н.​П.​Кавака, Р.​І.​Кавалёва, І.​К.​Кавалёў, В.​П.​Кавалькоў, Т.​П.​Кажамякіна, М.​М.​Калеснікаў, Т.​М.​Калядка, З.​І.​Канавалава, Е.​Т.​Каралёва, Л.​У.​Каржыцкая, М.​В.​Каўцэвіч, Л.​Г.​Кірпічэнка, У.​К.​Кісялёва, М.​В.​Козел, Г.​П.​Корзун, М.​П.​Косцеў, Ф.​Ф.​Кудасаў, Дз.​А.​Кудрыс, Н.​А.​Кулакова, А.​Дз.​Кунцэвіч, В.​А.​Купрэйчык, М.​П.​Кучкоў, Г.​С.​Лабовіч, М.​А.​Лазарава, М.​Ц.​Лейфман, Н.​М.​Лістратава, Л.​Я.​Лукашок, Н.​А.​Лукічова, С.​З.​Ляйховіч, М.​Ц.​Лялькова, Е.​І.​Ляшчанка, Д.​М.​Маёрава, Р.​М.​Макарэвіч, У.​С.​Малчанаў, А.​Ф.​Марозава, Я.​Л.​Марцінюк, Г.​А.​Мілашэўскі, П.​М.​Міхалап, Я.​І.​Муралава, П.​А.​Мускі, В.​І.​Назарэвіч, Я.​П.​Нікіцін, І.​А.​Новік, Г.​М.​Новікава, Л.​К.​Новікава, Т.​Р.​Паборцава, І.​Ф.​Пабудзінская, Д.​А.​Пацеенка, Л.​Дз.​Петракова, С.​Ц.​Пігулеўскі, Г.​Ф.​Праходская, М.​А.​Пухава, Н.​К.​Рабёнкава, К.​Дз.​Рабчынская, Э.​А.​Рыдзеўскі, Ю.​Ш.​Рыўкіна, В.​А.​Савіцкая, Я.​І.​Санько, В.​Е.​Саўчанка, М.​М.​Саўчанчык, А.​М.​Сачок, А.​Ф.​Свістунова, Н.​К.​Сідаровіч, А.​Р.​Сідракова, А.​А.​Сімчанка, А.​І.​Сінкевіч, Э.​Л.​Сінкевіч, Н.​І.​Сляпчук, А.​А.​Собаль, М.​І.​Сушко, М.​М.​Сцепаненка, М.​А.​Сэй, В.​А.​Талокіна, А.​Л.​Таранда, Б.​І.​Таўбін, Н.​С.​Трафіменкава, А.​Ц.​Траццякова, Я.​А.​Урублеўскі, Т.​М.​Фадзеева, Н.​Я.​Філазафовіч, Т.​П.​Філіпенка, А.​П.​Церахаў, Н.​П.​Ціханюк, Л.​Я.​Цярэнцьеў, Г.​М.​Чэпікава, М.​Дз.​Шалай, Л.​В.​Шалуха, К.​Ф.​Шандрык, Л.​М.​Шарава, Л.​А.​Шнурко, П.​П.​Шпакоўская, В.​П.​Шупенькава, Н.​І.​Шыганава, М.​А.​Язвінская, Я.​І.​Якубоўскі, Л.​М.​Якушава.

1971. С.​А.​Абразцова, М.​В.​Абросімаў, К.​І.​Агурцова, А.​І.​Акуленка, В.​М.​Амялюсік, А.​Ц.​Армонік, М.​А.​Асмалоўскі, Г.​І.​Бабіч, М.​Ц.​Бабуркін, Э.​І.​Багдановіч, Л.​А.​Бакава, Ф.​Ф.​Бандаровіч, В.​М.​Бандарэнка, Г.​Ю.​Бароўка, М.​Л.​Басацкі, Н.​І.​Безбародзька, М.​А.​Берасцевіч, У.​М.​Бусел, В.​М.​Буяк, Г.​У.​Варабей, А.​І.​Варонін, Г.​М.​Васіленка, Р.​І.​Васілеўская, Н.​Р.​Вашацькова, В.​І.​Вільчынскі, Дз.​К.​Воранава, А.​Л.​Вялічка, А.​І.​Вярбіцкая, В.​М.​Гарэленка, Н.​І.​Герасімава, Л.​М.​Гінзбург, Г.​Я.​Гольцман, В.​С.​Гражданкіна, М.​С.​Давыдава, Т.​П.​Дзіканава, А.​С.​Дзялендзік, М.​П.​Дзятлава. Р.​А.​Дражнюк, Н.​І.​Ерамёнак, С.​Р.​Ерашова, В.​С.​Еўдакіменка, А.​І.​Жаваранкава, А.​Р.​Жукава, Н.​М.​Збітнева, І.​Ц.​Зяневіч, К.​П.​Зяньковіч, М.​С.​Іеўлева, І.​Л.​Каваленка, Г.​Р.​Кадырка, А.​П.​Казловіч, І.​Дз.​Калінін, К.​Т.​Камароў, Л.​В.​Камінская, М.​Б.​Карабан, І.​У.​Карабанава, А.​Ц.​Карпіловіч, С.​І.​Каршук, Л.​Р.​Катлярова, Г.​Е.​Кіршчына, В.​І.​Кірылава, І.​В.​Клікунец, К.​К.​Клімаў, З.​Я.​Кожар, В.​В.​Косцева, М.​Ф.​Красніцкая, Н.​У.​Красько, Н.​А.​Куляшова, Л.​К.​Купчэня, Г.​І.​Куцяпалава, З.​Л.​Лабкова, М.​Дз.​Лазарэвіч, Л.​В.​Ліпай, К.​П.​Лусікава, Л.​П.​Майсеня, Н.​П.​Малашка, В.​А.​Мамыкіна, С.​У.​Марозаў, В.​П.​Марудава, К.​С.​Маханькова, З.​Я.​Мельнікава, В.​П.​Млынарчык, З.​П.​Наронская, Н.​І.​Нахаева, В.​М.​Нікіценка, В.​К.​Нікіцін, П.​У.​Новік, Я.​Дз.​Панасенка, В.​М.​Панкевіч, В.​Г.​Пляскач, М.​А.​Побаль, Г.​М.​Прохарава, Е.​Ц.​Рабочая, Н.​П.​Рагацэвіч, М.​І.​Рамушэвіч, І.​В.​Раўнейка, Ч.​К.​Рацько, В.​Д.​Рубанава, У.​А.​Рыбчык, А.​Н.​Савінава, В.​В.​Савіч, А.​П.​Салдаткіна, А.​І.​Сіліна, А.​М.​Сіткевіч, М.​Н.​Смалюк, Л.​І.​Стока, Н.​П.​Стралкоўская, П.​В.​Студзянкоў, М.​А.​Сурта, М.​К.​Сцегін, С.​С.​Сянюк, Г.​Р.​Сяргеенка, Р.​І.​Сярноў, М.​С.​Талмачоў, Л.​Б.​Топаль, І.​Ф.​Тоўкач, С.​А.​Умрэйка, К.​М.​Філатава, Н.​І.​Фядосава, М.​М.​Ханцэвіч, З.​І.​Хілько, Н.​А.​Цілюпа, М.​П.​Цыганоў, Г.​П.​Цыялкава, А.​В.​Чапко, М.​І.​Чарнякевіч, А.​Л.​Чарткова, Г.​К.​Шарапаў, С.​І.​Шлапакова, В.​А.​Шульга, Г.​Р.​Шынкарова, Г.​І.​Яблонская, А.​П.​Яроменка, Ю.​С.​Яроцкая, Г.​С.​Яўстратчык.

1972. М.​І.​Антошчанка, Э.​А.​Аржанік, Н.​П.​Арыніч, Г.​І.​Аўчыннікава, А.​В.​Ахраменка, Н.​В.​Бабіна, А.​Р.​Бабова, М.​К.​Бакаць, Г.​Ф.​Баркоўская, Я.​І.​Бердашкевіч, А.​П.​Берднікава, Л.​Л.​Блешанкова, Г.​М.​Бондар, П.​Р.​Бондарава, В.​Д.​Брундукоў, К.​П.​Булыга, Л.​І.​Вялічка, М.​І.​Гавейна, Г.​В.​Ганчарова, Л.​Б.​Ганчарова, М.​Ю.​Гарашчук, Н.​В.​Гваздзюкевіч, К.​І.​Грузімава, В.​А.​Гурын, З.​С.​Дарафеева; К.​Л.​Дзешкавец, В.​Д.​Дрозд, Г.​А.​Явоста, Г.​Я.​Ерамейчык, А.​Д.​Жалковіч, Р.​Т.​Жанеўская, Н.​Н.​Жарнакова, І.​І.​Забабуха, Т.​М.​Забароўская, А.​Ф.​Занько, В.​Дз.​Іваноў, Л.​І.​Каваленка, У.​В.​Казлоў, Л.​А.​Кайровіч, А.​А.​Кандрацюк, Г.​І.​Канцавая, В.​К.​Карпікава, Н.​Х.​Касаткіна, М.​А.​Кірпічэнка, М.​І.​Кір’янаў, З.​А.​Клемзікава, М.​У.​Клігунова, М.​П.​Кляцкова, М.​А.​Кот, Е.​А.​Котава, Н.​К.​Кравец, В.​Е.​Краснік, Л.​І.​Кузняцова, Н.​В.​Кулагіна, Ч.​І.​Кучынская, С.​П.​Лагун, Р.​Ф.​Лазовік, Т.​Э.​Лапаціна, Г.​А.​Леанідава, М.​І.​Левы, А.​Е.​Ляончыкава, К.​Ф.​Майсевіч, Р.​А.​Манкевіч, Т.​Р.​Марозава, Н.​Н.​Матора, Н.​А.​Мохава. М.​А.​Мятліцкі, В.​Л.​Навіцкі, М.​І.​Няронская, П.​С.​Падалка, М.​М.​Палякоў, Я.​В.​Панкоў, П.​П.​Парункевіч, Н.​А.​Паўлава, А.​У.​Паўловіч, Т.​Л.​Паўловіч, М.​С.​Паўлючэнка, П.​П.​Пашкевіч, З.​А.​Прохар, М.​У.​Прэткель, А.​Р.​Пушкарэвіч, Н.​Л.​Рагаўцова, Н.​П.​Раентава, Ф.​М.​Раманчанка, А.​А.​Раткевіч, З.​А.​Рупрэхт, Я.​У.​Сакалінская, Н.​Дз.​Свадкоўская, А.​С.​Скабей, Я.​Ц.​Смірнова, Г.​І.​Станютка, М.​М.​Стрынкевіч, П.​І.​Трафімовіч, Л.​М.​Хаткевіч, А.​П.​Царэнка, Р.​Р.​Цодзікава, Ю.​П.​Цярохіна, В.​В.​Чачко, В.​Х.​Чыкіда, В.​Л.​Шаблюк, Е.​І.​Шавель, Л.​К.​Шапялевіч, К.​Я.​Шпадарук, У.​У.​Юрчык, Дз.​П.​Якаўчык, У.​К.​Якімовіч, Н.​П.​Ярмак, М.​М.​Яскевіч, М.​С.​Яўневіч, Г.​Ц.​Яцына, Т.​М.​Яшына.

1973. Л.​М.​Антонава, П.​З.​Антонаў, В.​С.​Аўраменка, Л.​С.​Багдановіч, А.​Л.​Байчык, П.​М.​Бобрык, Г.​П.​Бруштунава, В.​П.​Вашкевіч, В.​С.​Галуза, Н.​Я.​Грачанкова, А.​А.​Гонтарава, Я.​А.​Гурыновіч, К.​М.​Данілава, Р.​С.​Дзенбург, В.​М.​Дзям’янкава, Г.​І.​Дзівак, Г.​І.​Дунец, В.​П.​Жук. Р.​Ф.​Жук, Я.​А.​Зінкевіч, В.​Я.​Зубар, У.​І.​Іваноў, У.​А.​Іваньковіч, Н.​І.​Кавалец, І.​В.​Капуста, З.​М.​Карасёва, А.​В.​Карпава, Б.​А.​Карпаў, І.​А.​Касуха, В.​Н.​Катасонава, П.​І.​Катлярчук, К.​І.​Каўбаска, В.​І.​Клімовіч, Т.​І.​Крачэўская, М.​М.​Круглей, І.​С.​Кулага, Т.​К.​Лазарэвіч, В.​М.​Лакатко, З.​В.​Ліцвіненка, Л.​В.​Лясовіч, Р.​І.​Макшова, М.​М.​Манак, Н.​Т.​Маторная, С.​К.​Мікульская, М.​Г.​Мінкевіч, Н.​Т.​Міцкевіч, В.​А.​Навіцкі, Г.​П.​Нагорная, Г.​К.​Нацэўскі, Л.​А.​Недарэзава, Р.​С.​Паляшчук, К.​Я.​Панамарова, Г.​І.​Паспелава, В.​М.​Пішчалава, Р.​М.​Прохарава, Т.​Ц.​Пясоцкая, А.​Я.​Ралзішэўская. М.​І.​Раманава, В.​Д.​Рывоненка, З.​Н.​Рыдлеўская, Г.​С.​Рэянтовіч, М.​С.​Семяняка, М.​А.​Сідарэнка, Л.​А.​Сініцкая, К.​С.​Слесарчук, Л.​В.​Старавойтава, В.​Р.​Старасотнікава, Л.​І.​Старчанка, І.​С.​Сукрысцік, Г.​Д.​Сыроватка, А.​І.​Фаміна, Г.​П.​Фрол, Л.​А.​Цішкевіч, Я.​А.​Чаховіч, Л.​Т.​Шарко, З.​Р.​Шкурынская, С.​І.​Штурыч, К.​В.​Шчацінкіна, Т.​Л.​Шыпількевіч, А.​В.​Язвінская, М.​Я.​Яўсеенка.

1974. Н.​І.​Андрушкіна, М.​М.​Антановіч, Н.​І.​Бабровіч, А.​А.​Бандарэнка, В.​З.​Басарыгіна, Ф.​Г.​Бядунька, Г.​Е.​Бурак, В.​К.​Валадзько, А.​Ю.​Валошына, М.​П.​Васілеўскі, В.​М.​Верамяюк, А.​В.​Верас, А.​А.​Вінакураў, Д.​Б.​Ганусевіч, В.​Г.​Гаховіч, М.​П.​Герасіменка. П.​Б.​Голад, М.​Г.​Голікава, В.​В.​Голубева, С.​М.​Грэнкаў, Н.​Ф.​Дзёміна, Я.​Я.​Дзмітрук, М.​І.​Драгун, У.​А.​Дударэнка, У.​А.​Жукоўскі, Р.​Ф.​Закржэўская, М.​Н.​Зубчынская, С.​П.​Зяцікаў, В.​А.​Іванова, К.​Ф.​Іванова, П.​М.​Іовік, В.​М.​Казак, У.​С.​Казлова, А.​Ф.​Казлоўская, Л.​К.​Кандратава, А.​П.​Комлеў, І.​П.​Кашына, Н.​П.​Краміч. І.​Р.​Краўцоў, В.​П.​Кукішаў, В.​Ф.​Кульбіцкі, К.​А.​Лісоўская, В.​С.​Лось, Н.​А.​Лур’е, Н.​Ц.​Лычова, В.​Ф.​Мазурын, Н.​Б.​Мажайская, Л.​Ф.​Маркевіч, Я.​І.​Масквічоў, Ч.​П.​Махнач, М.​А.​Мікульскі, Л.​М.​Міцкевіч, І.​Я.​Мішэнін. М.​Ф.​Мяснікоў, Г.​А.​Мяцеліца, Н.​Ф.​Новік, А.​Ф.​Новікава, В.​І.​Палубан, М.​І.​Паўлаў, Н.​П.​Пуцькова, П.​І.​Пшанічная, М.​С.​Радзюкоў, Т.​П.​Раманоўская, Г.​А.​Раманчык, Г.​І.​Рымараў, І.​В.​Семянчук. Н.​А.​Сесіцкі, У.​В.​Скараходаў, Э.​І.​Смольская, Т.​Б.​Стасевіч, Л.​К.​Тарасевіч, Е.​Р.​Тараховіч, Я.​І.​Траснікова, Г.​Я.​Трухан, Н.​В.​Усевіч, Л.​С.​Харловіч, Л.​М.​Цвірко, Н.​С.​Цвяткова, В.​У.​Чаркасава, У.​М.​Чупрынскі, Т.​І.​Шабаліна, П.​М.​Шарэпа, Л.​В.​Шутава, У.​Шырко, І.​С.​Ярмолінскі.

1975. Л.​С.​Абазоўскі, В.​З.​Алейнікава, В.​І.​Александроўская, П.​М.​Анічэнка, В.​Р.​Арлоў, Н.​І.​Арлоўская, Р.​І.​Арцімовіч, Н.​Я.​Асмалоўская, У.​М.​Асамлоўскі, А.​С.​Астапенка, Я.​В.​Аўсянская, Н.​Я.​Балмакова, В.​С.​Банадзькева, Т.​Н.​Бандарчык, В.​А.​Баркоўская, В.​А.​Баркоўскі, А.​Дз.​Белагорцаў, М.​А.​Бетанава, М.​Ф.​Бобаў, П.​А.​Бобрык, Ч.​П.​Бондар, А.​А.​Бранкоўская, А.​А.​Булаўка, А.​Д.​Булашаў, І.​У.​Буры, І.​І.​Варабей, Ф.​С.​Варабей, Л.​І.​Васько, Т.​П.​Відура, Л.​К.​Вярбіцкая, Т.​Ц.​Ганчарова, І.​К.​Гінтаўт, Г.​П.​Грозберг, Т.​Я.​Гурэвіч, Я.​М.​Гучак, В.​А.​Дабаровіч, І.​Д.​Дворкін, Л.​М.​Ермачонак, Т.​Л.​Еўдакімава, А.​К.​Еўсявіцкая, Г.​Л.​Жызнеўская, Г.​Я.​Жызнеўская, А.​П.​Жукава, В.​С.​Заброцкая, Л.​А.​Зарэцкая, А.​А.​Здраеўскі, Р.​І.​Зянькоў, В.​І.​Кабяк, Н.​С.​Кавалкіна, У.​С.​Казлоў, Я.​М.​Кананчук, І.​В.​Каравацкі, А.​І.​Карпава, Л.​А.​Карпінская, А.​Р.​Касцюкевіч, В.​М.​Касцян, В.​Ф.​Кашпар, А.​Л.​Кебец, І.​І.​Кожар, М.​П.​Корж, В.​К.​Котаў, М.​П.​Красікава, Г.​С.​Краўчанка, Н.​І.​Крэнь, Г.​С.​Кузёмкіна, В.​Г.​Кудрашоў, А.​М.​Кулік, Я.​Л.​Курган, М.​П.​Курганскі, Н.​І.​Кутынка, Я.​А.​Лазавік, В.​І.​Лазарава, М.​І.​Лазарэнка, М.​І.​Макарчук, М.​І.​Макеенак, В.​Н.​Маркевіч, Л.​М.​Марозава, М.​С.​Мароснікава, М.​А.​Марціновіч, Я.​А.​Марцулевіч, В.​П.​Маскаленка, Л.​А.​Маўчанюк, Л.​М.​Махнач, М.​М.​Мачанава, В.​С.​Міхайлаў, Г.​А.​Мураўёва, С.​М.​Муркоў, Г.​І.​Назарчук, Л.​М.​Палевікова, Я.​В.​Палонская, Г.​Н.​Панасенка, Н.​Ф.​Панасюк, З.​А.​Парыгіна, Л.​Ф.​Пашынскі, М.​А.​Прылуцкая, С.​К.​Радзевіч, Г.​Я.​Радзько, І.​В.​Радчанка, У.​І.​Радчанка, Я.​Ф.​Расудоўская. К.​І.​Савіцкі, С.​С.​Сазонік, Л.​Ф.​Салавей, Т.​І.​Самцова, І.​Ф.​Селязнёва, Р.​М.​Серыкава, Г.​П.​Сідорка, А.​С.​Сілівёрстава, В.​І.​Сіневіч, Н.​І.​Сіцкевіч, І.​А.​Скаруцкая, С.​Б.​Смолкін, М.​К.​Сувалаў, В.​П.​Сураўнёва, Л.​Д.​Сцефановіч, Р.​І.​Сянько, Я.​С.​Таборка, М.​Г.​Трафімовіч, А.​Л.​Траццякова, І.​В.​Філіпава, І.​І.​Фрадкін, Л.​Ц.​Фралянкова, Г.В.​З.​Хітрык, М.​І.​Царык, Ю.​І.​Цвірко, В.​М.​Цыуля, А.​С.​Чаранко, І.​В.​Чарніцкі, А.​П.​Чаша, А.​М.​Чурыла, А.​І.​Шалак, Г.​Дз.​Шаніна, Л.​А.​Шатраўка, М.​С.​Шаўкун, Дз.​В.​Шульгоўская, М.​І.​Шумская, Н.​С.​Шуплякова, У.​Ф.​Шутаў, В.​С.​Шышоў.

1976. Л.​У.​Андрэева, М.​П.​Аронаў, В.​М.​Бабакова, Я.​М.​Баркова, А.​Б.​Будніцкая, М.​В.​Ваніна, Т.​С.​Вараб’ёва, Ф.​А.​Варашніна, Н.​М.​Васілеўская, Г.​У.​Васільева, В.​Ф.​Васюшка, А.​Е.​Герашчанка, Я.​П.​Грыб, Я.​Я.​Грыгуць, П.​Е.​Гукаў, А.​П.​Дамарацкая, М.​І.​Дварэцкая, Н.​Н.​Еўпак, В.​І.​Жалезная, Т.​С.​Жук, К.​Н.​Загуста, М.​П.​Зайчук. Н.​І.​Засценская, А.​І.​Заяц, М.​А.​Казбярук, І.​Ц.​Казырыцкі, В.​У.​Каладзінская, Г.​Н.​Кандрацьева, Л.​А.​Капылова, Л.​С.​Караленка, С.​Ф.​Каранеўская, А.​С.​Каржукова, М.​А.​Кібісава, М.​І.​Козел, П.​І.​Краўцэвіч, Л.​К.​Крыцкая, Т.​Р.​Лабур, Г.​Р.​Лось, А.​Т.​Лукашэвіч, У.​І.​Ляпёшкін, А.​А.​Ляхота, В.​І.​Манаскіна, Р.​А.​Марачава, М.​С.​Марціновіч, Л.​П.​Мінчукова, Э.​С.​Мірановіч, З.​Р.​Мяшкова, С.​С.​Найдзен, Л.​П.​Нікановіч, В.​І.​Піляўская, Н.​Т.​Прыбыткіна, В.​К.​Рабцэвіч, М.​Ф.​Рыжанкова, В.​І.​Савенка, М.​М.​Сарынава, К.​І.​Серада, Г.​І.​Сідаровіч, П.​І.​Сікора, І.​П.​Сіманоўскі, Б.​І.​Смародзін, А.​Р.​Спарбер, Э.​П.​Стаховіч, А.​М.​Талабаева, І.​І.​Трус, В.​А.​Феакцістаў, Г.​М.​Фількова, Т.​М.​Цёмная, Т.​І.​Чобатава, В.​Дз.​Шасцерыкова, Л.​І.​Якімовіч.

1977. В.​І.​Акулава. К.​А.​Антонава, Т.​В.​Аўсеенка, Ю.​А.​Бабіч, Н.​В.​Багамолава, Н.​І.​Багацюк, М.​І.​Багачоў, Н.​С.​Багданава, Н.​С.​Балантэр, Т.​К.​Бандарэнка. П.​Ц.​Баравік, Н.​Дз.​Баравіцкая, Н.​В.​Беладзед, А.​А.​Брач, В.​С.​Былюк, К.​Я.​Бычкова, Н.​І.​Варанецкая, В.​Т.​Вірынскі, А.​П.​Герачынская, Ю.​М.​Гірдзь, Н.​Р.​Гняўко, П.​П.​Грабеннікаў, А.​М.​Грыцаў, А.​І.​Гурскі, А.​П.​Давыдаў, Г.​П.​Данешчык, Н.​М.​Данілава, Р.​П.​Дарошка, Л.​К.​Дзмітрыева, Л.​М.​Дзянісман, Э.​К.​Дубаневіч, Л.​І.​Ждановіч, Т.​Дз.​Жыліна. С.​Л.​Жылко, М.​І.​Жырніс, Н.​П.​Жыткова, З.​П.​Зайцава, А.​І.​Зарэцкая, М.​К.​Здрок, В.​М.​Зуб, Л.​Л.​Іваноў, М.​П.​Ігнаценка, В.​І.​Ісаева, Р.​П.​Калеснік, Т.​М.​Карпенка, В.​П.​Кацянкоў, В.​Р.​Качурка, З.​З.​Кашырына, Т.​М.​Кісель, Н.​Р.​Кіяшка, А.​А.​Крэнь, А.​М.​Куранкова, І.​Б.​Лебедзева, Н.​Р.​Лівенцава, В.​Г.​Лісоўскі, А.​А.​Лобач, Н.​Р.​Малей, В.​І.​Марціновіч, Г.​В.​Марцякова, М.​Я.​Мікульчык, Б.​А.​Муляраў, В.​Г.​Мурашка, І.​Б.​Навумовіч, А.​М.​Несцярчук, І.​І.​Палій, В.​Дз.​Палікіна, Г.​А.​Палуянская, Ф.​П.​Панцялеева, Р.​М.​Панчанка, М.​Г.​Парашчанка, Г.​А.​Паўлоўская, У.​Ф.​Піляк, К.​А.​Пісарык, Дз.​В.​Прастаквашын, І.​Л.​Пятрова, Л.​С.​Радкевіч, Т.​А.​Разгуліна, В.​І.​Разумава, А.​З.​Раса, П.​К.​Родзічкін, М.​А.​Семянчук, К.​Л.​Сімаковіч, І.​М.​Сіманенка, Р.​А.​Сташынская, В.​А.​Сташэўскі, А.​А.​Стральчонак, Л.​Р.​Сямёнава, К.​М.​Трафімук, Ф.​А.​Туміловіч, В.​М.​Турбан, У.​В.​Усціновіч, А.​У.​Хмяльніцкі, Л.​П.​Худалеева, А.​Л.​Хутарны, М.​П.​Цішчук, А.​Я.​Цярэнцьева, Л.​В.​Чыгір, Л.​К.​Шатухіна, П.​М.​Шэлест, В.​Ц.​Якаўлева, Я.​Дз.​Якімовіч, В.​С.​Якубовіч, Л.​Я.​Яшнова.

1978. А.​М.​Азарка, Н.​В.​Амельянюк, М.​У.​Андрончык, Л.​А.​Анзель, В.​М.​Анціпкіна, В.​Р.​Аўраменка, Г.​П.​Аўтуховіч, А.​К.​Афанасенка, Л.​У.​Барабанава, В.​І.​Бараноўская, А.​А.​Барысевіч, А.​С.​Бельская, А.​П.​Бузаева, І.​П.​Буланава, Н.​М.​Бяляцкая, З.​І.​Варшаўская, Г.​А.​Васілеўская, Л.​М.​Вінцэўская, В.​А.​Воран, А.​Р.​Галавач, Р.​Ф.​Ганчар, А.​Н.​Гарканава, А.​П.​Гілевіч, Н.​А.​Гірсянок, А.​А.​Глазоўскі, В.​М.​Грыгор’ева, Дз.​Р.​Дошчык, Л.​Ц.​Дубко, А.​К.​Жахоўская, В.​П.​Іваненка, В.​С.​Іванова, В.​С.​Казлякова, А.​І.​Каменка, В.​П.​Кручанок, Г.​П.​Крывянкова, С.​С.​Крэчка, З.​У.​Лазоўская, І.​М.​Лашук, М.​І.​Лівенцаў, А.​П.​Лісаў, Г.​І.​Ліцвіновіч, К.​Я.​Лойка, Л.​С.​Луцэвіч, В.​П.​Максімовіч, Г.​Л.​Малаш, М.​В.​Маркусенка, М.​Ф.​Марозаў, Л.​Я.​Мільшына, І.​І.​Міхалка, А.​В.​Міхнікевіч, Я.​А.​Мураўская. М.​Дз.​Мядзведзева, І.​А.​Палуянчык, Г.​М.​Паўлава, М.​В.​Петрашкевіч, В.​П.​Пілюта, П.​І.​Радзькоў, У.​І.​Рубан, І.​І.​Русак, В.​Р.​Русанава, М.​І.​Рында, М.​Д.​Сагановіч, К.​В.​Сажына, І.​Ф.​Салавейка, С.​М.​Самолейнка, Н.​Дз.​Сачанка, Г.​А.​Серакова, Н.​Дз.​Сідарава, М.​А.​Скіпар, В.​С.​Сраброўская, К.​М.​Сталярова, М.​М.​Труханава, Т.​Р.​Трыгубская, Р.​П.​Туравец, В.​М.​Туркевіч, А.​А.​Цімошчанка, А.​І.​Цітоў, Ф.​Ф.​Цудзіла, З.​Дз.​Цябут, Л.​І.​Шаўчэнка. А.​С.​Ясяновіч.

1979. М.​Г.​Аіурцоў, Г.​І.​Аляксеенка, Ф.​Р.​Багдановіч, М.​У.​Вараб’ёва, Р.​Ц.​Васілевіч, Н.​Р.​Ваяводзіна, В.​Я.​Верамеева, Л.​І.​Віткоўская, Л.​І.​Вялічка, К.​І.​Гаякоўская, Л.​Б.​Гінтаўт, Л.​А.​Грубенка, Н.​В.​Гурэева, Н.​Ц.​Забермаг, В.​А.​Здановіч, К.​А.​Ісай, М.​А.​Казакоўцава, У.​Л.​Кастрыцкі, Н.​Н.​Круглова, Я.​А.​Кудраўцава, М.​І.​Лацянкова, Л.​М.​Леўс, Г.​К.​Лісоўская, А.​А.​Лопан, А.​А.​Максімаў, В.​П.​Марозава, У.​А.​Мацюкевіч, Ж.​П.​Міронава, В.​П.​Мядзведзь, Л.​Ф.​Паваляева, Т.​М.​Патапава, Л.​Н.​Пісарэвіч, К.​С.​Пракаповіч, А.​П.​Пуцькоў, І.​П.​Пятрова, М.​С.​Пятрова, Н.​М.​Сандрозд, М.​А.​Санько, Н.​М.​Сідарэнка, Н.​С.​Слясарчык, Р.​І.​Старасвецкая, У.​П.​Стрэльнікаў, Г.​Р.​Табанюхава, Н.​А.​Хайноўская, І.​І.​Хацкевіч, В.​П.​Хургіна, Г.​Р.​Цітова, І.​М.​Шаламіцкі, Я.​І.​Шыбека, Н.​А.​Шэлехава, М.​С.​Юрэвіч, В.​І.​Якавенка.

1980. Д.​М.​Абразцова, Б.​А.​Акалатовіч, В.​П.​Бадабед, В.​А.​Бакава, А.​В.​Башчук, В.​І.​Башылава, Г.​М.​Бугрова, А.​Я.​Васільчанкаў, І.​В.​Валадзько, В.​І.​Варажэйкіна, А.​Дз.​Вяль, Г.​М.​Гараніна, В.​А.​Гурыновіч, Я.​Р.​Духовіч, К.​Ф.​Заяц, А.​Дз.​Зобнінская, М.​Ф.​Змітровіч, В.​В.​Зуева, Дз.​М.​Калапетка, А.​Р.​Каменшчыкаў, Р.​Дз.​Каралёў, В.​К.​Кісель, М.​І.​Краўчанка. І.​П.​Лейка, С.​І.​Ліноўскі, Б.​А.​Літкін, М.​Г.​Лугаўцова, Л.​І.​Лузгіна, А.​І.​Макарэвіч, І.​П.​Макарэвіч, М.​М.​Маталыгаў, М.​В.​Некрашэвіч, В.​В.​Нікалаеў, В.​П.​Пакаташкін, С.​І.​Палей, В.​Д.​Панкевіч, С.​К.​Пятрушка, Л.​Дз.​Румянцава, У.​І.​Рэкуць, І.​А.​Саковіч, Г.​Р.​Саўчанка, А.​С.​Саўчык, Т.​В.​Сушкова, М.​Л.​Федзяцова, В.​З.​Холад, А.​Я.​Чудакоў, Т.​М.​Чырычэнка, В.​І.​Шапавалава, М.​Н.​Юркавец, Р.​Э.​Юркевіч, М.​І.​Якубовіч, П.​І.​Ярмола.

1981. Б.​Ф.​Агароднікаў, Я.​А.​Аляхновіч, І.​П.​Антоненкаў, І.​Л.​Ведзянеева, А.​П.​Глухараў, Л.​С.​Жугер, В.​А.​Мацкевіч, Г.​М.​Попель, Г.​Ф.​Сцяжко, А.​Я.​Трафімук, К.​А.​Юша.

1982. А.​С.​Асіпенка, Г.​Р.​Атаманчук, С.​Г.​Багдановіч, М.​П.​Баранава, П.​М.​Валасюк, Л.​Н.​Волкава, Ф.М.​Ф.​Вранко, Ж.​М.​Гарбунова, У.​П.​Гуд, Б.​А.​Гуляеў, Т.​А.​Давідовіч, П.​Дз.​Дзмітрыеў, М.​Ц.​Кавалёва, Н.​Л.​Касяк, Ф.​Р.​Кітуновіч, А.​М.​Клачко, Е.​Я.​Лабачова, М.​Ф.​Падсіткаў, Н.​Г.​Паўлава, Н.​С.​Пашкоўская, Т.​А.​Пісьмянкова, Я.​С.​Рымкевіч, Б.​Б.​Федаровіч, М.​К.​Філановіч, Г.​І.​Шумская, Л.​С.​Шчарбовіч.

1983. М.​М.​Дворак, І.​Л.​Емяльянава. Л.​Ц.​Калядка, У.​М.​Кацнельсон, Я.​М.​Крылоў, С.​І.​Слізскі, Г.​І.​Тарасава.

1984. А.​П.​Агаркава, А.​І.​Брэсцкая, Л.​В.​Высоцкая, Г.​А.​Каршакоўскі, Г.​І.​Русак, Н.​Г.​Салаўёва, У.​А.​Сіневіч, В.​Дз.​Яцухно.

1985. Н.​А.​Анішчанка. Г.​Ю.​Бурынская, М.​А.​Быкоўскі, Ф.​Р.​Гераскевіч, М.​Ф.​Гукаў, В.​Н.​Кісялёў, В.​І.​Раманчук, Л.​У.​Рачкоўская, М.​М.​Рудэнка, А.​Ф.​Худалей.

1986. Л.​У.​Кур’ян, Т.​П.​Парфёнава.

1987. А.​В.​Букач, С.​Е.​Варакса, М.​П.​Жыгалава, Ф.​Г.​Забродскі, Н.​П.​Кароткая, М.​Б.​Касьянюк, Дж.​А.​Курчэўскі, А.​В.​Руцкая, Н.​В.​Сухоцкая.

1988. Л.​К.​Сухнат.

1996. В.​А.​Гербутаў, У.​М.​Здановіч, Ю.​У.​Маслаў, В.​М.​Прахарэнка, З.​К.​Чумакова.

1997. Л.​М.​Дзмітрыева, Г.​А.​Зарэцкі, М.​М.​Серафімава, К.​С.​Фарына.

т. 6, с. 555

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)